450px|mini|Die Provinz Pannonia

Die Römischen Streitkräfte in Pannonia (lateinisch exercitus Pannonicus) bestanden ab Anfang des ersten Jahrhunderts n. Chr. aus den in der römischen Provinz Pannonia stationierten Legionen und Auxiliartruppen sowie der Classis Pannonica. Ursprünglich war Pannonien Teil der Provinz Illyricum gewesen; Illyricum wurde im ersten Jahrhundert n. Chr. in die Provinzen Illyricum superius und Illyricum inferius aufgeteilt, aus denen später die beiden neuen Provinzen Pannonien und Dalmatien hervorgingen.

Während der Regierungszeit des Kaisers Trajan (98–117) wurde die Provinz in Pannonia superior im Westen und Pannonia inferior im Osten aufgeteilt. Unter Diokletian (284–305) wurden die beiden Provinzen dann neu aufgeteilt in Pannonia prima, Pannonia secunda, Pannonia Savia und Pannonia Valeria.

Legionen Die folgenden Legionen (oder Teile von ihnen) waren zu verschiedenen Zeiten in der Provinz Pannonia an den folgenden Standorten stationiert:

Aquincum (Budapest): die Legionen II Adiutrix, IIII Flavia Felix, X Gemina Brigetio: die Legionen I Adiutrix, II Augusta, XI Claudia, XIII Gemina, XIIII Gemina, XV Apollinaris, XXI Rapax, XXX Ulpia Victrix Carnuntum: die Legionen X Gemina, XIIII Gemina, XV Apollinaris

Auxiliartruppen Illyricum / Pannonia

60 bis 61 n. Chr. Auf Militärdiplomen aus den Jahren 60 und 61 werden 4 Alae und 7 Kohorten für die Provinz Pannonia aufgeführt:

Ala II Asturum Ala I Hispanorum Aravacorum Ala II Hispanorum Aravacorum Ala I Hispanorum Auriana Cohors I Alpinorum pedidata Cohors II Alpinorum Cohors I Asturum et Callaecorum Cohors V Callaecorum Lucensium Cohors I Hispanorum Cohors II Hispanorum Cohors I Lusitanorum

80 bis 85 n. Chr. Auf Militärdiplomen aus den Jahren 80, 84, und 85 werden 6 Alae und 20 Kohorten aufgeführt:

Ala I Civium Romanorum Ala Frontoniana Ala I Hispanorum Arvacorum Ala II Hispanorum Arvacorum Ala I Praetoria Ala Siliana Cohors I Alpinorum peditata Cohors I Alpinorum equitata Cohors II Alpinorum Cohors II Asturum et Callaecorum Cohors I Augusta Ituraeorum Cohors I Britannica Cohors I Brittonum Cohors V Breucorum Cohors VII Breucorum Cohors V Callaecorum Lucensium Cohors V Gallorum Cohors II Hispanorum Cohors I Lepidiana Cohors I Lusitanorum Cohors I Lucensium Cohors I Montanorum (Moesia) Cohors I Montanorum (Pannonia) Cohors I Noricorum Cohors VIII Raetorum Cohors III Thracum Cohors VI Thracum

98 bis 102 n. Chr. Auf Militärdiplomen aus den Jahren 98 und 102 werden 4 Alae und 8 Kohorten aufgeführt:

Ala I Augusta Ituraeorum Ala I Flavia Augusta Britannica Ala I Hispanorum Arvacorum Ala Siliana Cohors I Alpinorum ped Cohors II Alpinorum Cohors I Augusta Ituraeorum Cohors I Batavorum milliaria Cohors II Batavorum Cohors I Lusitanorum Cohors I Montanorum (Pannonia) Cohors VIII Raetorum

Pannonia inferior 110 bis 114 n. Chr. Auf Militärdiplomen aus den Jahren 110 und 114 werden 6 Alae und 12 Kohorten für die Provinz Pannonia Inferior aufgeführt:

Ala I Flavia Britannica Ala I Flavia Gaetulorum Ala Frontoniana Ala Hispanorum Campagonum Ala Praetoria Ala Siliana Cohors I Alpinorum eq Cohors I Alpinorum ped Cohors II Alpinorum Cohors II Asturum et Callaecorum Cohors II Augusta Nervia Pacensis mill Brittonum Cohors V Gallorum Cohors I Lusitanorum Cohors III Lusitanorum pf Cohors VI Lusitanorum Cohors I Montanorum (Pannonia) Cohors I Noricorum Cohors I Thracum cR pf

129 bis 167 n. Chr. Auf Militärdiplomen aus den Jahren 129, 135, 139, 141/144, 143, 144, 148, 154/161, 157, 159, 166/168 und 167 werden 6 Alae und 16 Kohorten aufgeführt:

Ala I Augusta Ituraeorum Ala I Brittonum Ala I Flavia Britannica Ala Praetoria Ala I Civium Romanorum Ala I Thracum veterana Cohors I Alpinorum eq Cohors I Alpinorum ped Cohors II Asturum Cohors II Asturum et Callaecorum Cohors II Augusta Thracum Cohors III Batavorum Cohors VII Breucorum Cohors I Brittonum Cohors I Campanorum Cohors I Lusitanorum Cohors III Lusitanorum Cohors I Montanorum (Pannonia) Cohors II Nerviorum et Callaecorum Cohors I Noricorum Cohors I Thracum cR Cohors I Thracum Germanica

192 bis 203 n. Chr. Auf Militärdiplomen aus den Jahren 192 und 203 werden 5 Alae und 17 Kohorten aufgeführt:

Ala I Augusta Ituraeorum Ala I Flavia Britannica mill cR Ala Praetoria Ala I Civium Romanorum Ala I Thracum veterana Cohors I Alpinorum eq Cohors I Alpinorum ped Cohors II Augusta Thracum Cohors I Aurelia Dacorum Cohors III Batavorum mill Cohors VII Breucorum Cohors I Campanorum Cohors I Hemesenorum Cohors I milliaria Hemesenorum Cohors I Lusitanorum Cohors III Lusitanorum pf Cohors milliaria Maurorum Cohors I Montanorum (Pannonia) Cohors I Noricorum Cohors II Novae Cohors I Thracum cR Cohors I Thracum Germanica

Pannonia superior 112 bis 116 n. Chr. Auf Militärdiplomen aus den Jahren 112, 113 und 116 werden 6 Alae und 3 Kohorten aufgeführt:

Ala Batavorum mill cR pf Ala I Bosporanorum Ala I Cannanefatium Ala I Hispanorum Arvacorum Ala I Thracum veterana Ala I Ulpia contariorum mill Cohors I Batavorum mill pf Cohors II Batavorum mill Cohors V Callaecorum Lucensium

126 bis 163 n. Chr. Auf Militärdiplomen aus den Jahren 126, 133, 134, 138, 141, 146, 148, 149, 154, 155, 159, 161 und 163 werden 5 Alae und 8 Kohorten aufgeführt:

Ala III Augusta Thracum sagittaria Ala I Cannanefatium Ala I Hispanorum Arvacorum Ala I Thracum victrix Ala I Ulpia contariorum Cohors I Aelia Gaesatorum Cohors I Aelia Sagittariorum Cohors II Alpinorum Cohors V Callaecorum Lucensium Cohors I Thracum cR Cohors I Ulpia Pannoniorum mill Cohors IV voluntariorum cR Cohors XVIII voluntariorum cR

Classis Pannonica

Die classis Pannonica, später classis Histricae, war ein Teil der römischen Grenztruppen und operierte vom 1. bis zum 5. Jahrhundert auf den Flüssen Danuvius (Donau), Dravus (Drau) und Savus (Save), ihr Überwachungsgebiet erstreckte sich von Castra Regina (Regensburg) bis Singidunum (Belgrad).

Siehe auch Liste der römischen Legionen Liste der römischen Auxiliareinheiten

Einzelnachweise Jörg Scheuerbrandt: Exercitus. Aufgaben, Organisation und Befehlsstruktur römischer Armeen während der Kaiserzeit. Dissertation, Albert-Ludwigs-Universität Freiburg im Breisgau 2003/2004, S. 161–163 Tabellen 5–7 (PDF S. 163–165).

Nicolae Gudea: Der Limes der Provinz Pannonia inferior (106–294 n. Chr.). In: Jahrbuch des Römisch-Germanischen Zentralmuseums. Band 60 (2013), S. 462, 478, 517 (PDF).

Pannonia: Militärdiplome der Jahre 60 () und 61 () Pannonia: Militärdiplome der Jahre 80 (, ), 84 () und 85 () Pannonia: Militärdiplome der Jahre 98 () und 102 ()

Pannonia inferior: Militärdiplome der Jahre 110 () und 114 (, ) Pannonia inferior: Militärdiplome der Jahre 129 (), 135 (), 139 (), 141/144 (), 143 (), 144 (), 148 (, ), 154/161 (), 157 (), 159 (, ), 166/168 () und 167 () Pannonia inferior: Militärdiplome der Jahre 192 () und 203 ()

Pannonia superior: Militärdiplome der Jahre 112 (), 113 (), 116 () Pannonia superior: Militärdiplome der Jahre 126 (), 133 (), 134 (), 138 (), 141 (), 146 (), 148 (), 149 (), 154 (), 155 (), 159 (), 161 (, ) und 163 ()

Kategorie:Militärischer Verband (Rom) Kategorie:Pannonia (Provinz)