mini|Das römische Britannien um 150 n. Chr. mini|Das römische Britannien um 410 n. Chr.
Die Römischen Streitkräfte in Britannia ( exercitus Britannicus) bestanden ab der Mitte des ersten Jahrhunderts n. Chr. aus den im römischen Britannien stationierten Legionen und Auxiliartruppen sowie der Classis Britannica.
Nach der Eroberung Britanniens im Jahr 43 n. Chr. wurde unter Claudius (41–54) die römische Provinz Britannia eingerichtet. Unter Septimius Severus (193–211) oder Caracalla (211–217) wurde Britannia in die Provinzen Britannia inferior und Britannia superior aufgeteilt.
Unter Diokletian (284–305) wurden im Rahmen einer Verwaltungsreform die neuen Provinzen Britannia prima, Britannia secunda, Flavia Caesariensis und Maxima Caesariensis eingerichtet (siehe Liste der römischen Provinzen ab Diokletian); diese Provinzen wurden in der Dioecesis Britanniae zusammengefasst. Unter Valentinian I. (364–375) wurde die Provinz Valentia im Jahr 369 eingerichtet, die ebenfalls Teil der Dioecesis Britanniae war.
Oberkommandierende
Der Oberkommandierende des Heeres in der Provinz Britannia war der Statthalter (Legatus Augusti pro praetore). Britannia war eine kaiserliche Provinz, die von einem ehemaligen Konsul verwaltet wurde. Die Provinzen Britannia inferior und Britannia superior waren ebenfalls kaiserliche Provinzen. Britannia inferior wurde von einem ehemaligen Praetor verwaltet, der als Statthalter zugleich auch Kommandeur (Legatus legionis) der Legio VI Victrix war, die ihr Hauptlager in Eboracum, dem heutigen York hatte. Britannia superior wurde dagegen von einem ehemaligen Konsul verwaltet.
Im Zuge der Verwaltungs- und Heeresreform unter Diokletian wurde die zivile Verwaltung von der militärischen getrennt und neue Militärämter eingeführt. Bis zum Abzug der letzten regulären römischen Einheiten im Jahre 410 waren die drei in der Notitia dignitatum genannten Heerführer für die Sicherung Britanniens verantwortlich.
Legionen An der Eroberung nahmen die folgenden Legionen teil:
Legio II Augusta Legio VIIII Hispana Legio XIIII Gemina Legio XX Valeria Victrix
Danach waren für einen längeren Zeitraum in der Provinz Britannia stationiert: Legio II Augusta: Sie hatte ihr Legionslager ab 55 n. Chr. in Isca Dumnoniorum und ab 75 n. Chr. in Isca Silurum. Legio VI Victrix: Ab 121 n. Chr. war die Legion in Eboracum stationiert. Legio XX Valeria Victrix: Sie hatte ihr Legionslager zunächst in Camulodunum, danach an wechselnden Orten in Britannien.
Auxiliartruppen Auf Militärdiplomen aus den Jahren 98 bis 178 n. Chr. werden 14 Alae und 49 Kohorten für die Provinz aufgeführt, die aber nicht alle zur selben Zeit in der Provinz stationiert waren:
Ala Agrippiana Miniata Ala II Asturum Ala I Augusta Gallorum Proculeiana Ala Augusta Vocontiorum Ala Gallorum Petriana Ala Gallorum Picentiana Ala Gallorum Sebosiana Ala Gallorum et Thracum Classiana Ala I Hispanorum Asturum Ala Hispanorum Vettonum Ala I Pannoniorum Sabiniana Ala I Pannoniorum Tampiana Ala I Thracum Ala I Tungrorum Cohors I Aelia Classica Cohors I Aelia Dacorum Cohors I Aelia Hispanorum Cohors I Afrorum Cohors I Alpinorum Cohors I Aquitanorum Cohors II Asturum Cohors I Augusta Nerviana Germanorum Cohors I Baetasiorum Cohors I Batavorum Cohors III Batavorum Cohors IX Batavorum Cohors III Bracaraugustanorum Cohors IV Breucorum Cohors I Celtiberorum Cohors I Delmatarum Cohors II Delmatarum Cohors IV Delmatarum Cohors I Frisiavonum Cohors II Gallorum Cohors IV Gallorum Cohors V Gallorum Cohors I Hamiorum Cohors I Hispanorum Cohors II Hispanorum Cohors I Lingonum Cohors II Lingonum Cohors III Lingonum Cohors IV Lingonum Cohors I Menapiorum Cohors I Morinorum Cohors II Nerviorum Cohors III Nerviorum Cohors IV Nerviorum Cohors VI Nerviorum Cohors I Pannoniorum Cohors II Pannoniorum Cohors V Raetorum Cohors VI Raetorum Cohors I Sunicorum Cohors I Thracum Cohors II Thracum Cohors VII Thracum Cohors I Tungrorum Cohors II Tungrorum Cohors I Ulpia Traiana Cugernorum Cohors I Vangionum Cohors I Fida Vardullorum Cohors II Vasconum
Classis Britannica
Die Classis Britannica war eine in Gesoriacum (Boulogne-sur-Mer) stationierte Abteilung der römischen Flotte, die vor allem den Verkehr auf dem Ärmelkanal und dem schiffbaren Teil der Themse (Tamesis) kontrollieren sollte.
Notitia dignitatum mini|Der Comes Britanniarum in der Notitia Dignitatum; Abbildung in dem Exemplar der Bodleian Library. mini|Der Comes litoris Saxonici per Britanniam in der Notitia Dignitatum; Abbildung in dem Exemplar der Bodleian Library.
In der Notitia dignitatum werden für Britannien drei Heerführer angeführt, denen die in der Provinz stationierten Truppen unterstanden.
Comes Britanniarum
Der Comes war der Oberbefehlshaber des mobilen Feldheeres (Comitatenses) in der Provinz. Unter seinem Kommando werden folgende Einheiten aufgeführt:
Victores iuniores Britanniciani Primani iuniores Secundani iuniores Equites catafractarii iuniores Equites scutarii Aureliaci Equites Honoriani seniores Equites stablesiani Equites Syri Equites Taifali
Comes litoris Saxonici per Britanniam
Der Comes war für die im Südosten (Sachsenküste) stationierten Garnisonen zuständig. Unter seinem Kommando werden folgende Einheiten (Limitanei) aufgeführt:
Cohors prima Baetasiorum Equites Dalmatarum Branodunensium Equites stablesianorum Gariannonensium Legio secunda Augusta Milites Tungrecanorum Numerus Abulcorum Numerus exploratorum Numerus Fortensium Numerus Turnacensium
Dux Britanniarum
Der Dux war der Oberbefehlshaber der Nordgrenze (Hadrianswall). Unter seinem Kommando werden folgende Einheiten (Limitanei) aufgeführt:
Ala prima Asturum Ala secunda Asturum Ala prima Herculea Ala Petriana Ala Sabiniana Cohors prima Aelia Classica Cohors prima Aelia Dacorum Cohors prima Asturum Cohors prima Batavorum Cohors prima Cornoviorum Cohors secunda Dalmatarum Cohors prima Frixagorum Cohors quarta Gallorum Cohors prima Hispanorum Cohors secunda Lingonum Cohors quarta Lingonum Cohors prima Morinorum Cohors tertia Nerviorum Cohors sexta Nerviorum Cohors secunda Thracum Cohors prima Tungrorum Cuneus Sarmatarum Equites Catafractariorum Equites Crispianorum Equites Dalmatarum Legio sexta Numerus barcariorum Tigrisiensium Numerus defensorum Numerus directorum Numerus exploratorum Numerus Maurorum Aurelianorum Numerus Nerviorum Dictensium Numerus Longovicanorum Numerus Pacensium Numerus Solensium Numerus supervenientium Petueriensium Numerus vigilum
Siehe auch Liste der römischen Legionen Liste der römischen Auxiliareinheiten
Einzelnachweise Jörg Scheuerbrandt: Exercitus. Aufgaben, Organisation und Befehlsstruktur römischer Armeen während der Kaiserzeit. Dissertation, Albert-Ludwigs-Universität Freiburg im Breisgau 2003/2004, S. 157 Tabelle 1 (PDF).
Militärdiplome der Jahre 98 (, ), 103 (), 105 (), 122 (, ), 124 (), 127 (), 130/131 (), 145 (), 158 () und 178 (, , , )
Notitia dignitatum in partibus Occidentis VII (Online). Notitia dignitatum in partibus Occidentis XXVIII (Online). Notitia dignitatum in partibus Occidentis XL (Online).
Kategorie:Militärischer Verband (Rom) Kategorie:Britannien (Römisches Reich)