mini|Eremocoris abietis mini|Gastrodes abietum mini|Trapezonotus arenarius

Die Rhyparochromidae sind eine Familie der Wanzen (Heteroptera) innerhalb der Teilordnung Pentatomomorpha. Sie zählte bis vor der Revision der Pentatomomorpha mit Schwerpunkt der Lygaeoidea durch Henry im Jahr 1997 als Unterfamilie zu den Bodenwanzen (Lygaeidae) und wurde danach in den Familienrang gestellt. Sie umfasst zwei Unterfamilien, 14 Tribus, 372 Gattungen und ungefähr 1850 Arten und ist damit neben den Baumwanzen (Pentatomidae) die artenreichste Familie der Pentatomomorpha. In Europa sind 240 Arten vertreten, von denen 23 auch in Mitteleuropa auftreten.

Merkmale Die Wanzen sind in der Regel unscheinbar matt braun gefärbt oder braun, schwarz oder weiß gemustert. Einige Arten imitieren in ihrem Aussehen Ameisen. Am Kopf sind Trichobothria für gewöhnlich ausgebildet. Die Schenkel (Femora) der Vorderbeine sind in der Regel verdickt und auf der Unterseite mit kräftigen Dornen versehen. Die Naht zwischen dem vierten und fünften Sternum ist verwachsen und ist in der Regel von der Mittellinie des Sternums in einer Kurve anterolateral nach vorne gekrümmt. Sie reicht nicht an den Dorsalrand des Hinterleibs. Vielen Arten fehlen Flügel und verkürzte Flügel finden sich in einer Reihe von Tribus.

Verbreitung Die Familie ist weltweit verbreitet. Die Ansprüche und Lebensräume dieser Wanzen sind verhältnismäßig gut erforscht. Bei der überwiegenden Anzahl der Arten handelt es sich um granivore Bodenbewohner.

Lebensweise Die überwiegende Anzahl der Arten saugt Samen, vor allem an solchen, die zu Boden gefallen sind. Wie sehr die Tiere an bestimmte Wirtspflanzen gebunden sind, ist nur schlecht untersucht. Viele Arten sind aber offenbar polyphag. Die Tribus Cleradini umfasst aber auch hämatophage Arten, die Blut von Wirbeltieren saugen. Man findet diese Wanzen vor allem in den Nestern von Vögeln, Beutel- und Nagetieren. Clerada apicocornis saugt zumindest gelegentlich auch an Menschen und kann in Südamerika die Chagas-Krankheit übertragen. Bei manchen Arten ist auch das Saugen an Gliederfüßern dokumentiert.

Taxonomie und Systematik Amyot & Serville beschrieben das Taxon 1843 als „Rhyparochromides“. Es galt lange Zeit als Unterfamilie der Bodenwanzen (Lygaeidae), wurde jedoch nach einer Revision der Pentatomomorpha mit Schwerpunkt der Lygaeoidea durch Henry im Jahr 1997 in den Familienrang gestellt. Außerdem erhob er die Tribus Plinthisini in den Rang einer Unterfamilie innerhalb der Rhyparochromidae. Bereits 1874 differenzierte Carl Stål fünf Tribus dieser großen Gruppe. Heute wird die Gruppe in zwei Unterfamilien und 14 Tribus unterteilt:

Unterfamilie Plinthisinae (3 Gattungen, 111 Arten; weltweit) Unterfamilie Rhyparochrominae (369 Gattungen, 1824 Arten; weltweit) Tribus Antillocorini (24 Gattungen, 91 Arten; weltweit) Tribus Cleradini (20 Gattungen, mehr als 50 Arten; vor allem indopazifische Region) Tribus Drymini (56 Gattungen, 280 Arten; vor allem östliche Hemisphäre) Tribus Gonianotini (zumindest 22 Gattungen, 123 Arten; Holarktis) Tribus Lethaeini (35 Gattungen, 153 Arten; weltweit) Tribus Lilliputocorini (1 Gattung, 8 Arten; zirkumtropisch) Tribus Megalonotini (zumindest 18 Gattungen, 87 Arten; vor allem Paläarktis, Afrotropis, Orientalis) Tribus Myodochini (73 Gattungen, 322 Arten; weltweit) Tribus Ozophorini (24 Gattungen, 175 Arten; vor allem Neotropis und Orientalis) Tribus Phasmosomini (zumindest 1 Gattung, 2 Arten; Paläarktis) Tribus Rhyparochromini (39 Gattungen, 370 Arten; weltweit, mit Ausnahme der Neotropis) Tribus Stygnocorini (16 Gattungen, 73 Arten; östliche Hemisphäre) Tribus Targaremini (23 Gattungen, 57 Arten; Australasien) Tribus Udeocorini (14 Gattungen, 30 Arten; Australasien, Neotropis)

Arten in Europa Folgende Arten kommen in Europa vor:

Unterfamilie Rhyparochrominae

Tribus Antillocorini Homoscelis ruficollis , 1884 Tropistethus fasciatus , 1874 Tropistethus holosericus (, 1846) Tropistethus lanternae , 1960 Tropistethus pallipes , 1902 Tropistethus seminitens , 1889 Tropistethus subfasciatus , 1874

Tribus Drymini Drymus assimilis , 1897 Drymus brunneus (, 1848) Drymus latus , 1871 Drymus pilicornis (, 1852) Drymus pilipes , 1861 Drymus pumilio , 1877 Drymus ryeii , 1865 Drymus scambus , 1872 Drymus sylvaticus (, 1775) Eremocoris abietis (, 1758) Eremocoris fenestratus (, 1839) Eremocoris maderensis (, 1858) Eremocoris pellitus , 1965 Eremocoris plebejus (, 1807) Eremocoris plebejus caucasicus , 1883 Eremocoris plebejus plebejus (, 1807) Eremocoris podagricus (, 1775) Eremocoris ribauti , 1936 Gastrodes abietum , 1914 Gastrodes grossipes (, 1773) – Kiefernzapfenwanze Ischnocoris angustulus (, 1852) Ischnocoris bureschi , 1976 Ischnocoris flavipes , 1865 Ischnocoris hemipterus (, 1829) Ischnocoris mundus (, 1872) Ischnocoris punctulatus , 1861 Lamproplax picea (, 1860) Notochilus crassicornis (, 1858) Notochilus damryi , 1871 Notochilus ferrugineus (, 1852) Notochilus limbatus , 1870 Scolopostethus affinis (, 1829) Scolopostethus cognatus , 1861 Scolopostethus decoratus (, 1833) Scolopostethus grandis , 1880 Scolopostethus lethierryi , 1877 Scolopostethus patruelis , 1892 Scolopostethus pictus (, 1829) – Schwarzweiße Bodenwanze Scolopostethus pilosus , 1875 Scolopostethus puberulus , 1887 Scolopostethus thomsoni , 1875 Taphropeltus andrei (, 1877) Taphropeltus contractus (, 1835) Taphropeltus hamulatus (, 1870) Taphropeltus intermedius (, 1881) Taphropeltus nervosus (, 1861) Thaumastopus cinnamomeus (, 1884) Thaumastopus marginicollis (, 1849) Tribus Gonianotini Alampes longiusculus , 1884 Aoploscelis bivirgata (, 1853) Aphanus rolandri (, 1758) Bleteogonus beckeri (, 1863) Bleteogonus currax (, 1895) Diomphalus hispidulus , 1864 Emblethis angustus , 1890 Emblethis brachynotus , 1897 Emblethis ciliatus , 1875 Emblethis denticollis , 1878 Emblethis dilaticollis (, 1874) Emblethis duplicatus , 1963 Emblethis gracilicornis , 1883 Emblethis griseus (, 1802) Emblethis karamanus , 1963 Emblethis major , 1890 Emblethis minutus , 1911 Emblethis parvus , 1890 Emblethis proximus , 1967 Emblethis robustus , 1965 Emblethis sabulosus , 1963 Emblethis verbasci (, 1803) Gonianotus galactodermus , 1861 Gonianotus marginepunctatus (, 1804) Hyalocoris pilicornis , 1874 Ischnopeza hirticornis (, 1850) Ischnopeza pallipes , 1892 Macrodema microptera (, 1836) Neurocladus brachiidens (, 1851) Parapolycrates ciliatus , 1885 Pionosomus alticola , 1953 Pionosomus heterotrichus , 1884 Pionosomus madeirae , 1961 Pionosomus opacellus , 1895 Pionosomus trichopterus (, 1870) Pionosomus varius (, 1804) Pterotmetus dimidiatus , 1861 Pterotmetus parnassius , 1882 Pterotmetus staphyliniformis (, 1829) Trapezonotus anorus (, 1860) Trapezonotus arenarius (, 1758) Trapezonotus breviceps , 1881 Trapezonotus desertus , 1951 Trapezonotus dispar , 1872 – Verschiedenfarbige Bodenwanze Trapezonotus montanus , 1957 Trapezonotus ullrichi (, 1837) Tribus Lethaeini Camptocera glaberrima (, 1872) Lethaeus cribratissimus (, 1859) Lethaeus fulvovarius , 1884 Lethaeus lethierryi (, 1869) Lethaeus nitidus (, 1868) Lethaeus picipes (, 1850)

Tribus Megalonotini Hadrocnemis diversipes (, 1922) Hispanocoris pericarti , 1999 Icus angularis , 1861 Lamprodema maura (, 1803) Lasiocoris anomalus (, 1845) Lasiocoris crassicornis (, 1849) Megalonotus antennatus (, 1829) Megalonotus brevicornis (, 1883) Megalonotus chiragra (, 1794) Megalonotus colon , 1874 Megalonotus dilatatus (, 1840) Megalonotus emarginatus (, 1888) Megalonotus hirsutus , 1861 Megalonotus maximus (, 1895) Megalonotus merus , 1979 Megalonotus mixtus (, 1887) Megalonotus nitidicollis , 1874 Megalonotus opaconotum (, 1953) Megalonotus parallelus (, 1911) Megalonotus praetextatus (, 1835) Megalonotus puncticollis (, 1849) Megalonotus sabulicola (, 1870) Megalonotus setosus , 1874 Megalonotus subtilissimus , 1961 Megalonotus tricolor (, 1895) Metastenothorax punctatipennis , 1884 Pezocoris apicimacula (, 1853) Piezoscelis staphylinus (, 1839) Polycrates consutus (, 1838) Proderus bellevoyei , 1874 Proderus suberythropus (, 1842) Sphragisticus nebulosus (, 1807) Tempereocoris cerdanicus , 1995 Tribus Myodochini Ligyrocoris sylvestris (, 1758) Pachybrachius capitatus (, 1882) Pachybrachius fasciatus , 1861 Pachybrachius fracticollis (, 1829) Pachybrachius luridus , 1826 Paraparomius leptopoides (, 1859) Paromius gracilis (, 1839) Remaudiereana annulipes (, 1859)

Tribus Ozophorini Marmottania simonis , 1887 Noualhieria heissi , 2006 Noualhieria herbanica , 1976 Noualhieria pieltaini , 1924 Noualhieria quadripunctata (, 1838)

Tribus Rhyparochromini Aellopus atratus (, 1778) Aellopus syriacus (, 1885) Beosus maritimus (, 1763) Beosus quadripunctatus (, 1766) Callistonotus nigroruber (, 1859) Dieuches armatipes (, 1872) Dieuches schmitzi , 1893 Dieuches syriacus , 1860 Graptopeltus lynceus (, 1775) Graptopeltus validus (, 1875) Liolobus pallidicornis (, 1891) Liolobus walkeri (, 1876) Microtomideus carbonarius (, 1839) Microtomideus leucodermus (, 1861) Panaorus adspersus (, 1852) Peritrechus angusticollis (, 1848) Peritrechus convivus (, 1858) Peritrechus flavicornis , 1877 Peritrechus geniculatus (, 1832) Peritrechus gracilicornis , 1877 Peritrechus lundii (, 1790) Peritrechus meridionalis , 1877 Peritrechus nubilus (, 1807) Peritrechus pusillus , 1884 Peritrechus rhomboidalis , 1877 Ragliodes delineatus (, 1839) Raglius alboacuminatus (, 1778) Raglius confusus (, 1886) Raglius pineti (, 1835) Raglius tristis (, 1861) Rhyparochromus ibericus , 1858 Rhyparochromus phoeniceus (, 1794) Rhyparochromus pini (, 1758) Rhyparochromus sanguineus (, 1868) Rhyparochromus vulgaris (, 1829) Trichaphanus fuentei (, 1894) Xanthochilus douglasi (, 1864) Xanthochilus minusculus (, 1885) Xanthochilus quadratus (, 1798) Xanthochilus saturnius (, 1790) Xanthochilus turanicus (, 1961) Tribus Stygnocorini Acompus laticeps , 1929 Acompus pallipes (, 1834) Acompus rufipes (, 1804) Esuridea lathridioides (, 1889) Hyalochilus dolosus , 1897 Hyalochilus ovatulus (, 1853) Lasiosomus enervis (, 1835) Lasiosomus lasiosomoides (, 1930) Stygnocoris barbieri , 1993 Stygnocoris breviceps , 1953 Stygnocoris cimbricus (, 1870) Stygnocoris faustus , 1888 Stygnocoris fuligineus (, 1785) Stygnocoris hellenicus , 1996 Stygnocoris matocqi , 1993 Stygnocoris rusticus (, 1807) Stygnocoris sabulosus (, 1829) Stygnocoris similis , 1953 Stygnocoris subglaber (, 1889) Stygnocoris truncatus (, 1893) Stygnocorisella mayeti (, 1879) Unterfamilie Plinthisinae Plinthisus andalusicus , 1963 Plinthisus angulatus , 1876 Plinthisus brevipennis (, 1807) Plinthisus canariensis , 1963 Plinthisus convexus , 1864 Plinthisus coracinus , 1876 Plinthisus fasciatus , 1882 Plinthisus flavipes , 1861 Plinthisus laevigatus , 1884 Plinthisus lepineyi , 1940 Plinthisus longicollis , 1861 Plinthisus magnieni , 1994 Plinthisus major , 1876 Plinthisus marginatus , 1874 Plinthisus megacephalus , 1876 Plinthisus mehadiensis , 1881 Plinthisus minutissimus , 1864 Plinthisus perpusillus , 1963 Plinthisus pilosellus , 1876 Plinthisus ptilioides , 1874 Plinthisus pusillus (, 1847) Plinthisus putoni , 1876 Plinthisus pygmaeus , 1882 Plinthisus reyi , 1882 Plinthisus saundersi , 1893

Weitere Arten Eine Auswahl außereuropäischer Arten: Emblethis vicarius , 1908 Myodocha serripes , 1811 Paradrymus exilirostris , 1916 Plinthisus woodwardi , 1977 Stizocephalus brevirostris , 1970 Truncala hirsuta , 1953 Uhleriola floralis (, 1895) Vertomannus borneensis , 2013 Vertomannus flavus , 2013

Belege Einzelnachweise