__NOTOC__ thumb|upright=1.5|Karte des römischen Reiches um 395 Die Liste der römischen Provinzen ab Diokletian stellt tabellenartig die wesentlichen Informationen zur Entwicklung der römischen Regionalstruktur nach der Verwaltungsreform des Kaisers Diokletian bis zur Reichsteilung von 395 dar, als die Teilung in das Weströmische Reich und das Oströmische Reich erfolgte. Die Informationen zur Entwicklung der römischen Regionalstruktur bis zur Verwaltungsreform des Diokletian wird in der Liste der römischen Provinzen bis Diokletian dargelegt. Eine alphabetische Liste aller römischen Provinzen unabhängig vom Zeitpunkt ihres Bestehens findet sich unter Liste der Provinzen des Römischen Reichs.
Mit der Verwaltungsreform Diokletians und seiner Nachfolger wurden aus den bislang 46 Provinzen vor allem durch Teilung 85 zumeist kleinere Einheiten geformt; nur in einem Fall wurden Provinzen zusammengelegt (Alpes Graiae und Alpes Poeninae zu Alpes Graiae et Poeninae), auch erfolgten keine größeren Grenzverschiebungen (Ausnahme: Alpes Maritimae, das um Teile von Gallia Narbonensis und Alpes Cottiae erweitert wurde). Wesentliches Merkmal der Reform war weiterhin, dass die Italienische Halbinsel, die bislang das Privileg hatte, nicht zu den Provinzen zu zählen, in acht Einheiten eingeteilt wurde. In einer weiteren Reform wurde die Zahl der nun 93 Provinzen auf 119 erhöht, wobei auch diesmal vor allem Teilungen und nur eine Zusammenlegung von (Numidia Cirtensis und Numidia Militiane zu Numidia) erfolgte, bei der es sich allerdings nur um die Rücknahme einer zuvor erfolgten Teilung handelte.
Die mehr als verdoppelte Anzahl der Provinzen machte die Einführung einer weiteren Hierarchieebene, die Zusammenfassung einzelner Provinzen zu Diözesen erforderlich. Unter Kaiser Konstantin I. wurden die von ihren militärischen Aufgaben entbundenen Prätorianerpräfekten als weitere Verwaltungsebene mit zivilen Aufgaben betraut.
Die Hierarchieebenen
Damit hatte Ende des 4. Jahrhunderts das Römische Reich folgende regionale Hierarchie:
1. Ebene: der Kaiser 2. Ebene: die Präfekturen Praefectus praetorio per Orientem Praefectus praetorio Illyrici, Italiae et Africae Praefectus praetorio Galliarum 3. Ebene: die Diözesen 4. Ebene: die Provinzen
Die Reichsteilung im Jahr 395 hatte Konsequenzen für die Präfekten, da die Präfektur „Illyricum, Italia et Africa“ geteilt werden musste. Zum Weströmischen Reich gehörten danach der Praefectus praetorio Galliarum und ein Praefectus praetorio Italiae et Africae, zum Oströmischen Reich der Praefectus praetorio per Orientem und ein Praefectus praetorio Illyrici.
Tabelle alte Provinz Provinzen zur Zeit Diokletians und Konstantins I. Diözese Provinzen zur Zeit der Reichsteilung (395) Diözese ungefähre Lage Achaia Achaea Moesia Achaea Macedonia Peloponnes, Attika Aegyptus Thebais Oriens Thebais Aegyptus Oberägypten Aegyptus Iovia Oriens Aegyptus Aegyptus westliches Nildelta Aegyptus HerculeaOriens Augustamnica Aegyptus östliches Nildelta Arcadia Aegyptus Mittelägypten Africa Proconsularis Zeugitana Africa Africa proconsularis Africa nördliches Tunesien Valeria Byzacena Africa Byzacena Africa südliches Tunesien Tripolitana Africa westliche Küste Libyens Alpes Cottiae Alpes Cottiae Italia Alpes Cottiae Italia annonaria Cottische Alpen Alpes Maritimae Alpes Maritimae Viennensis Alpes Maritimae Septem Provinciae die französischen DépartementsAlpes-Maritimes, Alpes-de-Haute-Provence, Hautes-Alpes Alpes Atrectianae et Poeninae Alpes Graiae et Poeninae Galliae Alpes Graiae et Poeninae Galliae Savoie, Wallis Aquitania Novempopulana Viennensis Novempopulana Septem Provinciae Gascogne Aquitania Viennensis Aquitania prima Septem Provinciae Auvergne Aquitania secunda Septem Provinciae Poitou, Charente Arabia Arabia Oriens Arabia Oriens Jordanien Asia Asia Asiana Asia Asiana türkische Ägäisküste Hellespontus Asiana asiatische Seite der Dardanellen Lydia Asiana Lydia Asiana westliche Türkei Caria Asiana Caria Asiana südwestliche Türkei Insulae Asiana Insulae Asiana ägäische Inseln Phrygia Asiana Phrygia Pacatiana Asiana westliche Türkei Phrygia Salutaris Asiana westliche Türkei Baetica Baetica Hispania Baetica Hispania Andalusien Pontus et Bithynia Bithynia Pontica Bithynia Pontica Türkei bei Istanbul Paphlagonia Pontica Paphlagonia Pontica westliche türkische Schwarzmeerküste Honorias Pontica Diospontus Pontica Helenopontus Pontica türkische Schwarzmeerküste bei Sinop Britannia inferior Flavia Caesariensis Britannia Flavia Caesariensis Britannia Mittel- und Nordengland Britannia superior Britannia I Britannia Britannia I Britannia Britannia II Britannia Britannia II Britannia Maxima Caesariensis Britannia Maxima Caesariensis Britannia Cappadocia Cappadocia Pontica Cappadocia I Pontica Zentraltürkei Cappadocia II Pontica Zentraltürkei Pontus Polemoniacus Pontica Pontus Polemoniacus Pontica türkische Schwarzmeerküste bei Trabzon Armenia minor Pontica Armenia I Pontica östliche Türkei Armenia II Pontica östliche Türkei Cilicia Cilicia Oriens Cilicia I Oriens östliche türkische Mittelmeerküste Cilicia II Oriens östliche türkische Mittelmeerküste Isauria Oriens Isauria Oriens zentrale türkische Mittelmeerküste Creta et Cyrenae Creta Moesia Creta Macedonia Kreta Libya superior Oriens Libya superior Aegyptus nordöstliches Libyen Libya inferior Oriens Libya inferior Aegyptus nordwestliches Ägypten Cyprus Cyprus Oriens Cyprus Oriens Zypern Dalmatia Dalmatia Pannonia Dalmatia Pannonia Dalmatien, Bosnien Epirus Epirus vetus Moesia Epirus vetus Macedonia Nordwestgriechenland, Südalbanien Galatia Galatia Pontica Galatia salutaris Pontica Zentraltürkei Galatia Pontica Zentraltürkei Pisidia Pontica Pisidia Pontica Südtürkei Lycaonia Pontica Südtürkei Belgica Belgica I Gallia Belgica I Gallia Einzugsgebiet der Mosel Belgica II Gallia Belgica II Gallia Belgien, Nordfrankreich bis zur Marne Gallia Lugdunensis Sequania Gallia Maxima Sequanorum Gallia West- und Zentralschweiz, Jura Lugdunensis I Gallia Lugdunensis I Gallia Burgund Lugdunensis II Gallia Lugdunensis II Gallia Normandie Lugdunensis III Gallia Bretagne, Unterlauf der Loire Senonia Gallia Paris, Orléans Gallia Narbonensis Narbonensis Viennensis Narbonensis I Septem Provinciae Languedoc Viennensis Viennensis Viennensis Septem Provinciae Rhonetal Narbonensis II Septem Provinciae Var, Vaucluse, Drôme Germania inferior Germania II Gallia Germania II Gallia Einzugsgebiet der Maas Germania superior Germania I Gallia Germania I Gallia Teile von Elsass, Rheinland-Pfalz, Baden-Württemberg Italia (zuvor nicht als Provinz betrachtet) Venetia et Histria Italia Venetia et Histria Italia annonaria Venetien und Istrien Aemilia et Liguria Italia Aemilia Italia annonaria westliche Emilia-Romagna Liguria Italia annonaria Ligurien Flaminia et Picenum Italia Flaminia et Picenum annonarium Italia annonaria östliche Emilia-Romagna Picenum suburbicarium Italia suburbicaria Marken Tuscia et Umbria Italia Tuscia et Umbria Italia suburbicaria Toskana, Umbrien Valeria Italia Valeria Italia suburbicaria nordöstlich von Rom Campania et Samnium Italia Campania Italia suburbicaria Kampanien Samnium Italia suburbicaria Abruzzen, Molise Apulia et Calabria Italia Apulia et Calabria Italia suburbicaria Apulien Lucania et Brittii Italia Brittii et Lucania Italia suburbicaria Kalabrien, Basilicata Lusitania Lusitania Hispania Lusitania Hispania Portugal, Extremadura Lycia et Pamphylia Pamphylia Asiana Pamphylia Asiana westliche türkische Mittelmeerküste Lycia Asiana westliche türkische Mittelmeerküste Macedonia Macedonia Moesia Macedonia Macedonia Nordgriechenland Macedonia salutaris Macedonia Epirus nova Moesia Epirus nova Macedonia Albanien Thessalia Moesia Thessalia Macedonia Mittel Mauretania Tingitana Mauretania Tingitana Hispania Mauretania Tingitana Hispania Nordmarokko Mauretania Caesariensis Mauretania Caesariensis Africa Mauretania Caesariensis Africa Nordalgerien Mesopotamia Mesopotamia Oriens Mesopotamia Oriens Nordirak Osrhoene Oriens Syrien östlich des Euphrat Moesia inferior Moesia inferior Thracia Moesia II Thracia Nordbulgarien Scythia Thracia Scythia Thracia rumänische Schwarzmeerküste Moesia superior Moesia superior Moesia Moesia I Dacia Südserbien Dacia Moesia Dacia ripensis Dacia nordwestliches Bulgarien Dacia mediterranea Dacia südwestliches Bulgarien Praevalitana Moesia Praevalitana Dacia Montenegro Dardania Moesia Dardania Dacia Kosovo und Nordmazedonien Noricum Noricum ripense Pannonia Noricum ripense Pannonia Oberösterreich, Land Salzburg und Mostviertel Noricum mediterraneum Pannonia Noricum mediterraneum Pannonia Osttirol, Kärnten und Steiermark Numidia Numidia Cirtensis Africa Numidia Africa nordöstliches Algerien Numidia Militiane Africa Pannonia superior Pannonia superior Pannonia Pannonia I Pannonia östliches Österreich Savia Pannonia Savia Pannonia Kroatien Pannonia inferior Pannonia inferior Pannonia Pannonia II Pannonia Vojvodina Valeria ripensis Pannonia Valeria ripensis Pannonia Westungarn Raetia Raetia Italia Raetia I Italia annonaria Graubünden, Vorarlberg, westliches Nordtirol Raetia II Italia annonariaSüdbayern zwischen Iller, Donau und Inn Corsica et Sardinia Sardinia Italia Sardinia Italia suburbicaria Sardinien Corsica Italia Corsica Italia suburbicaria Korsika Sicilia Sicilia Italia Sicilia Italia suburbicaria Sizilien Syria Coele Syria Coele Oriens Syria Prima Oriens syrische Mittelmeerküste, ein kleiner Teil der Südtürkei Syria Secunda (oder Syria salutaris) Oriens Südsyrien Syria Euphratensis Oriens Syrien, westliches Ufer des Euphrat Syria Phoenice Syria Phoenice Oriens Phoenice Oriens Libanon und ein kleiner Teil von Westsyrien Phoenice Libanesia Oriens südliches Syrien und Libanon Syria Palaestina Syria Phoenice Oriens Palaestina I Oriens Palaestina II Oriens Palaestina salutaris Oriens Sinai-Halbinsel Hispania Tarraconensis Tarraconensis Hispania Tarraconensis Hispania Nordostspanien Carthaginiensis Hispania Carthaginiensis Hispania Südostspanien Gallaecia Hispania Gallaecia Hispania Galicien Insulae Baleares Hispania Insulae Baleares Hispania Balearen Thracia Europa Thracia Europa Thracia europäischer Teil der Türkei (→ Ostthrakien) Thracia Thracia Thracia Thracia südliches Bulgarien Haemimontus Thracia Haemimontus Thracia südöstliches Bulgarien Rhodope Thracia Rhodope Thracia nordöstliches Griechenland
Literatur Tilmann Bechert: Die Provinzen des Römischen Reiches. Einführung und Überblick. Zabern, Mainz 1999, ISBN 3-8053-2399-9.
Romische Provinzen ab Diokletian ! !Romische Provinzen (2), ab Diokletian