Saladin (Arabies: صلاح الدين يوسف بن أيّوب, Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb)Luidens Abu l-Fida is hy (volgens Islamitiese kalender) in die jaar 532 gebore, wat die Romeinse kalenderjare 1137/38 behels. wat omstreeks 1137 in Tikrit gebore is, en op 4 Maart 1193Bronne oor sy sterfdatum verskil. in Damaskus gesterf het, was 'n Koerdiese Moslem wat die Ajjubide-dinastie van Egipte en Sirië gestig het.
Saladin was 'n Koerdiese bevelvoerder en politieke leier, en die eerste sultan van sowel Egipte as Sirië. As 'n belangrike figuur van die Derde Kruistog het hy die Moslem-krygsinspanning teen die kruisvaarderstate in die Levant gelei. Op die hoogtepunt van sy mag het die Ajjubide-ryk oor Egipte, Sirië, Bo-Mesopotamië, die Hidjaz, Jemen en Nubië gestrek.
Saam met sy oom Shirkuh, 'n Koerdiese huursoldaatbevelvoerder in diens van die Zengiede, is Saladin in 1164 op bevel van die Zengiedse heerser Nur ad-Din na Fatimidiese Egipte gestuur. Hulle oorspronklike doel was om Shawar as visier van die tienderjarige Fatimidiese kalief al-Adid te herstel, maar nadat Shawar herstel is, het 'n magstryd tussen hom en Shirkuh ontstaan. Saladin het intussen in die Fatimidiese regering opgeklim op sterkte van sy militêre suksesse teen kruisvaarderaanvalle en sy persoonlike vertroulikheid met al-Adid. Nadat Shawar vermoor is en Shirkuh in 1169 gesterf het, het al-Adid Saladin as visier aangestel. In dié amp het Saladin, self 'n Soenni-Moslem, die Fatimidiese bestel begin ondergrawe; ná al-Adid se dood in 1171 het hy die Kaïro-gebaseerde Fatimidiese Kalifaat, wat Ismailities ('n rigting binne die Sjia-Islam) was, afgeskaf en Egipte weer by die Soennitiese Abbasidiese Kalifaat in Bagdad ingeskakel.
In die jare daarna het Saladin strooptogte teen die kruisvaarders in Palestina gelei, die geslaagde verowering van Jemen laat uitvoer en pro-Fatimidiese opstande in Egipte afgeweer. Kort ná Nur ad-Din se dood in 1174 het hy sy verowering van Sirië begin en op versoek van die goewerneur vreedsaam Damaskus binnegegaan. Teen die middel van 1175 het hy Hama en Homs verower, wat die vyandskap van die ander Zengiedse here – die amptelike heersers van Sirië se vorstedomme – gewek het; daarna het hy die Zengiede in 1175 in die Slag van die Horings van Hama verslaan en is hy deur die Abbasidiese kalief al-Mustadi as sultan van Egipte en Sirië uitgeroep. Saladin het verdere veroweringe in Noord-Sirië en Bo-Mesopotamië onderneem en twee aanslae op sy lewe deur die Assassyne-orde oorleef voordat hy in 1177 na Egipte teruggekeer het om plaaslike sake daar te hanteer. Teen 1182 het hy die verowering van Sirië met die inname van Aleppo voltooi, maar dit nie geluk om die Zengiedse bolwerk Mosoel in te neem nie.
Onder Saladin se bevel het die Ajjubidiese leër die kruisvaarders in 1187 in die beslissende Slag van Hattin verslaan, Jerusalem verower en die Moslem-oorheersing in die Levant herstel. Hoewel die kruisvaarders se koninkryk Jerusalem tot laat in die 13de eeu voortbestaan het, was die nederlaag van 1187 'n keerpunt in die Christelike krygsinspanning teen die Moslem-moondhede in die streek. Saladin het in 1193 in Damaskus gesterf nadat hy die grootste deel van sy persoonlike rykdom aan sy onderdane weggegee het; hy is in 'n mausoleum langs die Ommajade-moskee begrawe. Naas sy belang vir die Moslem-kultuur word Saladin ook in die Koerdiese, Turkse, Arabiese en selfs die Westerse kultuur hoog geag, en hy is al dikwels as die bekendste Koerdiese figuur in die geskiedenis beskryf.
As "sultan Saladin" word hy 'n mite, die grootste van alle helde in die moslemse wêreld en voorbeeldige islamitiese heerser. Hy verower Jerusalem in die jaar 1187 en word gereeld as die suksesvolle teenstander van die Kruisvaarders verklaar en geromantiseer.
Die Irakese provinsie Salah ad-Din is na hom benoem.
Agtergrond Op 14 Julie 1099 het die oorblyfsels van die Kruisvaarderleër na byna vier jaar van bloedige gevegte die stad Jerusalem ingeneem. Die Moslem-sekelmaanvaandel kon neergepluk en die vaandel van die Kruis in sy plek gehys word. Die wraaklustige Christene het 'n bloedige slagting aangerig, maar hulle het hul doel bereik: die Heilige Stad is uit die hande van die ongelowiges geruk.
Maar negentig jaar later, in Oktober 1187, moes die Christene Jerusalem weer afgee aan die Moslems. Nooit weer sou die Heilige Stad in die besit van Christene wees nie, totdat dit uiteindelik in Desember 1917 deur Britse troepe onder genl. Allenby ingeneem is na 'n geslaagde veldtog teen die Turke. Hoe het dit gebeur dat hierdie stad, waarvoor die Kruisvaarders so duur betaal het, in minder as 'n eeu vir meer as sewe eeue lank vir die Christene verlore gegaan het?
Daar is baie redes, soos die tekort aan manne om die stad te verdedig, verraad, onderlinge twiste en onbevoegde leiers, maar hierdie gebeurtenis moet veral toegeskryf word aan die genialiteit van slegs een man - Saladin. Saladin was nie 'n Arabier of 'n Turk nie. Hy was lid van een van die geharde Koerdiese stamme wat in daardie tyd Armenië bewoon het.
Sy groot aanslag op die Christene was geslaag nie slegs omdat hy 'n briljante militaris was nie, maar ook omdat hy daarin geslaag het om die deel van die Moslem- wêreld wat die klein Christelike voorposte in die Midde-Ooste omring het, tydelik in 'n magtige verbond te verenig. Die Kruistogte was nie bloot oorloë tussen aggressiewe Christene en fanatiese Moslems nie, want dit het selde gebeur dat albei kante onder een leier verenig was.
Die Christene uit Wes-Europa en dié uit die Ooste (Konstantinopel) het oor die ware oogmerk van die Kruistogte verskil. Aan Moslem- kant was daar net soveel bitterheid en tweedrag: daar was selfs twee mense wat albei gesê het dat hulle die kalief (die opvolger van Mohammed) was - die een in Bagdad en die ander in Egipte.
Nie een van die twee kaliefs het egter veel gesag gehad nie, en die ware heersers was die plaaslike emirs, waarvan party heeltemal bereid was om die Christene as bondgenote te gebruik om hulle hul eie mededingers te help verslaan. Maar daar was ook baie Moslems wat gevoel het dat dit 'n skande was dat Moslem- gebiede, en veral Jerusalem, wat vir sowel die Moslems as die Christene heilig was, in die hande van die Christene was.
Hulle wou 'n Heilige Oorlog verklaar om die Moslem- wêreld te verenig en die Christene te verdryf. Saladin het as weinig meer as 'n militêre avonturier begin, en voordat hy enigiets kon bereik, moes hy mag onder sy mede-Moslems kry. Ons hoor die eerste keer van hom in die leër van Noer-ed-din, die heerser van Aleppo en Damaskus. Noer-ed-din wou graag beheer verkry oor Egipte, wat deur die onortodokse kalief geregeer is. Binne tien jaar het Saladin hom gehelp om dit te doen. Dit het die Christene in 'n baie gevaarlike posisie geplaas, want nou het dieselfde mag hulle van twee kante bedreig.
Vroeë lewe Saladin is in Tikrit in die huidige Irak gebore. Sy persoonlike naam was "Yusuf"; "Salah ad-Din" is 'n laqab, 'n eretitel wat "Geregtigheid van die Geloof" beteken.H.A.R. Gibb, "The Rise of Saladin", in A History of the Crusades, vol. 1: The First Hundred Years, red. Kenneth M. Setton (University of Wisconsin Press, 1969), bl. 563. Sy ouers was van Koerdiese afkoms en het uit die dorpie Ajdanakan naby die stad Dvin in sentraal-Armenië gekom.Lane-Poole (1906), bl. 4.Baha ad-Din (2002), bl. 17.Ter-Ghevondyan (1965), bl. 218. Hy was die seun van die Koerdiese huursoldaat Najm ad-Din Ayyub. Saladin se vader het saam met sy broer Shirkuh in die leërs van Zengi en dié se seun Nur ad-Din diens gedoen, en het by Nur ad-Din 'n offisiersposisie vir sy seun gevra en ook ontvang. Die Rawadiya-stam waaruit sy familie gekom het, was oorspronklik van Arabiese afkoms, maar het later verkoerdiseer.
In Saladin se tyd het geen geleerde meer invloed gehad as die sjeik Abdul Qadir Gilani nie, en Saladin is sterk deur hom en sy leerlinge beïnvloed en bygestaan. In 1132 het die verslane leër van Zengi, die atabeg van Mosoel, hul terugtog deur die Tigris versper gevind teenoor die vesting van Tikrit, waar Saladin se vader Najm ad-Din Ayyub as bewaarder gedien het. Ayyub het ponte vir die leër verskaf en hulle in Tikrit skuiling gegee. Mujahid ad-Din Bihruz, 'n voormalige Griekse slaaf wat vir sy diens aan die Seldjoeke as militêre goewerneur van Noord-Mesopotamië aangestel is, het Ayyub daaroor bestraf dat hy Zengi skuiling gegee het, en het Ayyub in 1137 uit Tikrit verban nadat sy broer Asad ad-Din Shirkuh 'n vriend van Bihruz doodgemaak het. Volgens Baha ad-Din ibn Shaddad is Saladin dieselfde nag gebore waarin sy familie Tikrit verlaat het. In 1139 het Ayyub en sy familie na Mosoel verhuis, waar Imad ad-Din Zengi sy skuld erken en Ayyub as bevelvoerder van sy vesting in Baalbek aangestel het. Ná Zengi se dood in 1146 het sy seun Nur ad-Din regent van Aleppo en leier van die Zengiede geword.Lyons & Jackson (1982), bl. 3.
Saladin, wat nou in Damaskus gewoon het, was volgens berigte lief vir die stad, maar inligting oor sy vroeë kinderjare is skraps. Oor onderwys het Saladin geskryf: "Kinders word grootgemaak op die manier waarop hulle ouer mense grootgemaak is." Volgens sy biograwe Anne-Marie Eddé en al-Wahrani kon Saladin vrae oor Euklides, die Almagest, rekenkunde en die reg antwoord, maar dit was 'n akademiese ideaal.Eddé (2011). Dit was sy kennis van die Koran en die "wetenskappe van die godsdiens" wat hom aan sy tydgenote verbind het; verskeie bronne beweer dat hy hom tydens sy studies meer vir godsdienstige studie as vir die krygsdiens beywer het.Lyons & Jackson (1982). Nog 'n faktor wat sy belangstelling in die godsdiens kon geraak het, was dat Jerusalem tydens die Eerste Kruistog deur die Christene ingeneem is. Naas die Islam het Saladin die geslagsregisters, biografieë en geskiedenis van die Arabiere geken, sowel as die bloedlyne van Arabiese perde. Van groter belang is dat hy die Hamasah van Abu Tammam uit sy kop geken het. Hy het Koerdies en Arabies gepraat en het Turks en Persies geken.Chase (1998), bl. 809.Şeşen (2009), bl. 440.
Persoonlikheid en godsdienstige neigings duimnael|300px|Muntstuk van Saladin met 'n kroon in Sassanidiese styl, gedateer 578 AH (1182/3 NC). Volgens Baha ad-Din ibn Shaddad, een van Saladin se tydgenootlike biograwe, was Saladin 'n vroom Moslem: hy was lief daarvoor om Koranvoordragte te hoor, het stiptelik gebid en het "die filosowe gehaat, sowel as dié wat God se eienskappe ontken het, die materialiste en dié wat die Heilige Wet hardkoppig verwerp het". Hy was ook 'n ondersteuner van die Soefisme en 'n beskermheer van khanqahs (Soefi-herberge) in Egipte en Sirië, benewens madrassas wat ortodokse Soenni-onderrig verskaf het. Bo alles was hy 'n toegewyde aanhanger van die djihad:
In 1174 het Saladin die inhegtenisneming van 'n Soefi-mistikus, Qadid al-Qaffas, in Alexandrië beveel. In 1191 het hy sy seun beveel om die Soefi-filosoof Yahya al-Suhrawardi, die stigter van die illuminasionistiese strekking in die Moslem-filosofie, in Aleppo tereg te stel. Ibn Shaddad, wat dié voorval as deel van sy hoofstuk oor die sultan se vroomheid beskryf, meld dat daar gesê is dat al-Suhrawardi "die Heilige Wet verwerp en dit ongeldig verklaar het". Ná beraadslaging met sommige van die ulama (godsdienstige geleerdes) het Saladin al-Suhrawardi se teregstelling beveel. Saladin het hom ook teen die Assassyne-orde gestel, 'n uiterste Ismailities-Sjiïtiese sekte in Iran en Sirië, wat hy as ketters en as te na aan die kruisvaarders beskou het.
Saladin het Asiatiese Soefi's in Egipte verwelkom, en hy en sy volgelinge het baie khanqahs en zawiyas gestig en begiftig, waarvan al-Maqrizi 'n lang lys gee. Dit is egter nog nie duidelik wat Saladin se belange in die khanqah werklik was en waarom hy juis Soefi's van buite Egipte wou hê nie. Die antwoorde lê in die soort Soefi's wat hy wou lok: benewens die vereiste dat die Soefi's van buite Egipte moes kom, blyk dit dat die waqfiyya bepaal het dat hulle van 'n baie besondere soort moes wees.
Vroeë ekspedisies