Porphyrius van Tirus (Koine-Grieks: Πορφύριος, Porphýrios; omstreeks 234 – omstreeks 305 n.C.) was 'n Nieu-platoniese filosoof. Hy is gebore in Tirus, Phoenice Syria gedurende die heerskappy van die Romeine. Hy het die Die Ses Enneïde, die enigste versameling van Plotinus (sy leermeester) se werk, geredigeer en gepubliseer.
Hy het oorspronklike werke in Grieks geskryf oor 'n wye reeks onderwerpe, soos byvoorbeeld musiekteorie, Homeros en vegetarisme. Sy Isagoge of Inleiding, 'n inleiding tot logika en filosofie, was in die Middeleeue die standaard handboek oor logika in die Latynse en Arabiese weergawes. Porphyrius was, en is steeds, ook bekend vir sy anti-Christelike sentiment en polemieke. Werke soos die Filosofieë van die Orakels (Περὶ τῆς ἐκ λογίων φιλοσοφίας; De Philosophia ex Oraculis Haurienda) en Teen die Christene (Κατὰ Χριστιανῶν; Adversus Christianos) (wat verbied is deur Konstantyn die Grote) het gesorg dat hy hewige woordestryde en meningsverskille gehad het met die vroeë Christene.
Lewe Volgens die Suda ('n 10de eeuse Bisantynse ensiklopedie gabseer op verskeie bronne wat nou verlore is) is Porphyrius gebore in Tirus, volgens ander bronne is hy egter gebore Batanaea, hedendaagse Sirië .Suda, Porphyry Sy ouers het hom Malkos of Malchus genoem (vgl. Aramees:מלכא,malkā 'koning'). Hy het dit egter later in sy lewe verander na "Basileus" "Koning", en in sy bynaam, "Porphyrius", "[geklee] in pers". In sy werk Die lewe van Plotinus verwys hy na Aramees as sy "moedertaal." Hy het onder Cassius Longinus in Athene grammatika en retoriek gestudeer en kennis gemaak met Middelplatonisme.Macris, Constantinos (2015), Porphyry. Athene: Plato's Encyclopedia
In 262 is hy na Rome, aangetrokke deur die reputasie van Plotinus, waar hy hom vir ses jaar gewy het aan die beoefening van Nieu-Platonisme, en waartydens hy sy dieet op ernstig aangepas het, en op 'n stadium selfmoord oorweeg het. Op advies van Plotinus het hy vir vyf jaar in Sisilië gaan woon om sy geestesgesondheid te verbeter. Met sy terugkeer na Rome het hy lesings gegee oor filosofie en 'n uitgawe van Plotinus (wat intussen gesterf het) se skrywes voltooi, tesame met 'n biografie oor sy leermeester. Die filosoof Iamblichus word in antieke Nieu-platoniese geskrifte as sy dissipel genoem, maar dit is heel waarskynlik net bedoel om aan te dui dat hy die dominante figuur was in die volgende generasie filosowe wat hom opgevolg het. Die twee mans het in die openbaar verskil oor die kwessie van teürgie (Teürgie (Grieks: θεουργία, transliterasie: theourgía), ook bekend as "goddelike magie", is een van die twee hoof vertakkings van die towerkuns,Pierre A. Riffard, Dictionnaire de l'ésotérisme, Parys: Payot, 1983, 340. saam met "praktiese towerkuns" of taumaturgie.Hasidism: Between Ecstasy and Magic, Moshe Idel, SUNY Press 1995, pp. 72–74. Die term magie of towerkuns word hier gebruik om goddelike teürgie, wat materiële voorspoed beïnvloed, aan te dui, eerder as direkte talismaniese praktiese Kabbalah-towerkuns. Teürgie beskryf die rituele gebruike wat geassosieer word met die aanroeping of oproeping van die teenwoordigheid van een of meer gode, veral met die doel om henosis (vereniging met die goddelike) te bereik en jouself sodoende te vervolmaak.Edmonds III, Radcliffe G. 2019. "The Illuminations of Theurgy: Philosophy and Magic" pp. 314-377. Drawing Down the Moon: Magic in the Ancient Greco-Roman World. Drukpers van Princeton-universiteit.).
In sy latere jare is hy getroud met Marcella, 'n weduwee met sewe kinders, en 'n student van filosofie. Omtrent sestig werke word toegeskryf aan Porphyrius, sommige in die vorm van fragmente en sommige wat verlore is. Sommige fragmente van sy werk word vandag nog gerekonstrueer. Min is bekend oor sy lewe, en die datum van sy dood is onseker.
Werke Inleiding (Isagoge) duimnael|Denkbeeldige debat tussen Averroes (1126–1198 n.C.) en Porphyrius (234–omstreeks 305 n.C.). Monfredo de Monte Imperiali Liber de herbis, 14de eeu. Porphyrius is veral bekend vir sy bydraes tot die filosofie. Afgesien van die skryf van die Sententiae ad Intelligibilia Ducentes (Ἀφορμαὶ πρὸς τὰ νοητά), 'n basiese opsomming van Nieu-Platonisme, is hy veral bekend vir sy Inleiding tot kategorieë (Introductio in Praedicamenta of Isagoge et in Aristotelis Categorias Commentarium), 'n baie kort werk wat dikwels beskou word as 'n kommentaar op Aristoteles se Kategorieë, vandaar die titel. Volgens is die korrekte titel egter bloot Inleiding (Εἰσαγωγή Isagoge), en is die boek as sulks nie 'n inleiding tot die Kategorieë in die besonder nie, maar tot logika in die algemeen, wat die teorieë van voorspelling, definisie en bewys bevat. Die Inleiding beskryf hoe eienskappe wat aan dinge toegeskryf word, geklassifiseer kan word, waarmee hy op roemryke wyse die filosofiese konsep van substansie afgebreek het in vyf komponente genus, spesies, verskil , eienskap en toeval. Porphyrius se bespreking van toeval het 'n langdurige debat ontketen oor die toepassing van toeval en essensie/aard.
Porphyrius se invloedrykste bydrae tot die filosofie, die Inleiding tot kategorieë, inkorporeer Aristoteles se logika in die Nieu-Platonisme, veral die leerstelling van die kategorieë van syn, geïnterpreteer in terme van entiteite (in latere filosofie "Universalia" of "universalië). Boethius se Isagoge, 'n Latynse vertaling van Porphyrius se Inleiding, was 'n standaard Middeleeuse handboek in Europese skole en universiteite, wat die weg gebaan het vir Middeleeuse filosofies-teologiese ontwikkelings van logika en die Universaliëstryd. In Middeleeuse handboeke illustreer die uiters belangrike Arbor porphyriana ("Porphyriese Boom") sy logiese klassifikasie van substansie. Taksonomie baat vandag nog by konsepte wat in "Porphyrius se Boom" uiteengesit is, soos die klassifikasie van lewende organismes. Porphyrius se daarstelling van die "Porphyriese Boom" word beskou as die eerste behoorlike kommentaar op Aristoteles se werk. duimnael|'n Replika van die Arbor porphyriana (Porphyriese Boom) wat deur Purchotius (1730), Boethius (6de eeu) en Ramon Llull (in omstreeks 1305) gebruik is om kommentaar te lewer op Aristoteles se werk.
Die Inleiding is in Arabies vertaal deur Abd-Allāh ibn al-Muqaffaʿ uit 'n Siriese weergawe. Met die Arabiese naam Isāghūjī (إيساغوجي) was dit vir 'n geruime tyd lank die standaard inleidende logiese teks in die Moslemwêreld, en het dit die studie van teologie, filosofie, grammatika en regspraak beïnvloed. Benewens die verwerkings en epitome van hierdie werk, het baie onafhanklike werke oor logika deur Moslem-filosowe die titel Isāghūjī gedra.
Filosofieë van die Orakels (De Philosophia ex Oraculis Haurienda) Porphyrius is ook bekend as 'n teenstander van die Christendom en verdediger van die heidendom; sy presiese bydrae tot die filosofiese benadering tot tradisionele godsdiens kan ontdek word in die fragmente van Filosofieë van die Orakels (Περὶ τῆς ἐκ λογίων φιλοσοφίας; De Philosophia ex Oraculis Haurienda), wat oorspronklik drie boeke beslaan het. Daar heers debat of dit in sy jeug geskryf is (soos Eunapius berig) of nader in tyd was aan die vervolging van Christene onder Diocletianus en Galerius.
Die vraag of Porphyrius die heidense filosoof se teenstander was in Lactantius se Goddelike Institute, geskryf ten tyde van die vervolgings, was vir lank die onderwerp van debat. Die fragmente van die Filosofieë van die Orakels word slegs deur Christene aangehaal, veral Eusebius, Theodoretus, Augustinus en Johannes Philoponos. Die fragmente bevat orakels wat die korrekte offerprosedure identifiseer, die aard van astrologiese lotsbestemmings en ander onderwerpe wat relevant was vir Griekse en Romeinse godsdiens in die derde eeu. Of hierdie werk in stryd is met sy verhandeling wat vegetarisme verdedig, wat die filosoof ook gewaarsku het om diereoffers te vermy, word onder geleerdes betwis. As gevolg van die feit dat baie van Porphyrius se werk onvolledig of verlore is, kan die begrip van die stuk foutief vertolk word.
Teen die Christene (Adversus Christianos) regs|duimnael|Porphyrius, detail uit die Tree of Jesse, 1535, Sucevița-klooster. Gedurende sy tyd in Sisilië het Porphyrius Teen die Christene (Κατὰ Χριστιανῶν; Adversus Christianos) geskryf. Die werk bestaan uit vyftien boeke. Sowat dertig Christelike apologete soos bv. Metodius, Eusebius, Apollinarius, Augustinus en Hieronimus het op sy uitdaging gereageer. Trouens, alles wat bekend is oor Porphyrius se argumente word in hierdie weerleggings gevind, grootliks omdat Theodosius II in 435 en weer in 448 beveel het dat elke eksemplaar verbrand word.
Augustinus en die 5de eeuse kerklike historikus Socrates Scholasticus beweer dat Porphyrius eens 'n Christen was. Daar word gesê dat hoewel Porphyrius wel by Christendom betrokke was, hy dit nie geglo het nie. Augustinus het opmerkings aan Porphyrius gemaak toe hy gesê het hy is die "mees geleerde van die filosowe, as die grootste vyand van die Christene".
Ander werke Porphyrius was gekant teen die teürgie (sien hierbo vir bespreking van die begrip) van sy dissipel Iamblichus. Baie van Iamblichus se misterieë is gewy aan die verdediging van mistieke teürgiese goddelike besitname teen die kritiek van Porphyrius. Die Franse filosoof Pierre Hadot hou vol dat geestelike oefeninge vir Porphyrius 'n noodsaaklike deel van geestelike ontwikkeling was.
Porphyrius was soos Pythagoras 'n voorstander van vegetarisme op geestelike en etiese gronde. Hierdie twee filosowe is miskien die bekendste vegetariërs uit die klassieke oudheid. Hy het die Oor onthouding van diereprodukte (Περὶ ἀποχῆς ἐμψύχων; De Abstinentia ab Esu Animalium) geskryf wat die verbruik van diereprodukte ontmoedig. Hy word tot die huidige dag met goedkeuring aangehaal in vegetariese literatuur. Hy het geglo dat alles geskep is vir wedersydse voordeel, en dat vegetarisme 'n wyse was waarop universele harmonie met die natuur bewaar kon word.
Porphyrius het ook geskryf oor musiekteorie, sterrekunde, religie en filosofie. Hy het 'n Geskiedenis van Filosofie (Philosophos Historia) met Biografieë van filosowe geskryf wat die lewe van sy leermeester, Plotinus, ingesluit het. Sy lewe van Plato uit boek iv bestaan slegs in die vorm van aanhalings deur Cyrillus. Sy Vita Pythagorae, oor die lewe van Pythagoras, moet nie verwar word met die gelyknamige boek deur Iamblichus nie. Sy kommentaar op Ptolemeus se Harmonieë (Eis ta Harmonika Ptolemaiou hypomnēma) is 'n belangrike bron oor die geskiedenis van antieke teorieë oor harmonie.
Porphyrius het ook oor Homeros geskryf. Afgesien van verskeie verlore tekste wat slegs bekend is uit aanhalings deur ander skrywers, is twee tekste grotendeels volledig aan ons oorgelewer: die Homeriese vrae (Homēriká zētḗmata, 'n filologiese kommentaar op die Ilias en Odusseus) en Oor die grot van die nimfe in die Odusseusy (Peri tou en Odysseia tōn nymphōn antrou).
Porphyrius se kommentaar op Euklides se Elemente is as bron gebruik deur Pappos van Alexandrië.
Lys van werke Bestaande werke Lewe van Plotinus. Uitgawes: Luc Brisson, La vie de Plotin. Histoire de l'antiquité classique 6 & 16, Parys: Librairie Philosophique J. Vrin: 1986–1992, 2 vols; A. H. Armstrong, Plotinus, Loeb-klassieke biblioteek, Cambridge, Massachusetts: Drukpers van Harvard-universiteit, 1968, pp. 2–84. Vertaalde teks: Neoplatonic Saints: The Lives of Plotinus and Proclus. Translated Texts for Historians 35 (Liverpool: Drukpers van die Universiteit van Liverpool, 2000). Lewe van Pythagoras. Uitgawe: E. des Places, Vie de Pythagore, Lettre à Marcella, Parys: Les Belles Lettre, 1982.