Algemene verkiesings is op 29 Mei 2024 in Suid-Afrika gehou om 'n nuwe Nasionale Vergadering sowel as die provinsiale wetgewer in elke provinsie te verkies. Dit was die sewende algemene verkiesing wat onder die voorwaardes van algemene volwasse stemreg gehou is sedert die einde van die apartheidsera in 1994. Die nuwe Nasionale Raad van Provinsies word tydens die eerste sitting van elke provinsiale wetgewer verkies.
Die verkiesing is gekenmerk deur 'n drastiese afname in steun vir die African National Congress (ANC), wat sy parlementêre meerderheid verloor het wat dit sedert die eerste post-apartheid verkiesing in 1994 gehou het, en die opkoms van uMkhonto we Sizwe (MK-party) onder leiding van oudpresident Jacob Zuma, wat nasionaal die derde plek ingeneem het. Die sentristiese Demokratiese Alliansie het tweede gekom. Hermann Pretorius het in sy boek Rule Breakers: How the 2024 Election Campaign Changed South Africa Forever waargeneem dat die verkiesing ’n keerpunt in die land se politiek verteenwoordig het, met nuwe partye wat gevestigde magsverhoudings ingrypend ontwrig het.
Op 14 Junie 2024 het die ANC, die Demokratiese Alliansie (DA), die Inkatha-Vryheidsparty (IVP) en die Patriotic Alliance (PA), ingestem om 'n nasionale eenheidsregering te vorm, met Cyril Ramaphosa wat herkies is as President van Suid-Afrika.
Agtergrond Die datum van die verkiesing is deur die dienende president, Cyril Ramaphosa, bepaal en moes binne 90 dae na die einde van die termyn van die huidige Parlement, middel Mei 2024, wees. In die munisipale verkiesing van 2021 het die African National Congress vir die eerste keer landwyd in enige verkiesing sedert die einde van apartheid minder as 50% van die stemme gekry. Die party het ook steun verloor in die sleutelmetro's van Tshwane (Pretoria), Johannesburg, Ekurhuleni en eThekwini (Durban). Die ANC het beheer oor eThekwini behou terwyl die Demokratiese Alliansie daarin geslaag het om beheer van Johannesburg en Ekurhuleni deur onderskeidelik 'n meerderheidskoalisie en 'n minderheidskoalisie te bekom, benewens die vorming van 'n meerderheidskoalisieregering in Tshwane, wat hy sedert 2016 regeer het.
Koalisies Vroeg in 2023 het die ANC en die Economic Freedom Fighters (EFF) 'n koalisie in Johannesburg en Ekurhuleni gevorm, waar die twee partye MMC-posisies beklee het terwyl hulle 'n burgemeester van 'n minderheidsparty verkies het. In April 2023, met kennis van die vooruitsigte van 'n ANC/EFF nasionale koalisie, het die DA-leier, John Steenhuisen, 'n beroep gedoen dat "eendersdenkende" partye saamstaan om 'n "doemdag-koalisie" te voorkom.
In Julie 2023 is 'n gesamentlike verklaring deur die Demokratiese Alliansie (DA), Inkatha-Vryheidsparty (IVP), ActionSA, Vryheidsfront Plus (VF+), die United Independent Movement (UIM) en die Spektrum Nasionale Party (SNP) vrygestel wat 'n aankondiging van 'n konvensie op 16 en 17 Augustus waarin 'n nasionale koalisie voorgestel word in die geval van 'n parlement sonder 'n volstrekte meerderheid. Op 17 Augustus 2023 is 'n voorverkiesingsooreenkoms genaamd die veelpartyhandves onderteken tussen die partye sowel as die Onafhanklike Suid-Afrikaanse Nasionale Burgerlike Organisasie, met die doel om 'n verenigde front teen die drie-dekade-heerskappy van die African National Congress party, en die onlangse opkoms van die omstrede Economic Freedom Fighters (EFF) party voor te stel. Op 7 Oktober 2023 het die African Christian Democratic Party (ACDP) aangekondig dat hulle by die handves sal aansluit, wat die handves se seteltelling van 108 tot 112 in die Nasionale Vergadering (uit 400 setels) verhoog het.
Umkhonto we Sizwe Op 16 Desember 2023 het oudpresident Jacob Zuma aangekondig dat hy ‘n nuwe party Umkhonto we Sizwe gaan steun in die opkomende verkiesing, en beweer dat die huidige president Ramaphosa as 'n “volmag vir witmonopoliekapitaal” dien. Hy het ook die stigting van Umkhonto we Sizwe (MK), voorgehou as ‘n opvolger van die apartheidsera Umkhonto we Sizwe, destyds die militêre vleuel van die ANC. Laasgenoemde het 'n regsgeding teen die MK se registrasie by die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika aanhangig gemaak, wat op 26 Maart 2024 deur die Verkiesingshof van Suid-Afrika van die hand gewys is weens 'n gebrek aan meriete. Die ANC het ook beplan om 'n regsgeding in te dien teen die party se naam as die "historiese MK".
Op 28 Maart 2024 het die Verkiesingskommissie Zuma verbied om in die verkiesing te staan, met verwysing na sy vorige kriminele skuldigbevinding. MK het teen hierdie uitspraak geappelleer, met Zuma se prokureurs wat aangevoer het dat die skuldigbevinding van 'n siviele aard was, en die besluit is op 9 April deur die verkiesingshof omgekeer wat Zuma weer toegelaat het om te staan.
Die Verkiesingskommissie het op 12 April aangekondig dat hy die Konstitusionele Hof sal nader vir duidelikheid oor Artikel 47(1)(e) van die Grondwet, die bepaling wat gebruik is om die aanvanklike beswaar teen mnr Zuma te handhaaf. Die polisie het op 30 April 'n ondersoek van stapel gestuur of die MK handtekeninge vervals het om vir die verkiesing te registreer. Die Konstitusionele Hof het Zuma op 20 Mei onbevoeg verklaar om vir die verkiesing te staan, met verwysing na sy kriminele skuldigbevinding. Hy is steeds toegelaat om vir MK veldtogte te voer en sy naam is as partyleier op die stembrief behou.
Kiesersopkoms duimnael|Persentasie volwassenes wat stem in die nasionale verkiesings. Die kiesersopkoms het afgeneem sedert die einde van Apartheid, toe 86% van die stemgeregtigde kiesers opgedaag het. Vir hierdie verkiesing was 27 miljoen mense geregtig om te stem. Vyf-en-vyftig persent van hulle was vroue, terwyl kiesersregistrasie die hoogste was onder diegene tussen 30 en 39 jaar oud. Slegs 58% van die land se geregistreerde kiesers het in die verkiesing gaan stem.
Verkiesingstelsel Volgens die Grondwet van Suid-Afrika moet 'n verkiesing minstens elke vyf jaar plaasvind. Die doel van die verkiesing is om 'n nuwe Nasionale Vergadering asook provinsiale wetgewers te verkies. Die Nasionale Vergadering bestaan uit 400 lede wat deur eweredige verteenwoordiging verkies word en wat op hulle beurt die president van die land verkies. Die 2024-verkiesing is deur die Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika bestuur.
In Junie 2020 het die Konstitusionele Hof beslis in New Nation Movement NPC v President van die Republiek van Suid-Afrika dat die Kieswet ongrondwetlik was in die mate dat dit nie onafhanklikes toegelaat het om in nasionale en provinsiale verkiesings mee te ding nie. Sedert die eerste verkiesing wat onder algemene stemreg gehou is, is 400 lede wat verkies is tot die Nasionale Vergadering verkies deur 'n stelsel van proporsionele verteenwoordiging met 'n geslote lys- benadering. Tweehonderd lede is uit nasionale partylyste verkies, terwyl die ander 200 uit provinsiale partylyste in elk van die nege provinsies verkies is. Die nasionale lyssetels is toegeken deur setels wat op provinsiale vlak gewen is van elke party se nasionale toekenning af te trek om 'n maksimum proporsionele uitslag te genereer. Die Droop-kwota-variant van die grootste restant-metode is gebruik om setels op sowel nasionale as provinsiale vlak toe te ken. Provinsiale wetgewers word ook verkies deur 'n stelsel van proporsionele verteenwoordiging met geslote partylyste.
In Februarie 2021 het Aaron Motsoaledi, minister van binnelandse sake, 'n ministeriële advieskomitee onder leiding van Valli Moosa aangestel om 'n nuwe kiesstelsel aan te beveel. Terwyl die komitee verdeel was, het 'n skrale meerderheid lede 'n hibriede stelsel verkies, met die helfte van die setels wat in kiesafdelings verkies is en die ander helfte deur partylyste verkies.
Streeksstemming Die streekstembrief is een van die drie stembriewe wat in Suid-Afrika se nasionale verkiesings gebruik word, saam met die nasionale stembrief en provinsiale stembrief. Dit word gebruik om verteenwoordigers van elk van die land se nege provinsies tot die Nasionale Vergadering te verkies. Die streekstembrief is proporsioneel, wat beteken dat setels aan partye en onafhanklike kandidate toegeken word op grond van die aantal stemme wat ontvang is.
+Nasionale Vergadering streeksetelsStreekSetelsOos-Kaap25Vrystaat11Gauteng48KwaZulu-Natal 41Limpopo19Mpumalanga15Noordwes13Noord-Kaap5Wes-Kaap23Total200
Verkiesing van die Nasionale Vergadering en provinsiale wetgewers President Cyril Ramaphosa het op 17 April 2023 die Verkiesingswysigingswetsontwerp onderteken, wat onafhanklike kandidate toelaat om vir verkiesing tot die Nasionale Vergadering en provinsiale wetgewers te staan, terwyl die proporsionele verteenwoordiging met geslote lyste behou is. Tweehonderd lede word uit nasionale partylyste verkies, terwyl die oorblywende 200 setels deur politieke partye en onafhanklike kandidate in elk van die nege provinsies betwis is. In provinsiale wetgewers het die enkelvlak-multilid-proporsionele stelsel voortgegaan om van toepassing te wees met politieke partye en onafhanklike kandidate wat om setels meegeding het. Kiesers het drie stembriewe ontvang in teenstelling met twee in vorige verkiesings; die eerste stemming was om die 200 lede van die Nasionale Vergadering te kies wat slegs deur politieke partye betwis word en die tweede stemming was om die oorblywende 200 lede van die Nasionale Vergadering te verkies wat deur politieke partye en onafhanklike kandidate in elk van die nege provinsies betwis is, terwyl die derde stemming was om lede van die provinsiale wetgewers met politieke partye en onafhanklike kandidate te verkies.
Verkiesing van die president en premiers Ná die verkiesing sal die President van Suid-Afrika deur die Nasionale Vergadering verkies word. Alhoewel daar van die President vereis word om 'n lid van die Nasionale Vergadering te wees ten tyde van die verkiesing, moet 'n persoon wat as President verkies word hul setel bedank om die amp te aanvaar. Die premiers van elke provinsie sal ook ná die verkiesing deur die onderskeie provinsiale wetgewers verkies word.
NRVP verkiesings Die Nasionale Raad van Provinsies (NRVP) bestaan uit 90 lede, tien verkies deur elk van die provinsiale wetgewers in verhouding tot die samestelling van die wetgewer. Die NRVP-lede sal die dag ná die eerste sitting van die Nasionale Vergadering ingesweer word.
Partye en kandidate Vir hierdie verkiesing het 70 politieke partye geregistreer, die meeste vir 'n algemene verkiesing in Suid-Afrika tot nog toe. Dit is ook die eerste algemene verkiesing wat onafhanklike kandidate toegelaat het om vir die Nasionale Vergadering deel te neem.
Voorlopige kandidatelyste