thumb|Topografische gemeentekaart van Franekeradeel, september 2017 thumb|Satellietfoto met aanduiding van gemeenten
Franekeradeel (; Fries: Frjentsjerteradiel ()) was een gemeente in de Nederlandse provincie Friesland met 20.180 inwoners (30 april 2017, bron: CBS) met een oppervlakte van 109,17 km², waarvan 6,44 km² water.
Geschiedenis Tot de gemeentelijke herindeling op 1 januari 1984 was Tzum de grootste plaats van de toenmalige gemeente Franekeradeel. Echter, het gemeentehuis van Franekeradeel was gevestigd in de Martenastins in Franeker. Daarna werd de rol van bestuurscentrum overgenomen door het gemeentehuis van de gemeente Franeker.
Na het besluit tot fuseren in april 2016 ging Franekeradeel per 1 januari 2018 samen met Het Bildt, Menaldumadeel en vier dorpen uit Littenseradeel op in de nieuwgevormde gemeente Waadhoeke.
Kernen Stad en dorpen De gemeente Franekeradeel bestond uit zeventien officiële kernen, waarvan de stad Franeker verreweg de grootste was. De Nederlandse namen waren de officiële.
Aantal inwoners per woonkern op 31 december 2009: Nederlandse naamFriese naamInwonersFranekerFrjentsjer12.900SexbierumSeisbierrum1.758TzummarumTsjummearum1.451TzumTsjom1.188AchlumAchlum635OosterbierumEasterbierrum557RiedRie455DongjumDoanjum360PeinsPeins282HerbaijumHjerbeam258HitzumHitsum225PietersbierumPitersbierrum146SchalsumSkalsum130ZweinsSweins110FirdgumFurdgum70BoerBoer49Klooster-LidlumKleaster-Lidlum40 Bron: Burgerjaarverslag 2009 Gemeente Franekeradeel
Buurtschappen Naast deze officiële kernen bevonden zich in de gemeente de volgende buurtschappen:
Arkens (Erkens) Barrum Dijkshoek (Dykshoeke) Doijum (Doaium) Fatum (Fâltum) Holprijp (Holpryp) De Kampen Kie Kiesterzijl (Kystersyl) Kingmatille (Keimpetille) Koehool (Koehoal) Koum (Koüm) Laakwerd (Laakwert) Lutjelollum (Lutsjelollum) Miedum Roptazijl (Roptasyl) Salverd (Salvert) Sopsum Tallum Teetlum (Teatlum) Tolsum Tritzum (Tritsum) De Vlaren (de Flearen of de Vlaeren) War
Aangrenzende gemeenten
Gemeenteraad De gemeenteraad van Franekeradeel bestond uit negentien zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998: GemeenteraadszetelsPartij19982002200620102014Gemeentebelang Franekeradeel35355CDA65544FNP33324PvdA54532VVD21121D66---11GroenLinks--111ChristenUnie-1111Totaal1919191919
College 2010-2014 Het college van burgemeester en wethouders van Franekeradeel in de zittingsperiode 2010-2014 bestaat uit een coalitie van PvdA, Gemeentebelang en de VVD.
De burgemeester en wethouders zijn:College Burgemeester & Wethouders Fred Veenstra (CDA): Burgemeester; T. Twerda (PvdA); J.R. Bekkema (Gemeentebelang); D. Osinga-Bonnema (VVD).
Cultuur Monumenten In de voormalige gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie: Lijst van rijksmonumenten in Franekeradeel Lijst van oorlogsmonumenten in Franekeradeel
Kunst in de openbare ruimte In de voormalige gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie: Lijst van beelden in Franekeradeel
Zie ook Lijst van grietmannen van Franekeradeel Lijst van burgemeesters van Franekeradeel
Categorie:Voormalige gemeente in Friesland