Erich Wolfgang Korngold (Brno (Moravië), 29 mei 1897 – Hollywood, 29 november 1957) was een Amerikaans componist van Oostenrijkse afkomst. Hij genoot vooral aanzien in Hollywood als filmcomponist. Onder zijn orkestrale werken en opera’s bevinden zich enkele grootse werken.
Biografie Hij was de tweede zoon van de advocaat en muziekcriticus Julius Korngold (1860-1945) en Josefine Witrofski. Zijn oudere broer Hans Robert Korngold (1892–1965) was ook musicus. Zijn vader, assistent van Eduard Hanslick, bombardeerde Erich Wolfgang al op zijn vijfde jaar tot wonderkind. Gustav Mahler noemde hem ‘de nieuwe Mozart’ en een genie en Rudolf Mengelberg beschreef hem in een programma van het seizoen 1919/1920 van het Concertgebouw als "Een uit de hemel gevallen musicus". Mahler beval Korngold aan bij Alexander von Zemlinsky voor muziekstudie. Zemlinsky stelde dat hij Korngold niets meer kon leren. Al op negenjarige leeftijd ging hij aan het Weense conservatorium bij Robert Fuchs muziek studeren.
Op vijftienjarige leeftijd componeerde hij een Sinfonietta, dat ook een werk van een ervaren componist zou kunnen zijn. Het is een stuk in de broeierige, hoogromantische stijl; modern, maar nergens dwaalt Korngold van de tonaliteit af. Zijn grootste invloeden waren de muziek van Richard Strauss en Giacomo Puccini. Zij is volkomen vreemd van wat men in het Duits ‘Angst’ noemt en is daardoor ver verwijderd van die van tijdgenoten als Franz Schreker en Zemlinsky. Tot in de jaren 1930 reisde Korngold heel Europa door. De eerste reizen waren initiatieven van zijn vader. Hier ligt zeker een parallel met Mozart en diens vader. Volgens de Kroniek van het Concertgebouw voerde het Concertgebouworkest onder leiding van Willem Mengelberg op 13 oktober 1912 in Amsterdam Eine Schauspiel-Ouverture van hem uit, op 14 oktober 1917 gevolgd door zijn Synfonietta en op 26 november 1925 door Viel Lärmen um nichts. Tijdens de jubileumconcerten naar aanleiding van Mengelbergs 25-jarig jubileum als dirigent van het Concertgebouworkest werd ook een werk van Korngold gespeeld en leverde Korngold een bijdrage voor het Gedenkboek Mengelberg 1895-1920. In 1934 kwam Korngold voor het eerst in Hollywood met de opdracht voor muziek bij de film A Midsummer Night’s Dream te componeren, waarvoor hij de toneelmuziek van Mendelssohn bewerkte. In 1935 werd hem door Warner Bros. gevraagd muziek te componeren voor de film Captain Blood. Hierop volgden 18 filmcomposities in 12 jaar. Errol Flynn speelde in veel van de films de hoofdrol. Het waren – voor die tijd – spectaculaire avonturenfilms met exotische locaties, zeegevechten en romantiek. Voor de film The Adventures of Robin Hood uit 1938 kreeg Korngold een Oscar voor de categorie Beste Muziek.
Zijn filmmuziek heeft dezelfde grandeur, pathos en soms bombast als zijn orkestwerken. Korngold noemde deze composities ‘opera’s zonder woorden’. In deze muziek was Korngold een pionier. Zijn wijze van componeren beïnvloedde filmcomponisten als Max Steiner, Franz Waxman, Hugo Friedhofer en John Williams.
De Tweede Wereldoorlog blokkeerde Korngolds terugkeer naar Europa. Hij was er – met zijn Joodse bloed – ook niet meer welkom. Zijn muziek werd in die tijd in Europa niet meer uitgevoerd. Na 1947 componeerde hij geen opera’s meer en voltooide hij nog enkele orkestwerken met solo-instrumenten.
Werken Op veertienjarige leeftijd componeerde hij Eine Schauspiel-Ouverture, in première gebracht door Arthur Nikisch, die door de kritiek werd gewaardeerd. Zijn Sinfonietta op. 5 vertoont invloed van Richard Strauss, die dit werk heeft gedirigeerd, evenals Felix Weingartner.
Korngolds orkestwerken zijn foutloos gecomponeerde stukken met een sterk pathos, een hoog dramatisch gehalte en volmaakte orkestratie. Aan zijn werken wordt soms een vorm van bombast toegeschreven die niet iedereen waardeert. Vaak zijn ze zo perfect geconstrueerd dat critici opmerkten dat ze wat emotieloos overkomen. Uitzonderingen daarop vormen het adagio uit zijn Symfonie in F en de eerste twee delen van het vioolconcert. Het Pianoconcert is speciaal voor de pianist Paul Wittgenstein gecomponeerd, die zijn rechterarm in de Eerste Wereldoorlog had verloren. Het Vioolconcert beleefde zijn première met Jascha Heifetz en het St. Louis Symphony Orchestra in 1947. Het Celloconcert is in 1950 ontstaan uit zijn muziek voor de film Deception (1946). Korngolds eerste twee opera’s – Der Ring des Polykrates en Violanta – werden door Bruno Walter in première gebracht bij de Bayerische Staatsoper in München.
De opera Die tote Stadt, die Korngolds meesterwerk wordt genoemd, beleefde een simultaan-première in Hamburg en Keulen.
Korngold heeft ook kamermuziek, liederen en diverse pianowerken op zijn naam staan.
Kamermuziek Pianotrio in D op. 1, 1910 Fuga voor strijkkwartet, 1912 Sonate voor viool en piano in G op. 6, 1913 Strijksextet in D op. 10, 1916 Pianokwintet in E op. 15, 1922 Suite Much Ado about Nothing op. 11, voor viool en piano, 1919 (arrangement van de orkestsuite op. 11) Strijkkwartet nr. 1 in A op. 16, 1923 Suite voor 2 violen, cello en piano linkerhand op. 23, 1930 Strijkkwartet nr. 2 en Es op. 26, 1933 Strijkkwartet nr. 3 in D op. 33, 1945 Romance-impromptu voor cello en piano, 1946
Theaterwerken Der Ring des Polykrates, op. 7, opera (naar H. Teweles) Violanta, op. 8, opera op een (libretto van H. Müller) Much ado about Nothing, op. 11 (toneelmuziek bij het stuk van William Shakespeare), 1919 Die tote Stadt, op.12, opera (libretto Paul Schott, naar de roman van Georges Rodenbach, Bruges la morte) Das Wunder der Heliane, op. 20 (libretto Hans Müller, naar een mysteriespel van Hans Kaltneker) Die Kathrin, op. 28 (libretto E. Decsey) Der Schneemann (pantomime, script: E.W. Korngold) Der Vampyr (toneelmuziek), 1923 The Silent Serenade, op. 36 (stage comedy, libretto: E.W. Korngold/H. Reisfeld), 1946
Orkestwerken Märchenbilder op. 3, 1913 Schauspiel Ouvertüre op. 4, 1911 Charakterstudie für großes Orchester, 1911 Sinfonietta, op. 5, 1912 Tanz im alten Stil, voor klein orkest, 1917 Sursum coda, op. 13, symfonische overture, 1921 Pianoconcert in C, op. 17, voor piano linkerhand en orkest, 1923 Die kleine Serenade, op. 24, voor klein orkest, 1931-1932 Tomorrow, op.33, symfonisch gedicht voor koor en orkest, 1942 Vioolconcert in D, op. 35, 1945 Celloconcert in C, op. 37, 1950 Symfonische serenade in B voor strijkers op. 39, 1947 Symfonie in F, op. 40, 1951-1952 Thema en variaties, op. 42 Straussiana, 1953
Filmmuziek A Midsummer Night’s Dream, arrangement van Felix Mendelssohns muziek, 1934 Captain Blood, 1935 Another Dawn, 1936 Anthony Adverse, 1936 Give up this Night, 1936 The Green Pastures, 1936 Rose of the Ranch, 1936 The Prince and the Pauper, 1937 The Adventures of Robin Hood, 1938 Juarez, 1939 The Private Lives of Elizabeth and Essex, 1939 The Sea Hawk, 1940 The Sea Wolf, 1941 Kings Row, 1942 The Constant Nymph, 1942 Devotion, 1943 Between Two Worlds, 1944 Of Human Bondage, 1945 Deception, 1946 Escape me Never, 1946 Magic Fire (naar Richard Wagner), 1954
Opnamen Op diverse cd-labels, waaronder CPO en Chandos, zijn de meeste orkestwerken en filmscores uitgebracht, evenals enkele opera’s van Korngold zoals Die Kathrin en Der Ring des Polykrates. Het vroegere label Decca had in zijn catalogus een opname van de opera Das Wunder der Heliane. Bij Sony Classical) verscheen de opera Violanta. Tientallen violisten, onder wie Jascha Heifetz, Gil Shaham, Itzhak Perlman, Anne-Sophie Mutter, Liza Ferschtman, Renaud Capuçon en Vilde Frang, hebben het vioolconcert opgenomen. Dat is daarmee zijn populairste compositie, samen met Glück das mir verblieb (Marietta’s lied) uit de opera Die tote Stadt, die bij Arthaus op dvd verscheen.
Literatuur Brendan G. Carroll: The Last Prodigy. Portland, 1997, Brendan G. Carroll: Erich Wolfgang Korngold: das letzte Wunderkind. Böhlau, Wien/Köln/Weimar 2012, Jessica Duchen: Erich Wolfgang Korngold. London 1996, Takashi Hayasaki: Korngold and his Time. Tokyo 1998, Julius Korngold: Die Korngolds in Wien. Zürich 1991, Luzi Korngold: Erich Wolfgang Korngold. Ein Lebensbild. Lafite, Wien 1967 Robbert van der Lek: Diegetic Music in Opera and Film – A Similarity Between Two Genres of Drama, Analysed in Works by Erich Wolfgang Korngold, Atlanta, GA/USA 1991, / Lis Malina (Hrsg.): Dear Papa, how is you? Das Leben Erich Wolfgang Korngolds in Briefen. Mandelbaum, Wien 2017, Helmut Pöllmann: Erich Wolfgang Korngold: Aspekte seines Schaffens. Mainz 1998, Arne Stollberg (red.): Erich Wolfgang Korngold: Wunderkind der Moderne oder letzter Romantiker? (essaybundel). edition text + kritik, München 2008, Tony Thomas: Erich Wolfgang Korngold über Filmmusik en Die Filmmusiken von Erich Wolfgang Korngold. In: Filmmusik. Die großen Filmkomponisten – ihre Kunst und ihre Technik. Heyne, München 1996, , pag. 85–93 Guy Wagner: Korngold: Musik ist Musik. Berlin 2008, Caspar Wintermans: Een jongen van brutale zwier. Erich Wolfgang Korngold in Nederland 1910–1958. Kallipygos Pers, Den Haag 2016,
Externe link Aart van der Wal: Erich Wolfgang Korngold: bewonderd en verguisd, OpusKlassiek, april 2008.
Categorie:Oostenrijks componist Categorie:Amerikaans componist Categorie:Amerikaans operacomponist Categorie:Oostenrijks operacomponist Categorie:20e-eeuws componist Categorie:Filmcomponist