Wereldmuseum Leiden (tot 2023 Museum Volkenkunde) is sinds 1837 een Nederlands rijksmuseum in Leiden. In 1937 werd het gevestigd in een monumentaal gebouwencomplex aan de rand van het stadscentrum. Dat deed daarvoor dienst als academisch ziekenhuis. Sinds 2013 is het museum onderdeel van het Nationaal Museum van Wereldculturen.
Geschiedenis
Het museum opende in 1837 in Leiden als de Verzameling Van Siebold. Dat maakt het museum tot een van de oudste volkenkundige musea ter wereld.Museum Volkenkunde 175 jaar oud, gezien 18-04-2013 Koning Willem I gaf al eerder geleerden de opdracht om collecties te verzamelen in China, Indonesië en Japan. De arts Philipp Franz von Siebold verzamelde rond 1825 veel Japanse voorwerpen. Het initiatief tot de oprichting van het museum kwam van hem.
Het museum werd later bekend als het Rijks Japansch Museum. Vanaf 1859 heette het Rijks Japansch Museum Von Siebold. In 1864 werd de naam veranderd in die van Rijks Ethnographisch Museum en in 1931 kreeg het de benaming Rijksmuseum van Ethnographie. Per 1 januari 1935 werd dat aangepast naar Rijksmuseum voor Volkenkunde.W. H. Rassers, Overzicht van de geschiedenis van het Rijksmuseum voor Volkenkunde 1837-1937. Gedenkschrift uitgegeven bij de heropening van het museum op den 30sten november 1937, pagina 19-20, 23, 60 (1937) In 1993 werd het Volkenkundig Museum Justinus van Nassau te Breda, dat vanaf 1970 een dependance was van het museum, opgeheven en de collectie werd overgebracht naar Leiden. In 2005 ging de instelling Museum Volkenkunde heten. In 2013 ging het met het Afrika Museum in Berg en Dal, het Tropenmuseum in Amsterdam en het Wereldmuseum in Rotterdam deel uitmaken van het Nationaal Museum van Wereldculturen. Vanaf 2023 is de naam Wereldmuseum Leiden, onder het motto "We zijn één museum, op vier locaties".
Collectie De collectie bevat een groot aantal voorwerpen uit Afrika, Groenland, China, Indonesië, Japan, Korea, Latijns-Amerika, Noord-Amerika, Oceanië, Zuidwest-, Zuid-, Centraal en Zuidoost-Azië. Het museum beheert meer dan 450.000 voorwerpen en ruim 610.000 audiovisuele bronnen vanuit de hele wereld. Er is veel aandacht voor de historische ontwikkeling van culturen. Veel van de tentoongestelde voorwerpen zijn antiek, zo is er een ongeveer 1300 jaar oud Boeddha-beeld.
Afrika Het museum herbergt de oudste en omvangrijkste Afrikaanse collectie in Nederland. De verzameling omvat ongeveer 30.000 voorwerpen waarvan 50% afkomstig uit West-Afrika, 30% uit Centraal-Afrika, 10% uit Zuid-Afrika en 10% uit de overige gebieden van Afrika. De collectie is vooral historisch van belang. De meeste voorwerpen zijn in de 19e eeuw verzameld en zijn van grote waarde voor de Nederlandse geschiedenis en de cultuurgeschiedenis van Afrika.Onderzoek: Afrika, geraadpleegd op 18-04-2013
China thumb|"Berg der Onsterfelijken", uit China De China-verzameling omvat ongeveer 12.000 voorwerpen van diverse oorsprong. Het belangrijkst zijn de vroegere voorwerpen, waaronder materiaal op het gebied van rouwrituelen.Onderzoek: China, geraadpleegd op 18-04-2013 Een van de opvallendste objecten in de presentatie is de Berg der Onsterfelijken. Deze bergconstructie is voor zover bekend de enige in Europa.Museum Volkenkunde: China, geraadpleegd op 18-04-2013
Circumpolaire gebieden De verzameling omvat ongeveer 4.000 voorwerpen. Belangrijk is de deelcollectie uit Groenland (1600 - heden), met inbegrip van een in Europa unieke deelverzameling van voorwerpen die door oud-conservator Gerti Nooter tijdens lange perioden van etnografisch veldwerk is verzameld.Onderzoek: Circumpolaire gebieden, geraadpleegd op 18-04-2013
Insulair Zuidoost-Azië De collectie van ruim 55.000 voorwerpen komt voornamelijk uit Indonesië. Een groot deel van de collectie, waaronder weefsels en batiks, gouden sieraden, krissen, voorouderbeelden en rituele voorwerpen, dateert uit de 19e eeuw. Daarnaast omvat de afdeling ook een belangrijke collectie uit de Filipijnen.Onderzoek: Insulair Zuidoost-Azië, geraadpleegd op 18-04-2013 In 2023 werd een aantal Hindoe-Javaanse en andere Indonesische objecten, waaronder enkele zeer belangrijke en populaire, afgestaan aan Indonesië.https://leiden.wereldmuseum.nl/nl/over-wereldmuseum-leiden/onze-collectie/alles-over-de-restitutie-aan-indonesie
Japan en Korea thumb|Een van de iconen van het museum: de Japanse Boeddhabeelden De kern van deze deelverzameling van in totaal ongeveer 35.000 voorwerpen heeft betrekking op het dagelijks leven in Japan in de negentiende eeuw. De deelverzamelingen uit Korea en van de Ainu en Ryukyu behoren tot de oudste en meest belangrijke in Europa.Onderzoek: Japan & Korea, geraadpleegd op 18-04-2013 De Boeddhazaal met Japanse Boeddhabeelden is een van de bekendste zalen in het museum.Boeddhazaal, geraadpleegd op 18-04-2013
Midden- en Zuid-Amerika De collectie omvat ongeveer 24.000 voorwerpen en is internationaal bekend om de deelverzameling Suriname en de goed-gedocumenteerde deelverzamelingen textiel en pre-koloniaal aardewerk uit de Andes.Onderzoek: Midden- en Zuid-Amerika, geraadpleegd op 18-04-2013 Tevens zijn er voorwerpen betreffende het Midden-Amerikaanse balspel en enkele belangrijke stukken uit de Mayacultuur.
Noord-Amerika De belangrijkste Noord-Amerikaanse deelcollectie is verzameld door Herman ten Kate, gedurende een jaar van veldwerk (1882-1883) in het zuidwesten, de Plains, en in de staat New York. De collectie omvat verder vroege voorwerpen uit het bossengebied in het noordoosten en uit de kuststreken van het noordwesten, en een deelverzameling van Pueblo-aardewerk aangelegd vanaf 1880 tot heden. Tot slot bevat de collectie Zwartvoet materiaal uit verschillende tijden en historische en hedendaagse voorwerpen voor de toeristenindustrie.Onderzoek: Noord-Amerika, geraadpleegd op 18-04-2013
Oceanië De collectie bevat rituele en dagelijkse voorwerpen uit Oceanië, voornamelijk verzameld vóór 1900. Deze regionaal en cultureel sterk gevarieerde collectie van ongeveer 36.000 voorwerpen, omvat enkele monumentale en beroemde voorwerpen met internationale bekendheid. Van bijzonder belang zijn de voorwerpen uit West-Nieuw-Guinea (Irian Jaya), voornamelijk uit Kamoro, Asmat, Geelvink Baai en het Sentani Meer, en de deelcollectie van ceremoniële bastkleding, voornamelijk uit de Fiji-eilanden.Onderzoek: Oceanië, geraadpleegd op 18-04-2013
Zuid- en vasteland Zuidoost-Azië Deze archeologische verzameling komt uit Zuid-Azië en het vasteland van Zuidoost-Azië. Daarnaast omvat de collectie, met ongeveer 8000 voorwerpen, Indiase miniaturen, rituele objecten, sierwapens en juwelen en beeldhouwwerk.Onderzoek: Zuid- en vasteland Zuidoost-Azië, geraadpleegd op 18-04-2013
Midden-Oosten, West- en Centraal Azië Deze collectie omvat ongeveer 8000 voorwerpen. Die komen voornamelijk uit Afghanistan, het Arabisch Schiereiland, Iran, Pakistan, Syrië en Turkije. Bijzonder zijn de voorwerpen uit Mekka en Jeddah die eind negentiende eeuw zijn verzameld door Ch. Snouck Hurgronje en Nederlandse consuls. Belangrijke deelcollecties zijn de negentiende-eeuwse Irancollectie, bijeengebracht door A.H.P. Hotz, en een bazaarverzameling uit Afghanistan uit de jaren zeventig van de twintigste eeuw. Tot de collectie behoort ook een kleine maar belangrijke groep uit Gandhara (in het tegenwoordige grensgebied van Pakistan en Afghanistan) afkomstige kunstvoorwerpen uit het begin van onze jaartelling.
Directeuren 1837-1859: Philipp Franz von Siebold (tussen 1847 en 1859 was het beheer feitelijk in handen van de huisbewaarder Hakbijl) 1859-1880: Conrad Leemans 1880-1896: Lindor Serrurier (van 1880 tot 1882 waarnemend als conservator) 1896-1909: Johann Schmeltz (van 1896 tot 1897 waarnemend als directeur) 1909-1932: Hendrik Juynboll 1932-1936: Johan van Eerde 1937-1943: Willem Rassers 1943-1946: Charles Le Roux 1946-1955: Gottfried Wilhelm Locher 1955-1981: Pieter Hendrik Pott 1982-1990: Willem van Gulik 1991-2012: Steven Engelsman 2013-2021: Stijn Schoonderwoerd 2021-heden: Wayne Modest (inhoudelijk directeur) 2022-heden: Marieke van Bommel (algemeen directeur)
Galerij
Zie ook Koninklijk Kabinet van Zeldzaamheden
Literatuur Boudewijn Büch, De hele wereld in een vitrinekast; het volkenkundig museum & de rest van de wereld. Amsterdam-Antwerpen: De Arbeiderspers, 2001 () Ger van Wengen, "Wat is er te doen in Volkenkunde?"; de bewogen geschiedenis van het Rijksmuseum voor Volkenkunde in Leiden. Leiden: Rijksmuseum voor Volkenkunde, 2002 () Rudolf Effert: Volkenkundig verzamelen: het Koninklijk Kabinet van Zeldzaamheden en het Rijks Ethnographisch Museum, 1816-1883. Proefschrift Universiteit Leiden, 2003. Rudolf Effert: Royal cabinets and auxiliary branches: origins of the National Museum of Ethnology, 1816-1883. Leiden, 2008. Henrik Imanse, De held van Deshima en andere verhalen. Bijzondere verzamelaars en Museum Volkenkunde 1770-2010. Leiden: Museum Volkenkunde, 2012 Topstukken van Rijksmuseum Volkenkunde. Amsterdam: KIT Publishers, 2013. Engelstalig: Masterpieces of Rijksmuseum Volkenkunde. Amsterdam: KIT Publishers, 2013.
Externe link Website van Wereldmuseum Leiden
Categorie:Rijksmuseum in Nederland