thumb|Edisons van 1961 thumb|Ilona Andor ontvangt uit handen van minister Vrolijk een Edison tijdens het Grand Gala du Disque klassiek (1966) De Edison is een van de oudste muziekprijzen in de wereld en de oudste in Nederland. Sinds 1960 wordt deze onderscheiding uitgereikt voor "geluidsdragers van bijzondere kwaliteit". Tussen 1998 en 2006 stond de prijs bekend als de Edison Music Award.
Organisator is de Edison Stichting, die is opgericht door de NVPI (voorheen voluit Nederlandse Vereniging van Producenten en Importeurs van beeld- en geluidsdragers), waarvan de betrokken platenmaatschappijen en -distributeurs lid moeten zijn om opnamen te kunnen inzenden voor de prijs. Vanaf 2022 is softwarebedrijf AFAS Software de naamgevend partner van de AFAS Edisons.
Geschiedenis Naar het voorbeeld van de Grammy Award werd door de toenmalige Nederlandse Commissie Collectieve Grammofoonplaten Campagne (CCGC) de prijs ingesteld als "een jaarprijs voor artiesten, die met hun platenoeuvre van dat jaar de beste prestatie – naar het oordeel van jury – in hun genre gegeven hebben". Auteur Dimitri Frenkel Frank kwam met het idee van de naam. Hij was het ook die met het idee van het Grand Gala du Disque kwam, dé gala-avond waar de Edisons uitgereikt zouden worden en waar een keur aan nationale en internationale artiesten zou optreden. Op 22 oktober 1960 werden de eerste Edisons uitgereikt in het Concertgebouw in Amsterdam. Het eerste gala duurde in totaal zeven uur en kende ongeveer vijftig acts. Daarvan ontvingen er vijf een Edison.
De prijs is vernoemd naar de uitvinder van de fonograaf, Thomas Edison. Aanvankelijk werden de Edisons voor klassieke muziek en voor populaire/lichte muziek (inclusief jazz) gecombineerd, maar al snel werden beide uitreikingen van elkaar gescheiden. Sinds 1998 bestaan drie Edison-uitreikingen: voor pop, klassiek en jazz/world. De Edison Populair is niet elk jaar uitgereikt. Er was geen toekenning in 1966, 1975, 1976, 1996, 1997, 2007, 2008 en 2012. Sinds halverwege de jaren 90 worden ook oeuvreprijzen uitgereikt.
De prijs zelf bestaat uit een bronzen beeldje gemaakt door de Utrechtse beeldhouwer Pieter d'Hont. Aanvankelijk ging het om forse exemplaren van 7,5 kilo, maar later werd het beeld in een wat handzamer (en lichter) formaat gemaakt.
Oeuvreprijs Oeuvreprijzen worden uitgereikt aan een artiest of groep voor het volledige werk.
Oeuvreprijzen:Jaartal Pop Jazz/World Klassiek Kleinkunst1971 Creedence Clearwater Revival - Rogier van Otterloo1974 David Bowie - 1995 - - Elly Ameling1996 - - - 1997 - - Elisabeth Schwarzkopf 1998 Boudewijn de Groot en Cliff Richard - Carlo Maria Giulini 1999 Toto en Golden Earring Herbie Hancock Gustav Leonhardt 2000 Doe Maar (ingetrokken), André Hazes (geweigerd) en Status Quo - - 2001 BZN Toots Thielemans - Hans Teeuwen2002 Rob de Nijs en Simple Minds Wayne Shorter - 2003 René Froger en Mark Knopfler Tony Bennett Anne Sofie von Otter 2004 Frank Boeijen en George Michael George Duke Mstislav Rostropovich 2005 De Dijk en Phil Collins - Thomas Hampson 2006 Normaal Rita Reys Jessye Norman Ramses Shaffy2007 Ramses Shaffy Randy Crawford & Joe Sample John Williams 2008 - Piet Noordijk en Al Jarreau Kiri Te Kanawa 2009 Krezip Dianne Reeves Beaux Arts Trio 2010 Herman van Veen en Rowwen Hèze Chaka Khan Pierre Boulez Herman van Veen2011 Marco Borsato Ivan Lins Daniel Barenboim 2012 André van Duin en Doe Maar Dee Dee Bridgewater Frans Brüggen 2013 - Marcus Miller Reinbert de Leeuw 2014 BLØF en Youp van 't Hek Kurt Elling en Greetje Kauffeld Radio Filharmonisch Orkest Youp van 't Hek2015 Thé Lau Flairck en Malando Orkest Itzhak Perlman 2016 DJ Tiësto Metropole Orkest Bernard HaitinkEdison Oeuvreprijs 2016 voor Bernard Haitink, Reformatorisch Dagblad, 21 november 2016 2017 Anouk Lee Towers en Joshua Redman Ton Koopman 2018 Extince Carel KraayenhofEdison oeuvreprijs voor Carel Kraayenhof edisons.nl, 17 mei 2018, bezocht 10-6-2018 en Eliane Elias Renée Fleming 2019 Ilse de LangeIlse de Lange en Nielson grote winnaars edisons www.volkskrant.nl 12 februari 2019 Patti Austin en Angélique Kidjo Kronos Quartet 2020 Willeke Alberti Louis van Dijk en Eric Vloeimans Roberta Alexander Jeroen van Merwijk2021The Opposites Candy Dulfer Han de Vries2022Guus Meeuwis Dick de Graaf Robert Holl2023KensingtonHan BenninkAndré Rieu2024Jan SmitBenjamin HermanRonald Brautigam2025De Jeugd van TegenwoordigGregory PorterJanine Jansen2026Di-rectLudovico Einaudi
Aanvullingen: 1971: Het archief op de website van de stichting Edison gaat terug tot 1978 (pop), 1977 (jazz/world) en 1994 (klassiek) (in december 2020). De informatie uit de jaren hiervoor is uit diverse andere bronnen verkregen, waaronder oude krantenartikelen. 2000: De Edison Oeuvre Award werd allereerst toegekend aan Doe Maar. Toen de leden weigerden om live op te treden tijdens de uitreiking, werd de toekenning ingetrokken. Hierop werd de prijs toegekend aan André Hazes, die hem in eerste instantie accepteerde, tot hij hoorde dat de organisatie hem eigenlijk aan Doe Maar had toegekend.Radio.nl, 7 april 2000 Hierop besloot ook Hazes de prijs te weigeren. Na diens weigering werd nog geprobeerd Paul de Leeuw voor de prijs te strikken, maar ook die weigerde. In 2012 werd de prijs opnieuw toegekend aan Doe Maar. Ditmaal accepteerde de band de prijs wel. 2012: De Edison voor Doe Maar werd aangekondigd in oktober 2012 en uitgereikt op 11 februari 2013. 2014: De Edison voor Van 't Hek werd uitgereikt als 'Oeuvreprijs Edison Kleinkunst', een speciale prijs die in deze categorie nog niet eerder was uitgereikt. Van 't Hek kreeg zijn prijs op 3 februari, BLØF tijdens de uitreiking van alle Edisons op 31 maart 2014. 2015: Thé Lau kreeg de prijs voor zowel zijn soloalbums als voor de albums die hij met The Scene maakte, met daarop klassiekers als Blauw en Open die in het verleden al eerder met een Edison zijn onderscheiden. 2016: DJ Tiësto kreeg de prijs voor zijn buitengewone verdiensten voor met name de dancemuziek. De prijs werd uitgereikt op 3 maart 2016 tijdens een uitzending van RTL Late Night.Edison pop oeuvreprijs voor Tiësto, Breda Vandaag, 3 maart 2016 2017: Lee Towers ontving de oeuvre-Edison uit handen van burgemeester Ahmed Aboutaleb in Rotterdam.
Meeste Edisons (populair) Sinds 1960 zijn ruim 750 Edisons (populair) uitgereikt. Van alle artiesten zijn er 39 die minimaal drie keer hebben gewonnen. Vroeger was het vrijwel onmogelijk om meer dan één Edison per jaar te winnen, omdat er meestal maar één prijs was voor het soort artiest (zanger, zangeres, groep, enz.). Vanaf de jaren '90 zijn er categorieën bij gekomen, zoals beste album of beste single, waardoor het eenvoudiger is voor artiesten om in meerdere categorieën te winnen.
Marco Borsato heeft de meeste Edisons gewonnen, namelijk veertien. Dit aantal is inclusief de oeuvreprijs die hij in 2011 ontving.
Dit zijn de artiesten met de meeste Edisons (t/m 2021): 14: Marco Borsato 1995, 1998, 2009: Beste single 1995, 1998, 2001, 2003, 2005: Beste zanger (pop) 1999: Beste Nederlandse artiest 2005, 2009: Beste album 2005: Beste dvd 2011: Oeuvreprijs 2015: Beste Video: "Stem", met Gers Pardoel 11: Anouk 1998, 2000, 2003, 2006, 2011: Beste zangeres 1998: Beste video 1998: Beste nieuwe artiest 2000: Beste Nederlandse artiest 2001: Beste single 2014: Beste album 2017: Oeuvreprijs 9: Ilse DeLange 1999, 2001, 2004 , 2009: Beste zangeres 2001: Beste Nederlandse artiest 2011: Beste song met Next to Me 2015: Beste popact (als leadzangeres van The Common Linnets) 2019: Oeuvreprijs 2020: Beste album Gravel & Dust 8: Herman van Veen 1970, 1971, 1982, 1983: Vocaal (Nederlands) 1979, 1991: Kinderrepertoire 1988: Cabaret 2010: Oeuvreprijs 8: BLØF 2000, 2001, 2003, 2004, 2009: Beste groep 2003: Beste album 2005: Beste single 2014: Oeuvreprijs 6: Rob de Nijs 1964: Teenagermuziek 1986, 1987: Vocaal (Nederlands) 2002: Oeuvreprijs 2011: Beste mannelijke artiest 2021: Nederlandstalig 6: Kane 2001, 2002: Alternative 2002: Beste album 2004: Beste dvd 2010: Beste single 2013: Beste band 6: DI-RECT 2003: Single 2004: Album (Publieksprijs) 2018, 2021, 2023: Rock 2021: Song 2026: Oeuvreprijs 5: Boudewijn de Groot 1967, 1968, 1973: Pop Nationaal 1980: Vocaal (Nederlands) 1998: Oeuvreprijs 5: Quincy Jones 1964: Instrumentaal 1970, 1972: Jazz 1978, 1979: Musical/Film 5: Robert Long 1977: Pop (Nationaal) 1980: Cabaret 1985, 1989: Vocaal (Nederlands) 1989: Cabaret
Trivia Artiesten die hun Edison weigerden, waren onder anderen Peter Schilperoort van de Dutch Swing College Band in 1963, Frank Zappa in 1968 en De Vliegende Panters in 2002. In juni 2012 maakte de muziekafdeling van de Wereldomroep bekend dat een Edison die aan de muziekafdeling was uitgereikt voor haar coproducties met het Concertgebouworkest was gestolen, maar deze werd later weer teruggevonden.
Externe link Officiële website Edison Stichting