De Slimste Mens ter Wereld is een televisiequiz met bekende Vlamingen waarvan sinds 2003 23 reeksen zijn uitgezonden op Eén en Play. De eerste reeks duurde zeven weken, waarvan zes weken voorronde en een finaleweek. De acht daaropvolgende reeksen bestonden telkens uit zeven weken voorronde en een finaleweek. Sinds de tiende reeks in 2012 wordt het programma uitgezonden op de zender Play (en de voorlopers VIER en Play4) en duurt het programma tien weken, inclusief twee finaleweken. De eerste editie werd gepresenteerd door Bruno Wyndaele; nadien kwam de presentatie in handen van Erik Van Looy. In seizoen 19 werden 2 afleveringen gepresenteerd door Bart Cannaerts omdat Erik van Looy in november positief werd getest op COVID-19. Het Slimste Weekoverzicht, een compilatie van de afgelopen week en een blik achter de schermen, liep twee seizoenen en werd gepresenteerd door Gilles Van Bouwel en Élodie Ouédraogo.Vanavond start 'De Slimste Mens' met vaste routine van Erik Van Looy: "Broodje garnaalsla en préparé, en de quiz kan beginnen", hln.be, 15 oktober 2018. Gearchiveerd op 12 augustus 2020.
De negende reeks, uitgezonden in het televisieseizoen 2010-2011, had de alternatieve titel De Allerslimste Mens ter Wereld. Hierin nam een selectie uit de beste kandidaten van de acht voorgaande edities het tegen elkaar op. De 20ste reeks, te zien in 2022, werd opnieuw onder de titel De Allerslimste Mens ter Wereld uitgezonden.
In 2024 werd een seizoen van het programma beschikbaar gesteld op streamingdienst NPO Start in Nederland. Sinds 15 juni 2026 wordt het programma als De slimste mens België uitgezonden op NPO 3 en is het weer te zien bij NPO Start.
Concept Elke aflevering wordt gespeeld met drie kandidaten. Speciaal aan de quiz is dat de kandidaten zeer associatief moeten denken. De meeste rondes bestaan uit vragen waarbij meerdere antwoorden gegeven moeten worden. De kandidaten moeten niet op zoek gaan naar de kleine weetjes, maar proberen die antwoorden te genereren die in het collectieve geheugen van de mensen zitten. Elke dag valt een van de drie deelnemers af; de andere twee komen de volgende dag terug, aangevuld met een nieuwe deelnemer. De deelnemer die het langste in het spel zit, neemt plaats in de zetel rechts in beeld. De nieuwkomer neemt plaats in de zetel links in beeld.
Punten worden in deze quiz uitgereikt in de vorm van seconden. Elke speler krijgt bij de start van de eerste ronde 60 seconden cadeau, waarna door het geven van goede antwoorden in de verschillende rondes een variabel aantal seconden verdiend kan worden. Bij alle rondes behalve de eerste gaan er echter ook seconden af terwijl de kandidaat nadenkt. Indien de speler in kwestie geen of niet alle benodigde oplossingen weet, is het dus de bedoeling dat deze zo snel mogelijk "pas" of "stop" zegt. Soms kan het echter ook opportuun zijn om nog iets langer na te denken, bijvoorbeeld wanneer er zeer veel seconden horen bij een bepaald antwoord, of uit strategisch oogpunt, zoals in het finalespel. De kandidaat die na de laatste ronde de meeste seconden heeft, wint de aflevering en is voor een dag De Slimste Mens ter Wereld. De twee overgebleven kandidaten moeten in het finalespel spelen voor een plaats in de volgende aflevering.
Tijdens de laatste twee weken (of de laatste week in de eerste negen seizoenen) komen de deelnemers met de meeste deelnames een voor een terug als nieuwe deelnemer, te beginnen bij degene die het laagst in dat topklassement staat (bij een ex aequo telt het aantal gewonnen deelnames, en indien nodig ook de meeste seconden behaald in alle afleveringen). Zij strijden samen met de twee laatst ingestroomde kandidaten uit de voorrondes verder voor eindwinst. Indien een of twee spelers uit dat topklassement niet zijn uitgeschakeld na afloop van de voorrondes, kunnen ook de negende en de tiende beste kandidaten (of de vijfde en zesde beste in de eerste negen seizoenen) terugkeren in het spel. De kandidaat die in de laatste aflevering het finalespel wint, wordt tot De Slimste Mens ter Wereld gekroond.
Spelrondes
3-6-9 De eerste ronde bestond tot en met seizoen 16 uit 15 vragen. Vanaf seizoen 17 werd de ronde ingekort tot 12 vragen. Dit zijn klassieke quizvragen, die vergezeld kunnen zijn van een audio- of videofragment. Elke derde vraag (dus vraag 3, 6, 9 en 12) levert 10 seconden op voor de kandidaat die het goede antwoord geeft. Bij een fout antwoord mag de volgende een antwoord geven. Als geen van de kandidaten het juiste antwoord weet, gaan de 10 seconden verloren en geeft de quizmaster de oplossing. In deze ronde wordt er gewoon van links naar rechts in beeld gespeeld. Links in beeld zit altijd de nieuwkomer in het spel; rechts in beeld zit de kandidaat die op dat ogenblik al het grootst aantal achtereenvolgende afleveringen meespeelt. Soms kan het gebeuren dat alle kandidaten, ongeacht wie aan de beurt was, na elkaar een antwoord mogen geven. Dit kan bij een zogenaamde "doe"-vraag zijn (waarbij een opdracht zo nauwkeurig mogelijk volbracht moet worden) of bij een "gok"-vraag (vaak zo dicht mogelijk een ludiek weetje/getal benaderen). Telkens wint degene die het dichtste bij het juiste antwoord zit.
Deze ronde is de enige waarbij nadenken geen seconden kost, dus spelers houden altijd minimaal het startaantal van 60 over. Door het gebrek aan tijdsdruk en door het gering aantal seconden dat te verdienen valt, is deze rustige ronde een kennismakingsmoment waarbij het maken van grappen (door de presentator, de jury en de kandidaten) vaak de bovenhand neemt ten opzichte van de eigenlijke quiz. Het is ook de enige ronde waarin de jury het spelverloop kan beïnvloeden door de winnaar van de "doe"-vraag te kiezen.
Open deur In deze ronde krijgt elke kandidaat een vraag die via een videoboodschap wordt gesteld door een extern persoon, meestal een bekende Vlaming. Vaak is de opgave terug te koppelen naar de leefwereld van de vraagsteller in kwestie, maar soms liggen de raakvlakken ook minder voor de hand. De persoon die zich in de tussenstand op de laatste plaats bevindt, mag als eerste een van de drie vragen kiezen op basis van de identiteit van de vraagstellers. Nadien heeft de tweede speler in de tussenstand nog de keuze tussen twee vragen; de op dat moment beste speler krijgt de overgebleven vraag. Elke vraag kent vier antwoorden die elk 20 seconden opleveren. In deze ronde kost nadenken ook seconden van de spelende kandidaat. Als een kandidaat stopt voordat alle vier antwoorden gegeven zijn, dan mogen de andere kandidaten proberen de lijst af te maken beginnend met diegene met het minst aantal seconden. Als de kandidaat geen antwoorden meer weet, moet die "pas" of "stop" zeggen.
Puzzel In deze ronde komen drie puzzels aan bod van telkens twaalf verschillende woorden, benamingen of zinsdelen. Er horen per puzzel steeds vier verschillende omschrijvingen of trefwoorden bij elkaar, wat resulteert in drie verbanden die de kandidaten moeten terugvinden. Per gevonden verband worden de bijbehorende trefwoorden geschrapt. De kandidaat met de laagste score in de tussenstand na ronde 2 krijgt de eerste puzzel toegekend; de kandidaat met de hoogste score na de eerste puzzel, moet de laatste puzzel oplossen.
In de eerste seizoenen leverde elk gevonden verband de kandidaat 20 seconden op. Nadat de kandidaat klaar was met zijn puzzel, werd meteen de oplossing overlopen, ook al waren niet alle verbanden gevonden. De andere kandidaten kregen dus niet de kans om de puzzel af te maken en op die manier extra seconden te verdienen. Vanaf het vijfde seizoen levert elk gevonden verband 30 seconden op en krijgen de tegenkandidaten wél de kans om de puzzel te voltooien nadat hun voorganger heeft gepast. In dat geval komt eerst de tegenkandidaat met de op dat moment laagste score aan bod en nadien eventueel nog de andere kandidaat. De oplossing van een puzzel wordt pas overlopen wanneer alle drie de verbanden zijn teruggevonden of, indien dat niet is gelukt, wanneer alle drie de kandidaten hun kans hebben mogen wagen.
Ingelijst/Galerij De ronde Ingelijst werd gespeeld in de eerste vier seizoenen. In deze ronde wordt er met lijstjes gespeeld. De kandidaten geven om de beurt één antwoord uit de lijst en kunnen per goed antwoord 10 seconden verdienen. Er zijn in totaal drie vragen waarin de drie kandidaten telkens om de beurt een antwoord mogen aanvullen. De laatste in de stand mag telkens beginnen, daarna wordt er gewoon het rijtje afgegaan van links naar rechts (onafhankelijk dus van de scores). Als een kandidaat past of een fout antwoord geeft, mag die niet meer deelnemen aan de huidige vraag. Wanneer er nog maar één kandidaat actief is, mag die blijven doorspelen tot hij of zij moet passen of een fout antwoord geeft of tot alle antwoorden van de lijst zijn gegeven.
Vanaf de vijfde reeks werd deze lijstjesronde vervangen door de Galerij, waarin elke kandidaat een reeks van tien foto's of tekeningen te zien krijgt die hij of zij moet herkennen. De afbeeldingen hebben altijd een gezamenlijk thema; dit thema snel achterhalen kan helpen om sneller de juiste antwoorden te vinden. Heeft de kandidaat niet alle foto's herkend, dan mogen de andere kandidaten de reeks proberen aan te vullen, maar zij krijgen de foto's niet meer opnieuw te zien. In het vijfde en zesde seizoen leverde ook hier elk goed antwoord 10 seconden op. In het zevende seizoen werd dat veranderd in 15 seconden, maar in seizoen acht werd dit teruggedraaid. Vanaf seizoen negen werden het echter opnieuw 15 seconden. In tegenstelling tot de Ingelijst-ronde wordt er bij het aanvullen wél gekeken naar de scores. De laatste in de stand mag altijd als eerste aanvullen.
Collectief geheugen Iedere kandidaat krijgt een geschiedkundig filmpje te zien en moet hieruit vervolgens vijf kernwoorden trachten te determineren. De thema's die aan bod komen zijn heel gevarieerd en kunnen ook actueel zijn. Als de kandidaat past, dan mag de kandidaat met de op dat moment laagste score proberen de lijst te vervolledigen. Indien er dan nog kernwoorden overblijven, krijgt wederom de derde kandidaat nog een kans.
Het eerste goede antwoord levert 10 seconden op, het tweede 20, het derde 30, het vierde 40 en het vijfde antwoord levert ten slotte 50 seconden op. De punten zijn niet gekoppeld aan een vast antwoord, waardoor een simpel antwoord soms nog 50 seconden kan opleveren voor een kandidaat die mag aanvullen. Door deze manier van secondewerving wordt de winnaar van de aflevering vaak pas bepaald door de allerlaatste vraag. De kandidaat die aan het einde van deze ronde het hoogste aantal seconden heeft verzameld, plaatst zich rechtstreeks voor de volgende aflevering. De twee overige kandidaten moeten het finalespel spelen.
Finale In de finale staat de presentator vlak bij de twee overgebleven kandidaten rond een kleine tafel, en wordt de jury niet meer in beeld gebracht om de spanning te verhogen.
Tijdens deze ronde stelt de presentator steeds de vraag: "Wat weet je over..." waarbij telkens vijf trefwoorden moeten worden geraden. Anders dan in de vorige spelrondes, leveren goede antwoorden hier geen extra seconden op, maar worden per gevonden trefwoord 20 seconden afgetrokken van de score van de tegenstander. Tegelijkertijd tikt het aantal seconden nog steeds weg zolang een kandidaat aan de beurt is. Wie als eerste op nul seconden eindigt, verliest en moet het spel verlaten. De winnende speler mag net als de dagwinnaar doorstromen naar de volgende aflevering.
Bij iedere nieuwe vraag geldt dat de kandidaat met het op dat moment laagste aantal seconden, als eerste de kans krijgt om te antwoorden. Wanneer deze kandidaat "stop" roept, krijgt de tegenkandidaat een vervolgbeurt waarin hij de trefwoordenlijst mag trachten te vervolledigen. Wanneer een nieuwe vraag wordt gesteld bij een gelijk aantal seconden, gaat de beurt naar de kandidaat die bij de vorige vraag het laatst aan bod kwam.