Het arrondissement Turnhout is een van de drie arrondissementen van de provincie Antwerpen. Het arrondissement heeft een oppervlakte van 1.360,03 km² en telde 485.368 inwoners op 1 januari 2026. Het grondgebied van het arrondissement komt overeen met dat van de Vlaamse referentieregio Kempen.
Toponymie Het arrondissement is vernoemd naar zijn belangrijkste stad. Het toponiem Turnhout bestaat uit twee woorddelen namelijk Turn- en hout. Turn- zou mogelijks afgeleid zijn van het Germaanse woord durnum, dat doorn betekent. Het achtervoegsel -hout komt van het Germaanse woord hulta en betekent bos. Het toponiem kan dan ook verklaard worden als doornbos.
De naam duikt voor het eerst op als Turnolt in 1186 in een document van de Abdij van Tongerlo.
Geschiedenis Het arrondissement Turnhout ontstond in 1800 als tweede arrondissement in het departement Twee Neten. Het bestond oorspronkelijk uit de kantons Kanton Arendonk, Herentals, Hoogstraten, Mol, Turnhout en Westerlo.
In 1815 werd de gemeente Luyksgestel, die tot op dat moment nog tot het arrondissement Eindhoven behoorde, aangehecht maar in 1818 werd het gebied terug afgestaan.
Het arrondissement was tot 2014 zowel een bestuurlijk als een gerechtelijk arrondissement. In 2014 is het gerechtelijk arrondissement Turnhout opgegaan in het gerechtelijk arrondissement Antwerpen.
Geografie Topografie Het arrondissement Turnhout ligt ten oosten van Antwerpen en beslaat grotendeels het geografisch gebied Kempen. Het territorium beslaat de ganse oostelijke zijde van de provincie Antwerpen: van Hoogstraten in het noorden tot Herselt in het zuiden en van Grobbendonk in het westen tot Balen in het oosten. Ten slotte is ook de merkwaardige situatie van de enclave Baarle-Hertog noemenswaardig. Het dorp is immers volledig omgeven door Nederland, een restant van de onafhankelijkheidsstrijd. De hoofdplaats van het arrondissement is Turnhout en de oppervlakte beslaat 1356,86 km².
Hydrografie De Kleine Nete ontstaat uit vele door regen gevoede beekjes in het gebied tussen Arendonk, Retie en Mol-Postel. Ze bevat veel in Vlaanderen zeer zeldzame vissen. Haar belangrijkste zijrivieren zijn de Molenbeek, de Aa en de Wamp. Op haar weg passeert ze langs Kasterlee, Geel, Olen, Herentals, Herenthout, Vorselaar en Grobbendonk om aldaar het arrondissement te verlaten.
De Grote Nete komt het arrondissement binnen nabij Balen. Ze vervolgt haar route langs Meerhout, Geel, Laakdal en Westerlo om ter hoogte van Heist-op-den-Berg het arrondissement te verlaten. Haar belangrijkste zijrivieren zijn de Wimp en de Grote Laak. Beide Neten behoren tot het stroomgebied van de Schelde.
Daarnaast, in het stroomgebied van de Maas, is er ook nog de rivier de Mark. Deze rivier ontspringt in het Turnhouts Vennengebied tussen Merksplas, Turnhout en Baarle. Vervolgens stroomt ze via Merksplas, Wortel en Hoogstraten richting Nederland (Breda). Alvorens de grens te passeren voegen onder meer de Kleine Mark, de Hollandse Loop en het Merkske zich bij de Mark.
Kanaal Dessel-Schoten
Bestuurlijke indeling Turnhout Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente District AdministratiefNiveau Antwerpen Turnhout 27 - BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie GemeentebestuurDistrictscollege RaadEuropees ParlementSenaat Kamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad Gemeenteraad DistrictsraadKiesomschrijvingNederlands KiescollegeKieskring AntwerpenMechelen-TurnhoutHerentalsTurnhout627 -Verkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads- Districtsraads-
Provinciedistricten Turnhout Herentals
Kantons Arendonk Geel (gerechtelijk kanton) Herentals Hoogstraten Mol Turnhout Westerlo
Gemeenten Arendonk Baarle-Hertog Balen Beerse Dessel Geel (stad) Grobbendonk Herentals (stad) Herenthout Herselt Hoogstraten (stad) Hulshout Kasterlee Laakdal Lille Meerhout Merksplas Mol Olen Oud-Turnhout Ravels Retie Rijkevorsel Turnhout (stad) Vorselaar Vosselaar Westerlo
Deelgemeenten Arendonk Baarle-Hertog Balen Beerse Bouwel Dessel Eindhout Geel Gierle Grobbendonk Herentals Herenthout Herselt Hoogstraten Houtvenne Hulshout Kasterlee Lichtaart Lille Meer Meerhout Meerle Merksplas Minderhout Mol Morkhoven Noorderwijk Oevel Olen Olmen Oud-Turnhout Poederlee Poppel Ramsel Ravels Retie Rijkevorsel Tielen Tongerlo Turnhout Varendonk Veerle Vlimmeren Vorselaar Vorst Vosselaar Wechelderzande Weelde Westerlo Westmeerbeek Wortel Zoerle-Parwijs Zondereigen
Demografie Evolutie van het inwonertal
Bron:NIS - Opm:1806 t/m 1970=volkstellingen; vanaf 1980= inwoneraantal per 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden Jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 100,91994 101,71995 102,41996 103,01997 103,81998 104,41999 104,92000 105,42001 105,82002 106,32003 106,82004 107,42005 108,12006 108,92007 109,82008 110,82009 112,02010 112,92011 114,02012 114,82013 115,42014 116,12015 116,92016 117,62017 118,22018 119,12019 119,82020 120,62021 121,22022 122,32023 123,62024 124,52025 125,32026 125,9
Economie Sociaal overleg Op arrondissementsniveau zijn er twee overlegorganen tussen werkgevers- en werknemersorganisaties: de Sociaal-Economische Raad van de Regio (SERR) en het Regionaal Economisch Sociaal Overlegcomité (RESOC). De SERR Kempen is bipartiet samengesteld en de RESOC Kempen tripartiet, dit wil zeggen dat er ook vertegenwoordigers van de gemeenten en provincies aan deelnemen. Het bevoegdheidsgebied van de RESOC Kempen en de SERR Kempen komt overeen met de oppervlakte van het arrondissement. Beide overlegorganen komen op regelmatige basis samen.
RESOC KempenOfficiële website RESOC Kempen. Gearchiveerd op 9 mei 2021. heeft onder meer de bevoegdheid om het streekpact op te stellenStreekpact Kempen; RESOC Kempen, dit is een strategische visie op de sociaaleconomische ontwikkeling van de streek met een duur van zes jaar. Daarnaast kunnen steden, gemeenten en de Vlaamse Regering het orgaan om advies vragen over sociaaleconomische kwesties. De twee voornaamste beleidsterreinen van het RESOC zijn economie en werkgelegenheid. RESOC Kempen is samengesteld uit 8 vertegenwoordigers van de lokale werknemersorganisaties (ABVV, ACV en ACLVB), 8 vertegenwoordigers van de werkgeversorganisaties (Voka, UniZO, Boerenbond en Verso) en ten slotte 4 vertegenwoordigers van de gemeenten en 4 voor de provincie. Daarnaast kan RESOC Kempen autonoom beslissen om bijkomende organisaties of personen uit te nodigen. Voorzitster van RESOC Kempen is Johan Leysen.Wie is SERR/RESOC Kempen?
SERR Kempen heeft als belangrijkste taak de verschillende overheden te adviseren over hun werkgelegenheidsinitiatieven voor de eigen streek. Daarnaast houdt de raad in de gaten hoe de werkgelegenheid zich ontwikkelt in de regio, met specifieke aandacht voor kansarme groepen.
Beide overlegorganen worden overkoepeld door het Erkend Regionaal Samenwerkingsverband (ERSV), een juridische hulpstructuur op provinciaal niveau, die verantwoordelijk is voor het personeels- en financiële beheer van de verschillende SERR's en RESOC's binnen de provincie Antwerpen.Website ERSV Antwerpen
Turnhout Turnhout Categorie:Geografie van Antwerpen (provincie) Turnhout Kempen