Een binomen (Engels binomen of binominal name), meervoud binomina, is in de zoölogische nomenclatuur de technische term voor de wetenschappelijke naam van een diersoort. Voorbeelden van binomina zijn, in het genus Felis: Felis caracal (de caracal), Felis catus (de huiskat), Felis concolor (de poema) en Felis pardalis (de ocelot).
Definitie De zoölogische nomenclatuur kent een principe (Principle of binominal nomenclature) waarbij een binomen, de wetenschappelijke naam van een diersoort (name of a species), uit twee namen bestaat: de naam van het geslacht (generic name) en de soortnaam (specific name; vroeger ook wel triviale naam, trivial name).
Beide delen zijn onafhankelijke formele namen, met een eigen officiële status. Zo hoort de auteurscitatie bij de tweede naam, niet bij de hele wetenschappelijke naam. Het gevolg is dat de naam van de soort (species name oftewel name of a species) aldaar iets geheel anders is dan de soortnaam (specific name).
Weergave Zulke binomina worden veelal (maar niet verplicht) cursief geschreven, of in manuscript of in getypte tekst onderstreept. De genusnaam wordt met een hoofdletter, de soortnaam met een kleine letter geschreven. Als geen verwarring mogelijk is kan in een tekst de genusnaam worden afgekort (F. catus).
In wetenschappelijke teksten kan het binomen (bij de eerste vermelding in de tekst) gevolgd worden door de auteurscitatie (author citation), maar dit is niet verplicht. Deze bestaat uit de achternaam van de auteur die het dier voor het eerst zijn soortnaam gegeven heeft, al dan niet gevolgd door het jaartal van de betreffende publicatie. Bijvoorbeeld: Cepaea nemoralis Linnaeus, 1758 als niet de naam van de soort geciteerd wordt maar juist de soortnaam zou de correcte vorm zijn: "nemoralis Linnaeus, 1758, zoals gepubliceerd in het binomen Cepaea nemoralis".
Het komt voor dat soorten op grond van nieuwe onderzoeksgegevens naar een ander geslacht worden verplaatst en dan van naam veranderen, of dat een geslacht bij nader inzien in twee nieuwe geslachten moet worden gesplitst, of dat twee geslachten worden verenigd. Als de genusnaam in een binomen verandert, komt de naam van de auteur van de soortnaam tussen haakjes te staan. bijvoorbeeld Ovatella myosotis (Draparnaud, 1801).
Vergelijking Ondersoorten In sommige gevallen worden ondersoorten erkend, zoals wanneer dieren die in verschillende delen van het verspreidingsgebied voorkomen verschillende kleuren tonen, b.v. de Sumatraanse tijger en de Siberische tijger. Dan wordt er een derde naam toegevoegd die deze ondersoort aanduidt: Panthera tigris altaica is de Siberische tijger. De hele wetenschappelijke naam heet dan een trinomen (het derde deel van de wetenschappelijke naam heet een subspecific name). Alle drie de delen hebben een zelfstandige formele status.
Vergelijking met plantkunde Vergelijk de parallelle situatie in de botanische nomenclatuur waar een soort ook een tweedelige naam (binaire naam) heeft. Deze bestaat echter uit de naam van het geslacht en een epitheton, de soortaanduiding. Dit tweede deel heeft geen zelfstandige officiële status: formeel bestaat het alleen als deel van het grotere geheel.
In de botanische nomenclatuur heeft een taxon van een rang lager dan soort ook een driedelige naam, maar er zijn veel meer rangen dan alleen die van ondersoort. Ook hier heeft alleen het geheel een formele status (infraspecifieke naam; voorheen: ternaire naam).
Zie ook Trinomen Binaire naam Infraspecifieke naam
Externe link "Article 5. Principle of Binominal Nomenclature", ICZN, 1999 (en verder)
Categorie:Zoölogische nomenclatuur