Het lissen-ooibos (Irido-Salicetum albae) is een associatie uit het verbond van wilgenvloedbossen en -struwelen (Salicion albae). Het is een plantengemeenschap die voorkomt op beschutte plaatsen in uiterwaarden en in poldergebieden die regelmatig overstromen, en die gedomineerd wordt door smalbladige wilgen.
Naamgeving en codering Synoniemen Syntaxoncode voor Nederland (rVvN): r41Aa02
De wetenschappelijke naam Irido-Salicetum albae is afgeleid van de botanische namen van respectievelijk gele lis (Iris pseudacorus) en schietwilg (Salix alba).
Fysiognomie thumb|Winteraspect van de subassociatie met watermunt. Het lissen-ooibos kan zich zowel in de formatie van loofbos als loofstruweel manifesteren. Daar waar ze ooit beheerd werden als een griend zijn de bomen dikwijls meerstammig en is de boomlaag dicht. Oude lissen-ooibossen zijn vaak heel gevarieerd en chaotisch, met door overstromingen of ijsgang omgevallen bomen die opnieuw uitschieten.
De kruidlaag bestaat overwegend uit hoog opgaande moerasplanten, ruigtekruiden, klim- en slingerplanten. Een terricole moslaag is doorgaans afwezig, maar daarentegen kunnen de stobben dicht met mos begroeid zijn.
Ecologie Het lissen-ooibos komt voor op eutrofe, sterk vochthoudende, basische kleibodems. Het milieu raakt periodiek overstroomt (10–60 dagen per jaar). Het gaat om kommen, geulen en beschutte depressies die niet al te dicht naast de rivier liggen, waar de stroming voldoende zwak is om klei af te zetten. Het waterpeil wordt zowel bepaald door de rivier als door kwel. De bodem bestaat uit fijn kalkrijk slib en klei, en veel organisch materiaal dat zich door zuurstofgebrek ophoopt. Buiten de natuurlijke standplaatsen kan dit bostype ook aangetroffen worden in kleiputten en andere uitgravingen. thumb|Een lissen-ooibos tijdens de lente, bij een binnendijkse kolk in het rivierengebied
Subassociaties in Nederland en Vlaanderen Binnen het lissen-ooibos worden in Nederland en Vlaanderen twee subassociaties onderscheiden.
Subassociatie met watermunt thumb|Close-up van de kruidlaag van een lissen-ooibos van de subassociatie met watermunt. De subassociatie met watermunt (Irido-Salicetum menthetosum) komt vooral voor in de laaggelegen delen van uiterwaarden. Differentiërend voor deze subassociatie zijn watermunt, moeraswalstro, blauw glidkruid, penningkruid, moerasandoorn en moeraskruiskruid. Opvallend is dat er een groot aandeel soorten voorkomt die ook in de klasse van elzenbroekbossen optreden, zoals bitterzoet. De syntaxoncode voor Nederland (conform de rVvN) is r41Aa02a.
Subassociatie met grote vossenstaart Een subassociatie met grote vossenstaart (Irido-Salicetum alopecuretosum pratensis) komt vooral binnendijks voor, in het bijzonder in de zogeheten waardlandschappen. Deze gemeenschap ontstaat veelal in pionierachtige milieus, zoals kleiputten. Differentiërend voor deze subassociatie zijn grote vossenstaart, kale jonker, moerasspirea, oeverzegge, gewone engelwortel, gestreepte witbol, bloedzuring en pitrus. De syntaxoncode voor Nederland (conform de rVvN) is r41Aa02b.
Biogeografie Het verspreidingsgebied van het lissen-ooibos omvat de benedenlopen van de grote rivieren in de laaglanden van Noordwest-Europa. In Nederland komt het vooral voor in de uiterwaarden en binnendijks in poldergebieden van het rivierengebied. Door natuurontwikkeling is deze associatie de laatste jaren in oppervlakte toegenomen en is ze momenteel de meest verspreide associatie binnen de klasse.
Diagnostische taxa voor Nederland en Vlaanderen In de onderstaande synoptische tabel staan per vegetatielaag de belangrijkste diagnostische taxa voor het lissen-ooibos in Nederland en Vlaanderen.
Boomlaag Diagnostiek Triviale naam Botanische naam Opmerking klassekentaxa schietwilg Salix alba katwilg Salix viminalis Struiklaag Diagnostiek Triviale naam Botanische naam Opmerking klassekentaxa amandelwilg Salix tiandra schietwilg Salix alba katwilg Salix viminalis bittere wilg Salix purpurea begeleidende taxa grauwe wilg Salix cinerea eenstijlige meidoorn Crataegus monogyna rode kornoelje Cornus sanguinea Canadese kornoelje Cornus sericea Kruidlaag Diagnostiek Triviale naam Botanische naam Opmerking Differentiërend binnen het verbond gele lis Iris pseudacorus grote kattenstaart Lythrum salicaria grote wederik Lysimachia vulgaris scherpe zegge Carex acuta liesgras Glyceria maxima lidrus Equisetum palustre gele waterkers Rorippa amphibia Kentaxon Diff.soort Presentie Triviale naam Botanische naam Opmerking > 80% grote brandnetel Urtica dioica > 60% bitterzoet Solanum dulcamara > 60% gewone smeerwortel Symphytum officinale > 60% rietgras Phalaris arundinacea > 50% dauwbraam Rubus caesius > 50% ruw beemdgras Poa trivialis > 50% moeraswalstro Galium palustre > 40% grote wederik Lysimachia vulgaris > 40% haagwinde Convolvulus sepium dS > 40% watermunt Mentha aquatica subassociatie met watermunt > 40% gewoon riet Phragmites australis dS > 40% penningkruid Lysimachia nummularia subassociatie met watermunt dS > 40% moerasandoorn Stachys palustris subassociatie met watermunt > 30% kleefkruid Galium aparine dS > 30% moerasvergeet-mij-nietje Myosotis scorpioides subsp. scorpioides subassociatie met watermunt > 30% hondsdraf Glechoma hederacea dS > 30% gewone hennepnetel Galeopsis tetrahit subassociatie met grote vossenstaart dS > 20% moeraskruiskruid Jacobaea paludosa subassociatie met watermunt > 20% wolfspoot Lycopus europaeus dS > 20% blauw glidkruid Scutellaria galericulata subassociatie met watermunt > 20% kruipende boterbloem Ranunculus repens dS > 20% moerasspirea Filipendula ulmaria subassociatie met grote vossenstaart > 20% kale jonker Cirsium palustre > 20% akkerdistel Cirsium arvense dS > 20% gewone engelwortel Angelica sylvestris subassociatie met grote vossenstaart > 20% fioringras Agrostis stolonifera > 10% grote vossenstaart Alopecurus pratensis > 10% hennegras Calamagrostis canescens dS gestreepte witbol Holcus lanatus subassociatie met grote vossenstaart dS oeverzegge Carex riparia subassociatie met grote vossenstaart dS bloedzuring Rumex sanguineus subassociatie met grote vossenstaart Moslaag Diagnostiek Triviale naam Botanische naam Opmerking begeleidende taxa moerassikkelmos Drepanocladus aduncus
Zie ook Lijst van bosgemeenschappen in Nederland
Externe links Lissen-ooibos op Flora van Nederland
Lissen-ooibos