thumb|Het Kunstmuseum in Den Haag. thumb|Berlage-paviljoen. Het Kunstmuseum Den Haag is een museum voor moderne kunst en kunstnijverheid in Den Haag. Het werd in 1866 opgericht als Museum voor Moderne Kunst. Later werd tot 1998 de naam Haags Gemeentemuseum gebruikt, en vervolgens tot 2019 Gemeentemuseum Den Haag. Het huidige gebouw, een ontwerp van de Nederlandse architect Hendrik Petrus Berlage in de stijl van het rationalisme, werd geopend in 1935.
De instelling is vooral bekend vanwege de verzameling werken van schilders van de Haagse School, Piet Mondriaan, Pablo Picasso, Theo van Doesburg, Claude Monet en Charley Toorop. Naast een collectie beeldende kunst, met schilderijen, beeldhouwwerken en affiches, bezit het museum een collectie kunstnijverheid, waarin onder meer porselein, mode, sieraden, stijlkamers en muziekinstrumenten.
Geschiedenis Oprichting thumb|Sculptuur van Altorf boven de ingang Het initiatief tot oprichting werd in 1866 genomen door de oprichting van de Vereeniging tot het oprigten van een Museum van Moderne Kunst. Onder de initiatiefnemers waren de Haagse politicus mr. Hugo Ferdinand baron van Zuylen van Nijevelt (1821-1872), de directeur van het Mauritshuis Jean Zacharie Mazel (1841-1874), kunstenaars David Bles, Louwrens Hanedoes, Carel Vosmaer, architect Henri Camp, oud-minister Agnites Vrolik, en jhr. Hendrik Steengracht van Oosterland (1808-1875), grootmeester van koning Willem III.Haags Gemeentearchief online: Handelingen van de gemeenteraad (1865), pagina 178, d.d. 8 augustus 1865 Latere bestuurders van de vereniging waren onder anderen de kunstenaars Philip Sadée, Hendrik Willem Mesdag, Jacob Maris, Salomon Verveer en Johannes Stroebel. Ook onder de leden had de vereniging vele kunstenaars en notabelen, onder wie de prinsen Frederik en Alexander der Nederlanden.Over de vereniging Vrienden van het Gemeentemuseum, Kunstmuseum Den Haag (webpagina bezocht 2019-07-14). Gearchiveerd op 16 maart 2023. De vereniging begon met de aanschaf van schilderijen en was al snel op zoek naar expositieruimte. Onder meer de Sint-Sebastiaansdoelen en Museum Panorama Mesdag werden tijdelijk als onderkomen gebruikt.Vereniging van Vrienden van het Gemeentemuseum Den Haag: (PDF) Geschiedenis sinds 1866. Gearchiveerd op 23 december 2021.
Plannen huisvesting In 1906 kwam gemeentearchivaris Hendrik Enno van Gelder met plannen voor een nieuwe huisvesting van de historische verzamelingen van de gemeente Den Haag. In 1912 werd hij als directeur van het Haags Gemeentemuseum aangesteld. Naast het al bestaande historische museum, pleitte hij voor een museum voor oude kunstnijverheid, een museum voor moderne kunstnijverheid, een museum voor moderne Nederlandse kunst én een museum voor moderne internationale kunst. Daarnaast wilde hij een aparte expositieruimte voor grote tentoonstellingen, een openbare leeszaal en een congresruimte.
Door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914 werden de plannen in de ijskast gezet, tot het gemeentebestuur in 1919 een braakliggend terrein aan de Stadhouderslaan ervoor vrijmaakte. Hendrik Petrus Berlage werd aangesteld als architect. Hij ontwierp in nauwe samenspraak met Van Gelder een uitgebreid cultureel centrum compleet met concert- en congreszalen.
Het voorstel werd door het gemeentebestuur afgekeurd en de voortgang van het project stokte opnieuw enkele jaren. Pas in 1927 kwam er - wederom van de hand van Berlage - een nieuw, meer bescheiden ontwerp. De bouw van het museum startte in 1931. Het museum werd officieel geopend op 29 mei 1935.
Museumgebouw
Het museum is gesitueerd in het westen van de wijk Zorgvliet. Het werd geopend op 29 mei 1935 en is een ontwerp van Hendrik Petrus Berlage. In 1963 werd de Schamhartvleugel toegevoegd aan het museum. Tussen 1995 en 1998 werd het museum gerestaureerd. Onder de binnentuin werd een kelder aangebracht en tussen het museum en het oude ketelhuis werden werkplaatsen gerealiseerd. De Schamhartvleugel werd bij de restauratie losgekoppeld. In 2002 werden in dit tentoonstellingsgebouw het Fotomuseum Den Haag en KM21, museum voor hedendaagse kunst (eerder GEM genaamd), gevestigd. Beide instellingen zijn organisatorisch onderdeel van het Kunstmuseum Den Haag. Eind 2013, begin 2014 werd de binnentuin overdekt zodat een enorme multifunctionele ruimte aan het museum is toegevoegd.
Naamswijziging In oktober 2019 is de ingeburgerde naam Gemeentemuseum vervangen door het meer algemene Kunstmuseum Den Haag naar het voorbeeld van veel musea in Duitstalige landen. Onderzoek had volgens directeur Benno Tempel uitgewezen dat de naamsbekendheid van het museum niet groot was en internationaal onduidelijkheid gaf. Hij noemde de naam Gemeentemuseum, die voor zijn verre voorganger Van Gelder en bouwmeester Berlage betekenis had als uiting van gemeenschapszin, "stoffig en regionaal".Gemeentemuseum Den Haag wordt Kunstmuseum Den Haag, website Gemeentemuseum, 18 december 2018. De naamswijziging leverde veel reacties op,Naamsverandering museum valt niet bij iedereen in de smaak: ‘Zonde!’, AD, 18 december 2018. Gearchiveerd op 14 april 2023. ook van politici.Rutte hekelt nieuwe naam Kunstmuseum, directeur staat 'er nog volledig achter', Omroep West, 6 mei 2021.
Collectie
Berlage Het museum heeft een uitgebreide collectie van Hendrik Petrus Berlage, die ook het gebouw zelf ontwierp:Berlagecollectie een maquette van de Beurs van Berlage diverse meubelen - stoelen, een vloerkleed, een schrijfbureau, een werktafel, een vitrinekast, een tekeningenkast, een werkbureau met bureaustoel, een eetkamerameublement, een salontafel, een kledingkast, een bijzettafel, een crapaud, twee banken, een halbank, een toilettafel met kandelaar en de enig overgebleven kast uit de kastenwand van acht meter die op de Wereldtentoonstelling in Parijs in 1900 de gouden medaille won.Kast Berlage Wereldtentoonstelling 1900. Gearchiveerd op 5 september 2023. een vulkachel en een voorzethaard glasplastieken, vazen, karaffen, een ontbijtservies, een jaarbeker, en drinkbeker, asbakken, een bord, dekschalen, een groot bekerglas twee tekeningen en twee pasteltekeningen twee lichtkroonarmaturen twee klokken
Moderne kunst thumb|Victory Boogie Woogie van Piet Mondriaan. thumb|De Trekvliet van Jan Hendrik Weissenbruch. thumb|Blauweregen, 1917-1920, van Claude Monet De collectie Moderne Kunst van het Kunstmuseum biedt een overzicht van de Nederlandse kunst sinds het begin van de 19e eeuw, aangevuld met karakteristieke voorbeelden van kunst die in dezelfde periode in andere landen ontstond. Verzamelkernen zijn: de Haagse School, het Symbolisme rond 1900, de kunstenaars rond De Stijl en het Bauhaus en het Expressionisme.
Het Kunstmuseum Den Haag bezit schilderijen van onder anderen Piet Mondriaan, Pablo Picasso, Theo van Doesburg, Bart van der Leck, Charley Toorop, Claude Monet en Francis Bacon. Tevens kocht het museum na de grote New Babylon overzichtstentoonstelling in 1974 een groot deel van de New Babylon werken van Constant Nieuwenhuijs. Het museum heeft een volledige collectie prenten van de Nederlandse graficus M.C. Escher, w.o. de Metamorphose III van 7 meter en een uitgebreid persoonlijk archief. Delen worden sinds 2002 permanent tentoongesteld in een apart museum aan het Haagse Lange Voorhout bij: Escher in Het Paleis.
Het museum bezit de grootste verzameling schilderijen en tekeningen van Mondriaan ter wereld. Dit is vooral te danken aan de kunstverzamelaar Sal Slijper, die na zijn dood in 1971 een groot aantal werken van Mondriaan - voornamelijk uit zijn figuratieve periode - naliet aan het museum. Verder bezit het museum Mondriaans laatste schilderij Victory Boogie Woogie, een schenking uit 1998 van De Nederlandsche Bank.
Fotografie De collectie fotografie omvat ruim 6000 objecten. In de loop van de afgelopen decennia is de collectie opgebouwd, waarvan de belangrijkste fundamenten in de jaren ‘70 van de vorige eeuw zijn gelegd. De aard van de fotografiecollectie is veelzijdig, maar niet encyclopedisch.Van Sinderen, W. (ed.), Van der Krabben, M. (ed.), Fotoverhalen, Eindhoven: Lecturis, 2014 (Collectiecatalogus Fotomuseum Den Haag) Bij de werving van nieuwe objecten voor de collectie wordt gekeken naar klassieke thema’s als portretten, stillevens en landschappen. De circa tweehonderd belangrijke topstukken die in 1979 zijn verworven betreffen onder andere de vintage foto’s van Piet Zwart, Paul Schuitema, Gerard Kiljan en László Moholy-Nagy; fotografen die exemplarisch zijn voor de modernistische nieuwe fotografie.
Sinds de opening van het Fotomuseum Den Haag (2002) is de fotografiecollectie van het Kunstmuseum gegroeid van tweeduizend naar meer dan zesduizend objecten. Deze uitbreiding is te danken aan de collecties van Zoetendaal en Gerard Fieret en de Haagse fotograaf Frans Zwartjes. Daarnaast aan royale schenkingen van fotografen als Dirk de Herder, Wally Elenbaas, Helena van der Kraan en Fons Brasser.
Kunstnijverheid De collectie kunstnijverheid bestaat uit objecten van keramiek, glas, zilver en meubels. Verzamelkernen zijn: Delfts aardewerk, keramiek uit het Verre, Midden en Nabije Oosten, Vroeg-Chinees en Islamitisch glas, moderne glaskunst, Haags zilver, V.O.C. zilver en interieurinrichting. Een deel van de collectie kunstnijverheid is afkomstig van het Museum van Kunstnijverheid, dat in Den Haag heeft bestaan van 1891 tot 1933.
Rozenburgporselein Het museum ontving eind november 2010 twee zeldzame Rozenburg-vazen. Deze 75 cm hoge vazen zijn versierd met bontgekleurde, gestileerde bloemmotieven en met afbeeldingen van twee buitenhuizen. Zij zijn in 1897 in opdracht gemaakt als geschenk voor een 25-jarig huwelijk. De voormalige eigenaar van de vazen schonk ze aan het museum omdat dit al veel werken van Rozenburg in de collectie heeft. De Haagse plateelbakkerij Rozenburg was rond 1900 een van de bekendste aardewerkbedrijven van Nederland. Architect T.A.C. Colenbrander was tussen 1884 en 1889 aan Rozenburg verbonden en maakte ontwerpen voor het plateel.
Stijlkamers In het museum is een vijftal stijlkamersStijlkamers Kunstmuseum Den Haag. Gearchiveerd op 25 augustus 2023. waar kunstnijverheid wordt tentoongesteld in de omgeving waarin deze vroeger werd gebruikt: Goudleerkamer (circa 1680) Gobelinzaal (circa 1710) Lodewijk XV-kamer (circa 1770) Japanse kamer (1720-1770) Lodewijk XVI-kamer (circa 1790) Dijsselhofkamer (1894-1897). Deze kamer werd ontworpen als een Gesamtkunstwerk in de stijl van de Nieuwe Kunst door Gerrit Willem Dijsselhof in opdracht van de huidarts dr. W. van Hoorn voor diens Amsterdamse woning. Het borduurwerk op de grote batikpanelen aan de wanden is van de hand van de naaldkunstenaar Willy Keuchenius. Het interieur werd in 1930 aan het museum geschonken
Mode Het Kunstmuseum bezit een kostuumcollectie die een overzicht biedt van de geschiedenis van het Nederlandse modebeeld. De collectie omvat naast kostuums ook accessoires, sieraden en modetekeningen en -prenten. Delen van de collectie worden gedeeld via het online platform Modemuze.
De collectie is een voortzetting van het Nederlands Kostuummuseum dat tot 1985 gevestigd was in Den Haag aan de Lange Vijverberg. Het Nederlands Kostuummuseum begon in 1951 met als basis de particuliere collectie van de artiest Cruys Voorbergh. Van deze collectie gingen de streekkostuums naar het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem, en de modekostuums naar het Nederlands Kostuummuseum in Den Haag. In 1985 werd het Kostuummuseum wegens bezuinigingen gesloten en de collectie werd overgebracht naar het Kunstmuseum Den Haag.
In 2009 schafte het museum een ensemble uit de lente/zomercollectie 2009 van Christian Dior aan, ontworpen door John Galliano.Gemeentemuseum doft zich op met Dior, Parool.nl 11-01-10
Muziek