Noviomagus (Keltisch: "nieuw veld"Xavier Delamarre, Dictionnaire de la langue gauloise (2018).) is een verlatijnst Keltisch toponiem dat aan een aantal plaatsen met Romeinse oorsprong werd gegeven.
De naam is oorspronkelijk een samenstelling van het Keltische woord voor "nieuw" en het eveneens Keltische woord magos ('vlakte' of 'markt'). Het eerste deel werd door de Romeinen vervormd tot novio, zodat het meer leek op het Latijnse novus ('nieuw').Zie bijv.
Noviomagus en Noviomagi in de oorspronkelijke bronnen De naam komt meerdere keren voor op de Peutingerkaart (Tabula Peutingeriana), zowel in de vorm Noviomagus als in de vorm van Noviomagi. Uit andere bronnen, zoals contemporaire geschiedschrijvers en inscripties op grafstenen, kennen we aanduidingen als Batavorum en Treverorum om deze Noviomagi uit elkaar te halen. Hedendaagse bronnen onderscheiden zo Noviomagus Veromanduorum (voor Noyon in Frankrijk, niet op de Peutingerkaart), Ulpia Noviomagus Batavorum (voor Nijmegen in Nederland) en Noviomagus Treverorum (voor Neumagen-Dhron in Duitsland). Veromanduorum, Batavorum en Trevorum staat daarbij voor de naam van de stam die het gebied oorspronkelijk bewoonde, in dit geval respectievelijk de Viromandui, Batavi en Treveri.
Romeinse plaatsnamen met Noviomagus Bekend zijn onder andere de volgende Latijnse plaatsnamen: Ulpia Noviomagus Batavorum, Nijmegen Noviomagus Cantiacorum, Crayford, Kent Noviomagus Lexoviorum, Lisieux, Calvados. Noviomagus Nemetum, Speyer. Noviomagus Regnorum, Chichester, West Sussex. Noviomagus Treverorum, Neumagen-Dhron (Duitsland) Noviomagus Veromanduorum, Noyon, Oise Noviomagus, Novion-Porcien, Ardennes Waarschijnlijk is de vrij veel voorkomende Franse plaatsnaam Nouvion ook van Noviomagus afgeleid.
Personen genaamd Noviomagus Gerardus Geldenhouwer Noviomagus, Gerard Geldenhouwer, genaamd Noviomagus (Nijmegen 1482 - Marburg 1542) humanist, historicus en theoloog, bevriend met Coenraad Peutinger, auteur van Lucubratiuncula de Batavorum insula en Historia Batavorum waarin hij (als eerste) poneert dat het eiland der Bataven niet is beperkt tot Holland maar zich uitstrekt tot voorbij Nijmegen.Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme pg. 130 Johannes Bronchorstius Noviomagus, Jan van Bronckhorst, bijgenaamd Noviomagus (Nijmegen 1494 - Keulen 1570), wiskundige en rector van de Latijnse school te Deventer ca. 1546 en van 1565- 1569.Hermannus Bouman Geschiedenis van de voormalige geldersche hoogeschool en hare hoogleeraren 1844, pg 68-69 Daniel Santbechus Noviomagus, Daniel Santbech, incidenteel aangeduid met Noviomagus, 16e-eeuwse wiskundige en astronoom.Sotheran's Price Current of Literature, Nummers 770-771, pg. 108
Kunstwerk Noviomagus (Godenpijler), zonnewijzer in Nijmegen
Zie ook Lijst van Latijnse plaatsnamen
Categorie:Romeinse stad Categorie:Toponymie