De langsteelgraafwespen (Sphecidae) zijn een familie van graafwespen die meestal als aparte groep (Spheciformes) binnen de superfamilie Apoidea wordt gezien. Andere soorten graafwespen vallen onder de familie Crabronidae. In andere indelingen hebben de graafwespen een eigen superfamilie (Sphecoidea). De verschillende soorten hebben een tamelijk grote variatie in habitus. Er zijn ook 3 andere families binnen de Apoidea die graafwespen worden genoemd, de Sphecidae staan ook wel bekend als sphecide graafwespen voor het onderscheid.
Kenmerken Er zijn 'sluipwespachtige' rood-zwarte gekleurde slanke soorten, naast robuuste soorten met de karakteristieke geel-zwarte wespentekening. Er zijn grote soorten tot zeer kleine soorten van slechts 3 mm. Kenmerkend voor alle soorten is de vorm van het eerste segment van het borststuk, dat aan de zijkant niet tot aan de vleugelschubben (tegulae) reikt. De achterkant van het pronotum eindigt aan de zijkant vaak in een knobbel. De lichaamslengte varieert van 0,4 tot 4,8 cm.
Leefwijze Graafwespen zijn solitaire wespen die tunnel-achtige nesten graven op zandige plaatsen. Na het graven van een nest wordt dit gesloten. Voordat de wesp een prooi gaat halen, prent zij zich de positie van het nest in. De prooi wordt verlamd door een steek met de angel en naar het nest gevlogen of gesleept. De bekende rupsendoders gebruiken rupsen als prooi: de larve leeft van de rupsen en overwintert als pop in het nest. Sommige soorten inspecteren hun broednesten regelmatig en vullen de voedselvoorraad verscheidene malen bij. Andere soorten voorzien hun nesten direct van de benodigde hoeveelheid voedsel en sluiten het daarna hermetisch af.
Specialisatie Net zoals bij de Crabronidae zijn langsteelgraafwespen gespecialiseerd in een bepaald type prooi, in Nederland zijn dit rupsen van vlinders, sprinkhanen en sabelsprinkhanen.
Taxonomie Volgens de ITIS Catalogue of Life 2011Catalogue of Life 2011 Annual Checklist. Gearchiveerd op 23 september 2015. zijn er 747 soorten langsteelgraafwespen bekend, die behoren tot de volgende geslachten:
Ammophila Argogorytes Chalybion Chilosphex Chlorion Dynatus Eremnophila Eremochares Hoplammophila Isodontia Palmodes Parapsammophila Penepodium Pison Podagritus Podalonia Podium Prionyx Rhopalum Sceliphron Sphex Spilomena Stangeella Tachysphex Trigonopsis
In Nederland waargenomen soorten Genus: Ammophila Ammophila campestris - (Kleine rupsendoder) Ammophila pubescens - (Behaarde rupsendoder) Ammophila sabulosa - (Grote rupsendoder) Genus: Isodontia Isodontia mexicana - (Mexicaanse zwartsteel) Genus: Podalonia Podalonia affinis - (Gewone aardrupsendoder) Podalonia hirsuta - (Ruige aardrupsendoder) Podalonia luffii - (Duinaardrupsendoder) Genus: Prionyx Prionyx kirbii - (Kirby's langsteelgraafwesp) Genus: Sceliphron Sceliphron caementarium - (Amerikaanse langsteelgraafwesp) Sceliphron curvatum - (Oosterse langsteelgraafwesp) Genus: Sphex Sphex funerarius - (Sabelsprinkhanendoder)
Referenties
Galerij
Externe link Overzicht Sphecidae op waarneming.nl