miniatuur|Afgestorven gras in de Achterhoek, gevolg van de hittegolf van zomer 2018

Een hittegolf is een periode die gekenmerkt wordt door uitzonderlijk hoge temperaturen. Wat er precies onder een hittegolf verstaan wordt, hangt sterk af van waar men zich op aarde bevindt. Een hittegolf weegt zwaarder door in stedelijk gebied door het hitte-eilandeffect.

Na onderzoek van de World Weather Attribution in 2023 concluderen klimaatwetenschappers dat hittegolven in Zuid-Europa, Noord-Amerika en China door de klimaatverandering heden en in de toekomst vaker en intenser zullen voorkomen.

Wereldwijd

Definitie in België en Nederland miniatuur|Hoe voorkomen we snikhete nachten? – Universiteit van Vlaanderen

Het KNMI (Nederland) en het KMI (België; definitie sinds 2003) hanteren de volgende officiële definitie: ten minste vijf zomerse dagen achtereen (dagen waarop de maximumtemperatuur 25,0 °C of meer bedraagt); waarvan ten minste drie tropische dagen (dagen waarop de maximumtemperatuur 30,0 °C of meer bedraagt). Deze temperaturen worden op anderhalve meter boven het maaiveld gemeten in een weerhut.

In het dagelijkse taalgebruik wordt de uitdrukking 'hittegolf' ook vaak gebruikt zonder dat het weer voldoet aan bovenstaande definitie.

In Nederland hebben klimatologen het over een landelijke hittegolf, wanneer daar in De Bilt sprake van is volgens bovenstaand criterium. Bij de twee landelijke hittegolven van 2025 was dat in 14 respectievelijk 16 van de 35 meetstations het geval.weer.nl In België geldt Ukkel als de maatstaf.

Wanneer een hittegolf op een ander weerstation dan De Bilt of Ukkel wordt gemeten, is er wel sprake van een regionale hittegolf. Afhankelijk van de streek kunnen die veel vaker of juist minder vaak voorkomen dan landelijke hittegolven. Zo waren er in Nederland tussen 1991 en 2020De jaren van het laatste langjarig gemiddelde. op weerstation Arcen achtendertig hittegolven,Hittegolven Arcen, Weerstatistieken.nl. terwijl het er in De Bilt in dezelfde periode zeventien warenHittegolven De Bilt, Weerstatistieken.nl. en op Vlieland slechts één.Hittegolven Vlieland, Weerstatistieken.nl.

Een (onofficiële) superhittegolf is een normale hittegolf waarin alle temperaturen vijf graden hoger zijn: vijf aaneengesloten dagen met een maximumtemperatuur van minstens 30 graden, waarvan minstens drie dagen een maximumtemperatuur van minstens 35 graden. Landelijk, dus in De Bilt, is dit nog nooit voorgekomen. Regionaal gebeurde het voor het eerst in 2003. Deze term wordt door het nieuws gebruikt maar is geen officiële term van het KNMI.

België Bij het KMI in Ukkel is er sinds 1936 in de volgende jaren een hittegolf voorgekomen:

Nr. Jaar Eerste dag Laatste dag Duur Temperatuurwarmstedag (in °C) 11936 17 juni 24 juni 8 - 21938 30 juli 9 augustus 11 - 31941 6 juli 13 juli 8 35,7 41942 26 augustus 31 augustus 6 - 51944 18 augustus 25 augustus 8 - 61947 29 mei 4 juni 7 - 71947 24 juni 29 juni 6 38,8 81947 22 juli 4 augustus 14 - 91947 10 augustus 28 augustus 19 35,7 101948 27 juni 1 augustus 8 111952 27 juni 2 juli 6 121957 27 juni 8 juli 12 36,2 131959 7 juli 11 juli 5 36,8 141975 29 juli 9 augustus 12 34,0 151976 22 juni 8 juli 17 35,4 161990 26 juli 5 augustus 11 35,3 171994 19 juli 27 juli 9 33,0 181995 7 juli 13 juli 7 33,0 191995 29 juli 6 augustus 9 32,8 201997 5 augustus 21 augustus 17 31,6 211998 9 mei 14 mei 6 31,0 222001 22 augustus 26 augustus 5 32,9 232003 1 augustus 13 augustus 13 34,4 242005 18 juni 29 juni 12 33,9 252006 9 juni 13 juni 5 31,1 262006 15 juli 30 juli 16 36,2 272010 7 juli 14 juli 8 33,6 282013 21 juli 27 juli 7 32,4 292015 30 juni 5 juli 6 34,5 302016 23 augustus 27 augustus 5 32,5 312017 18 juni 22 juni 5 32,4 322018 13 juli 27 juli 15 35,4 332018 29 juli 7 augustus 10 34,8 342019 23 juni 30 juni 8 32,6 352019 22 juli 26 juli 5 39,7 362019 23 augustus 28 augustus 6 32,1 372020 5 augustus 16 augustus 12 35,9 382022 9 augustus 16 augustus 8 33,9 392023 8 juni 17 juni 10 31,2 402023 4 september 11 september 8 31,9 412025 28 juni 2 juli 5 35,942202510 augustus15 augustus633,243202617 juni28 juni1235,544202628 juli5 augustus934,44520268 augustus16 augustus935,9

Late hittegolven (die eind augustus of in september beginnen) komen in België niet zoveel voor. Enkele voorbeelden zijn de jaren 1906, 1911, 1919, 1929, 1947, 2016, 2019 en 2023. In 1947 eindigde de 10 dagen durende hittegolf pas op 20 september. De hoogste temperatuur stond 72 jaar lang op datum van 27 juni 1947, toen het in Ukkel 36,6 °C werd. Dit record werd op 24 juli 2019 verbroken: er werd toen 40,7 °C gemeten. Een dag later moest het record worden bijgesteld op 41,8 °C in Begijnendijk, maar in Ukkel bleef de temperatuur die dag beperkt tot 39,7. In 2020 werd tussen 6 en 13 augustus de warmste week ooit in België gemeten, met een gemiddelde maximumtemperatuur van 33,3 °C. Dit was het resultaat van 8 dagen op rij een temperatuur boven de 30; ook dit was nooit eerder voorgekomen. Het KMI volgt net als het KNMI de strenge hittegolfdefinitie. Zo kwam er in juli 2026 geen tweede hittegolf.Frank Deboosere 2 d · Na een eerste zware hittegolf van 17 juni tot en met 28 juni 2026 kregen we vanaf 6 juli 2026 een nieuwe erg warme periode. Zowat alle weermodellen waren het er over eens dat opnieuw aan de definitie voor een hittegolf zou voldaan worden. Het KMI spreekt van een landelijke hittegolf wanneer de maxima in Ukkel gedurende minstens 5 opeenvolgende dagen ten minste 25 graden halen, waarbij op minstens drie dagen 30 graden gehaald wordt. Het werd inderdaad een zeer warme reeks in Ukkel. 6 juli 29,0°C 7 juli 28,1 8 juli 26,2 9 juli 27,2 10 juli 28,7 11 juli 29,9 12 juli 30,5 13 juli 28,6 14 juli 30,7 15 juli 28,9 16 juli 29,1 Je ziet dat er een derde dag met een maximumtemperatuur van 30 graden of meer ontbreekt. Op 11 juli 2026 kwamen we heel dicht in de buurt. Op veel andere plaatsen in het binnenland lukte het wel... maar definitie is definitie. Er kwam geen tweede landelijke hittegolf.

Nederland thumb|upright|Bioscoopjournaal over de hittegolf van 1975 in Nederland thumb|upright|Krijgt Nederland steeds vaker te maken met hittegolven? – Universiteit van Nederland

De landelijke hittegolven in De Bilt (Nederland) worden geteld vanaf 1901.KNMI lijst hittegolven. Gearchiveerd op 11 juni 2023. Het nationale hitterecord is gevestigd op 40,7 °C in Gilze-Rijen op 25 juli 2019.

Nr. Jaar Eerste dag Laatste dag Duur Tropischedagen – Totaal aantal Tropische dagen – Langste reeks Warmste dag Temperatuur warmste dag (in °C) 11911 25 juli 2 augustus 9 3 3 28 juli 34,9 21911 8 augustus 14 augustus 7 5 5 10 augustus 34,2 31922 21 mei 25 mei 5 3 3 24 mei 32,9Extreem vroege hittegolf. Gearchiveerd op 28 januari 2023. 41923 5 juli 15 juli 11 7 5 11 juli 34,1 51930 26 augustus 30 augustus 5 3 3 28 augustus 32,1 61936 17 juni 24 juni 8 4 4 20 juni 31,4 71941 20 juni 26 juni 7 3 2 23 juni 32,5 81941 6 juli 13 juli 8 7 7 12 juli 33,2 91947 30 mei 4 juni 6 3 3 3 juni 33,0 101947 25 juni 29 juni 5 3 3 27 juni 36,1 111947 22 juli 29 juli 8 3 2 23 juli 31,8 121947 11 augustus 23 augustus 13 4 4 16 augustus 33,4 131948 26 juli 30 juli 5 4 4 28 juli 32,3 141950 3 juni 7 juni 5 3 3 7 juni 31,4 151975 29 juli 15 augustus 18 6 6 8 augustus 32,9 161976 23 juni 9 juli 17 10 5 3 juli 34,9 171982 29 juli 4 augustus 7 4 3 2 augustus 31,9 181983 4 juli 12 juli 9 3 3 11 juli 33,0 191990 26 juli 4 augustus 10 3 3 4 augustus 35,3 201994 19 juli 31 juli 13 5 2 24 juli 34,1 211995 29 juli 3 augustus 6 3 3 31 juli 32,3 221997 5 augustus 13 augustus 9 5 5 13 augustus 32,1 231999 28 juli 4 augustus 8 3 3 1 augustus 31,4 242001 22 augustus 26 augustus 5 3 3 25 augustus 31,1 252003 31 juli 13 augustus 14 7 4 7 augustus 35,0 262004 2 augustus 11 augustus 10 3 2 9 augustus 32,5 272005 18 juni 24 juni 7 3 2 20 juni 32,8 282006 30 juni 6 juli 7 3 3 4 juli 32,0 292006 15 juli 30 juli 16 8 4 19 juli 35,7 302013 21 juli 27 juli 7 3 3 22 juli 32,6 312015 30 juni 5 juli 6 3 2 1 juli 33,1 322018 15 juli 27 juli 13 4 4 26 juli 35,7 332018 29 juli 7 augustus 10 4 2 7 augustus 33,9 342019 22 juli 27 juli 6 4 4 25 juli 37,5 352019 23 augustus 28 augustus 6 3 3 27 augustus 32,8 362020 5 augustus 17 augustus 13 9 8 8 augustus 34,6 372022 9 augustus 16 augustus 8 5 5 12 augustus 32,3 382025 28 juni 2 juli 5 3 3 1 juli 35,5 392025 11 augustus 15 augustus 5 3 3 14 augustus 31,4402026 18 juni 29 juni 12 5 4 26 juni 36,8

Regionale hittegolf Voor een landelijke hittegolf wordt De Bilt als meetpunt gebruikt, maar ook bij de overige meetstations in Nederland worden hittegolven bijgehouden.

Herwaardering in 2016 en 2026 van historische Nederlandse vastgelegde gegevens Bij herwaardering met nieuwe analysemethodes heeft KNMI op 27 juni 2016 16 hittegolven uit historische data geschrapt, alle in de periode 1911-1950. De zomer van 1947 telde hierdoor slechts één hittegolf, terwijl men er voorheen van was uitgegaan dat dit er vier waren.Persbericht: Historische hittegolven ten onrechte geschrapt door KNMI Helft hittegolven blijkt geen hittegolf Ad.nl. Gearchiveerd op 21 september 2020.NUcheckt: KNMI moffelde geen hittegolven weg tussen 1901 en 1951, 27 augustus 2019. Gearchiveerd op 11 juni 2023. Drie jaar later werden er Kamervragen over gesteld.De wijziging van historische temperatuurdata door het KNMI . Gearchiveerd op 30 juli 2023.

In januari 2026 kwam het KNMI met een nieuwe herwaardering. Van de 16 in 2016 geschrapte hittegolven zijn er 7 in ere hersteld, en de zomer van 1947 telt daardoor weer vier hittegolven.Zeven 'extra' hittegolven door gelijktrekken historische gegevensKNMI publiceert verbeterde homogene temperatuurreeksen

Definities in de Verenigde Staten In de Verenigde Staten hanteert men sinds 1900 op de meeste plaatsen de definitie dat er op drie achtereenvolgende dagen een temperatuur van boven de 90 °F (32,2 °C) moet heersen. Maar in sommige delen van het binnenland van Noord-Californië neemt men daar 100 °F (37,7 °C) of (in Redding) zelfs 105 °F (40,6 °C) voor. Op 10 juli 1926 meldde New York dat er reeds 25 slachtoffers waren gevallen vanwege de hittegolf, waarvan 20 in de staat New York. De thermometer wees onafgebroken 91 °F (32,8 °C) aan.Amersfoortsch Dagblad van 12 juli 1926, geraadpleegd 27 juni 2015. Gearchiveerd op 29 juli 2018.

Griekenland In Griekenland definieert de Griekse Nationale Meteorologische DienstHellenic National Meteorological Service. Gearchiveerd op 26 oktober 2021. een hittegolf als drie opeenvolgende dagen bij 39 °C of meer. In deze periode is de minimumtemperatuur 26 °C of meer. Er is geen wind of alleen zwakke wind. Deze omstandigheden komen in een breed gebied voor.

Gezondheidsrisico's van hitte thumb|Behandeling van een zonnesteek Als de temperatuur lang boven de 25 °C blijft, kunnen mensen gezondheidsklachten krijgen door de hitte. Die zijn soms alleen maar vervelend, zoals bij oververhitting. Maar de klachten kunnen ook heel ernstig zijn, zoals bij een hitteberoerte. Hitte kan dodelijk worden bij een natteboltemperatuur (vochtige hitte) van 35 °C.

Kwetsbare mensen zijn:

ouderen zieken mensen met overgewicht jonge kinderen mensen die alleen wonen bezoekers van een festival of ander evenement mensen met longaandoeningen (invloed van rook ontwikkelende barbecue, smog) mensen die veel buiten zijn, bijvoorbeeld voor werk, sport of buiten spelen of daklozen alcoholici (overmatige consumptie van alcoholhoudende gekoelde dranken) Zeker voor kwetsbare personen is het belangrijk maatregelen te nemen bij grote hitte. Ook voor gezonde personen geldt het advies om veel water te drinken, zware inspanningen te vermijden zeker op de warmste uren, schaduw of koelte op te zoeken en je tegen de zon te beschermen.