miniatuur|Cannabis, een bekende recreatieve drug Drugs, of narcotica zijn chemische stoffen die invloed hebben op het centraal zenuwstelsel. Het kan gaan om geneesmiddelen of genotmiddelen die een meer of minder drogerende, verdovende, opwekkende of bewustzijnsverruimende werking hebben en die tot afhankelijkheid of verslaving kunnen leiden. Men spreekt van drugs wanneer de drogerende werking door de gebruiker gezocht wordt en geen medisch doel dient.
Elke chemische stof die bij inname een direct effect heeft op het centraal zenuwstelsel en die specifieke veranderingen in zijn functies veroorzaakt, wordt als psychoactief beschouwd. Psychoactiviteit treedt op omdat een verbinding interageert met een reeks specifieke receptoren in de hersenen. Sommige stoffen zijn vrij eenvoudig in hun werking. Opioïden werken op dezelfde manier samen met opioïde-receptoren als endorfines, en produceren bijgevolg endorfine-achtige effecten. Er kunnen opmerkelijke verschillen zijn in potentie, euforie of analgesie, maar de verschillen in subjectieve effecten zijn beperkt. Andere groepen, zoals psychedelica, werken via meer complexe mechanismen.
Het woord narcotica wordt vaak gebruikt bij de Nederlandse justitie en politie voor verdovende middelen, vaak in de context van verboden middelen. Het woord drug komt oorspronkelijk van het Middelnederlandse woord droge waar ook het woord drogist vandaan komt. Het Franse woord drogue is aan het Middelnederlands ontleend en het Engelse woord drug is op zijn beurt weer aan het Frans ontleend. Het Nederlands heeft het weer uit het Engels gehaald, hoewel het daar zowel medicijn als verdovend, stimulerend, verboden of bewustzijnsverruimend middel betekent — die eerste betekenis heeft drug in het Nederlands niet. In het Frans wordt een verdovend middel ook wel stupéfiant genoemd, een woord dat ook verbluffend betekent.
Verslavingsrisico's van hard- en softdrugs, legale middelen miniatuur|Jan Tytgat over drugs - Universiteit van Vlaanderen miniatuur|thumbtime=60|Waarom zijn drugs zo verslavend? - Universiteit van Nederland In de Nederlandse Opiumwet wordt een juridisch onderscheid gemaakt tussen soft- en harddrugs. In geval van softdrugs worden de risico's toelaatbaar geacht. Harddrugs worden in de praktijk veel schadelijker geacht door de politiek en de samenleving. Het onderscheid komt tot uiting in de strafmaat en de prioriteitenstelling bij de opsporing ervan.
Alcohol is een legale drug en in de meeste landen algemeen geaccepteerd. Vanuit wetenschappelijke invalshoek wordt alcohol gezien als een harddrug, wettelijk gezien is dat echter niet zo want het middel komt niet voor in de Opiumwet. Nederland schat dat er ongeveer 400.000 misbruikers zijn van alcohol en 90.000 alcoholisten.www.jellinek.nl Hoeveel mensen in Nederland zijn verslaafd en hoeveel zijn er in behandeling?, bezocht 2 april 2018. Gearchiveerd op 24 mei 2023. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport schat dat ongeveer 9% van de bevolking ouder dan 18 jaar (1.200.000 mensen) overmatig drinkt.De Staat van Volksgezondheid en Zorg, Alcohol: overmatige drinkers, bezocht op 2 april 2018 In Vlaanderen drinkt 25% van de mannen en 8% van de vrouwen meer dan 10 glazen per week en naar schatting 3,5% van de volwassenen of 230.000 mensen kampen in België met alcoholafhankelijkheid. Hetzelfde geldt voor het zeer verslavende roken van tabak, een kwart van de bevolking is in België en Nederland verslaafd aan nicotine. 50% van de beginnende jonge rokers is binnen de twee maanden verslaafd.New Study Indicates Youth Smokers Become Quickly Addicted to Nicotine, 28 Augustus 2002, tobaccofreekids.org. Gearchiveerd op 18 mei 2023. Ongeveer 10% van de bevolking gebruikt voorgeschreven sterk verslavende slaapmiddelen, benzodiazepinen.Slaapmiddelen werken even en maken je dan verslaafd, NRC, 22 december 2017 Het gebruik van verslavende opioïde pijnstillers groeit snel. Jaarlijks gebruiken in 2018 al 400.000 mensen oxycodon in Nederland.Gebruik verslavende pijnstillers loopt volgens artsen uit de hand, Volkskrant, 21 juli 2018. Gearchiveerd op 19 april 2023.
Het is algemeen bekend dat harddrugs (onder meer cocaïne en heroïne) zeer verslavend kunnen werken, terwijl softdrugs (zoals hennepproducten) niet of alleen geestelijk verslavend zijn. Toch mag men de categorie van softdrugs niet onderschatten. Een verslaving aan softdrugs (bijvoorbeeld cannabis) komt vaker voor dan verslaving aan harddrugs, echter ontstaat deze minder snel dan bij heroïne of cocaïne, zowel op mentaal als fysiek vlak. De ontwenningsverschijnselen zijn milder dan bij een harddrug, maar psychische verslaving mag zeker niet worden onderschat. Cocaïne is vooral geestelijk verslavend. Zo kent cocaïne, behalve hevige agitatie, agressie, craving of moeheid, geen echte lichamelijke ontwenningsverschijnselen. Hennepproducten daarentegen worden veelal gemengd gerookt met tabaksproducten die, door de aanwezige nicotine, zeer verslavend zijn.
De fysieke ontwenningsverschijnselen van drugs zijn vaak hevig, maar de ergste symptomen zijn meestal na vijf dagen voorbij, waarna er nog een lange periode volgt van psychisch afkicken. Deze periode is cruciaal en leidt vaak tot terugval. Gevaarlijk is het weer gaan gebruiken van dezelfde dosis die men gebruikte voor het afkicken. De opgebouwde lichamelijke tolerantie kan snel afnemen, de psychische honger naar de kick in het genotscentrum van de hersenen niet, waardoor de kans op een overdosis stijgt. Bij alcohol duren de ergste ontwenningsverschijnselen net als bij harddrugs meestal een dag of vijf, met een maximum van drie weken. Zolang men blijft denken dat men alcohol of drugs nodig heeft voor iets (plezier, gezelligheid, enz.) is de kans dat men het weer gaat gebruiken heel groot. Zelfs mensen die niet verslaafd zijn aan alcoholische drank, kunnen er vaak al niet goed mee omgaan. Het is eigenlijk een giftige stof die verdund is, zoals bij bier van 5%, is het 20 maal verdund. Puur (100%) zou het dodelijk zijn. Alcohol is een maatschappelijk aanvaarde drug. Het aantal verslaafden en probleemgebruikers is vele malen hoger dan bij heroïne, omdat het zo makkelijk te krijgen is en omdat het snel geaccepteerd wordt. Een alcoholist of probleemdrinker begon ook ooit met een biertje of zelfs shandy.
Illegale harddrugs van goede kwaliteit (bekende zuiverheid, dosis, concentratie en niet vervuild met andere drugs) zijn veel minder schadelijk dan grote hoeveelheden alcohol, toch kunnen ze vaak bij verslaving voor extra problemen zorgen zoals hoge financiële kosten, lichamelijk aftakeling (men heeft minder honger en kan zich gaan verwaarlozen) en psychische stoornissen (ook kan men vreemde dingen doen onder invloed van drugs). Sommigen belanden op straat.
Heroïne is lichamelijk en geestelijk zo zwaar verslavend, waarbij de hunkering (craving) en specifiek de roes van deze drug zo sterk zijn, dat een normaal leven leiden zeer moeilijk wordt. Zulke verslaafden belanden vaak in de criminaliteit, vaak kruimelwerk, maar soms ook zwaardere delicten als inbraak, handel in drugs en overvallen. Alcoholisten belanden minder vaak op straat, maar ook alcoholisme kan leiden tot een dakloos en een zwervend bestaan, vooral als er ook schulden zijn en/of een psychische stoornis een rol speelt.
Het meten van verslavingsrisico's is moeilijk. Volgens een ranking door experts uit 2009 zijn de meest verslavende drugs heroïne en crack gevolgd door tabak, methamfetamine, cocaïne, alcohol, amfetamine, benzodiazepinen, GHB, cannabis, ketamine, Qat, XTC, Paddo's en LSD.Welke drug is de gevaarlijkste?, Jellinek.nl, bezocht 3 november 2018. Gearchiveerd op 19 april 2023.
thumb|upright=1.35|Tabel uit het onderzoek DrugScience uit 2010 waarin verschillende drugs (legaal en illegaal) worden gerangschikt op basis van uitspraken van experts op het gebied van drugsschade. Dit onderzoek beoordeelde alcohol als de meest schadelijke drug in het algemeen en als de enige drug die schadelijker is voor anderen dan voor de gebruikers zelf.
Rationele schaal om de schade van recreatief drugsgebruik te beoordelen Drug Drugsklasse Fysiekeschade Verslavings-gevoeligheid Socialeschade Gem.schade Methamfetamine CZS stimulantia 3,00 2,80 2,72 2,92 Heroïne Opioïde 2,78 3,00 2,54 2,77 Cocaïne CZS stimulantia 2,33 2,39 2,17 2,30 Barbituraten CZS depressivum 2,23 2,01 2,00 2,08 Methadon Opioïde 1,86 2,08 1,87 1,94 Alcohol CZS depressivum 1,40 1,93 2,21 1,85 Ketamine Dissociatief anestheticum 2,00 1,54 1,69 1,74 Benzodiazepinen Benzodiazepine 1,63 1,83 1,65 1,70 Amfetamine CZS stimulantia 1,81 1,67 1,50 1,66 Tabak Tabak 1,24 2,21 1,42 1,62 Buprenorfine Opioïde 1,60 1,64 1,49 1,58 Cannabis Cannabinoïde 0,99 1,51 1,50 1,33 Oplosmiddelen Inhalatiemiddel 1,28 1,01 1,52 1,27 4-MTA Designer SSRA 1,44 1,30 1,06 1,27 LSD Psychedelica 1,13 1,23 1,32 1,23 Methylfenidaat CZS stimulantia 1,32 1,25 0,97 1,18 Anabole steroïden Anabole steroïde 1,45 0,88 1,13 1,15 GHB Neurotransmitter 0,86 1,19 1,13 1,06 Ecstasy Empathogene stimulantia 1,05 1,13 1,09 1,09 Poppers Inhalatiemiddel 0,93 0,87 0,97 0,92 Qat CZS stimulantia 0,50 1,04 0,85 0,80 De scores voor Fysieke schade, Verslavingsgevoeligheid en Sociale schade werden elk berekend als het gemiddelde van drie verschillende beoordelingen. De hoogst mogelijke schadewaardering voor elke schaal is 3,0. Fysieke schade is het gemiddelde van de scores voor acute binge-gebruik, chronisch gebruik en intraveneus gebruik. Verslavingsgevoeligheid is het gemiddelde van de scores voor intensiteit van plezier, psychologische afhankelijkheid en fysieke afhankelijkheid. Sociale schade is het gemiddelde van de scores voor drugintoxicatie, zorgkosten en andere sociale schade. Gemiddelde schade is berekend als het gemiddelde van de scores voor Fysieke schade, Verslavingsgevoeligheid en Sociale schade.
Drie soorten Drugs laten zich naar hun effect op het lichaam en bewustzijn grofweg in drie categorieën indelen: Verdovende middelen Stimulerende middelen Hallucinogene middelen
Verdovende middelen
Ook wel downers. Tot deze groep behoren: Alcohol (niet in de opiumwet, wordt soms gezien als vergelijkbaar met een harddrug)Jellinek.nl Waarom is alcohol geen harddrug. Gearchiveerd op 12 juni 2018. lachgas benzodiazepinen; barbituraten, GHB ontwikkeld als tranquillizer en slaapmiddel opiaten, zoals opium, of opiumderivaten zoals heroïne en andere synthetisch gefabriceerd opioïden. Bijvoorbeeld morfine, een uit opium geraffineerde stof die behalve als drug ook in de geneeskunde wordt gebruikt als sterke pijnstiller. Een andere bekende stof is heroïne (diamorfine), een derivaat van morfine, heeft ook een sterk pijnstillend effect en wordt door druggebruikers gebruikt als geestelijk verdovend middel. De drug wordt gerookt, gesnoven of gespoten en is sterk verslavend. Het opioïde analgeticum methadon wordt als drug vaak afbouwend gegeven tegen sommige afkickverschijnselen, maar kan zelf langdurige afkickverschijnselen veroorzaken bij langdurig gebruik. Bijvoorbeeld bij heroïneverslaafden die clean zijn en ter voorkoming van een terugval en ter voorkoming van criminaliteit (en ter bevordering van de terugkeer in de maatschappij) langdurig deze pijnstiller gebruiken.
Afkickverschijnselen van harddrugs zijn onder andere: koude rillingen, angsten en een sterk gevoel van onbehagen. Craving, een sterke hunkering naar het middel, komt zeer vaak voor. Bij het in een keer stoppen worden de verschijnselen ook wel Cold turkey genoemd. Bij benzodiazepinen, zoals diazepam, kunnen zeer langdurige ontwenningsperioden voorkomen of zeer langzame afbouwschema's nodig zijn, die vaak als zwaar worden ervaren.Benzo.org Ashton manual, prof. H. Ashton. Gearchiveerd op 1 mei 2023.
Tot op zekere hoogte behoren ook marihuana en hasjiesj tot de verdovende middelen, hoewel zij meestal tot de hallucinogenen worden gerekend.