thumb|Animatie van een cardanische koppeling Een kruiskoppeling of cardanische koppeling is een koppeling die koppels kan overbrengen van assen die niet in elkaars verlengde staan.
Een aandrijving met een of meer van deze koppelingen heet cardanaandrijving en kan bijvoorbeeld dienen als secundaire (eind-)aandrijving van auto's en motorfietsen.
Historiek De cardanas is genoemd naar de Italiaanse renaissancewetenschapper Girolamo Cardano, die met zijn onderzoek naar mechanische koppelingen en gimbalen een belangrijke bijdrage leverde tot de uitvinding. Robert Hooke zette het onderzoek verder. Later zou de Zweedse fysicus Christopher Polhem de kruiskoppeling heruitvinden, onafhankelijk van Cardano of Hooke.
Werkwijze Tijdens het roteren beschrijven de lagers van de scharnieren cirkelvormige banen. Hierdoor wordt bij een scharnierhoek tussen de assen de hoeksnelheid van de ingaande as niet gelijkvormig overgedragen naar de uitgaande as. De uitgaande rotatiesnelheid zal golfvormig zijn, bij kleine hoeken vrijwel sinusvormig. Wiskundig ziet dit er als volgt uit:
Hierin zijn: de hoeksnelheden van respectievelijk de ingaande en uitgaande as de hoekverdraaiing van respectievelijk de ingaande en uitgaande as de scharnierhoek tussen ingaande en uitgaande as
De uitgaande snelheid heeft dus een golfverloop met een minimumsnelheid en een maximumsnelheid .
Deze schommeling kan gecompenseerd worden door meerdere kruiskoppelingen te gebruiken, op voorwaarde dat het assensysteem dan aan volgende eisen voldoet: Alle assen liggen in één vlak De scharnierhoeken zijn gelijk De scharniervorken die aan dezelfde as zitten, hebben dezelfde fase
Als niet aan deze voorwaarden voldaan kan worden en er toch een eenparige overbrenging nodig is, kan een homokinetische koppeling toegepast worden.
Zie ook Cardanische ophanging Homokinetische koppeling
Externe link Universidad Politécnica de Madrid
Categorie:Mechanica Categorie:Voertuigtechniek Categorie:Overbrenging Categorie:Werktuigbouwkunde