thumb|Topografische gemeentekaart van Terschelling, september 2023 Terschelling () (Terschellings: Schylge; Standaardfries: Skylge) is een eiland en een gemeente in de provincie Friesland, tot 1942 in de provincie Noord-Holland. Vanaf het westen gerekend is Terschelling het derde bewoonde Nederlandse Waddeneiland.
Terschelling grenst ten noorden aan de Noordzee en ten zuiden aan de Waddenzee; ten zuidwesten ligt Vlieland en ten oosten Ameland. De totale strandlengte is zo'n 40 kilometer en de totale lengte van de fietspaden is ruim 70 kilometer.
Net als bij de meeste andere Waddeneilanden is het toerisme een belangrijke bron van inkomsten. In het hoogseizoen herbergt het eiland meer dan driemaal zoveel mensen als in de winter. Sinds 1981 is Terschelling jaarlijks in juni de locatie voor het Oerol Festival. Verder kent Terschelling sinds 1875 de zeevaartschool Willem Barentsz en is het eiland bekend om zijn grote aantal stoeppalen
Geschiedenis Het eiland is in de middeleeuwen ontstaan nadat een zandplaat met de naam De Schelling verheelde met een oostelijk gelegen eiland Wexalia. De naam Wexalia, Wuxalia of Wecsile was de middeleeuwse naam voor wat thans Oost-Terschelling is. De naam raakte al in de middeleeuwen in onbruik.
Kaarten uit de 17e en 18e eeuw vermelden Der Schelling als naam voor het eiland. Op een kaart uit 1810 wordt het eiland Ter Schelling genoemd.Joan Blaeu, 1664. Belgica Foederata 1664. En: Kaart van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, Josua Ottens 1725-1750. En: Algemeene kaart van Holland (1810) (Gedetailleerde historische kaarten van de Nederlanden, met politieke grenzen en andere relevante kenmerken.) Terschelling hoorde lange tijd onder Holland. Op 1 september 1942 werden Vlieland en Terschelling bij de provincie Friesland gevoegd.Friesland zoals het was, September 1942, Tresoar.
Bouwwerken De oudste bewoningsresten op Terschelling dateren van rond 850, toen een houten kerkje werd gebouwd op een heuvel bij Striep (ook wel Stryp genoemd). Deze heuvel, die ook als begraafplaats in gebruik was, staat bekend als het Strieperkerkhof.
In een kerkenlijst uit de 11e eeuw wordt vermeld dat de Abdij van Echternach twee kerken bezat op Terschelling.P.N. Noomen (1999), De goederen van de abdij van Echternach in de Friese Landen, blz. 10-13, Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis 2 (1999),
Watersnood De stormvloed van 1287 is een belangrijk moment geweest in de vorming van het huidige Terschelling en de rest van het Waddengebied. Vóór de Sint-Luciavloed, op Terschelling ook wel de Sint-Hubertusvloed genoemd, was het eiland te voet bereikbaar vanaf Dijkshorn aan de Friese kust (waarschijnlijk het huidige Dijkshoek) naar Hoorn. Hierdoor was Hoorn de belangrijkste plaats op het eiland. Na de ramp was de passage niet meer mogelijk en kwam de verbinding op West te liggen. Hierdoor werd West-Terschelling de belangrijkste plaats.Stichting VVV Terschelling, (1975) Monumenten, Terschelling; Uitg. t.g.v. het Monumentenjaar 1975 Met lit. opg.
Oost-West Vanouds bestaat er op Terschelling een controverse tussen de bewoners van West-Terschelling, met een sterke gerichtheid op de zee, en de meer agrarisch georiënteerde bewoners van Oost-Terschelling. In 1612 leidde die controverse tot een scheiding van het eiland in twee bestuurseenheden, West-Terschelling en Oost-Terschelling. West-Terschelling werd vanuit het gelijknamige dorp bestuurd, het drosthuis van Oost-Terschelling stond in Midsland. Pas na de Franse bezetting in het begin van de 19e eeuw werd Terschelling weer een bestuurlijke eenheid en werd West-Terschelling het bestuurscentrum van de gemeente.
Engelse furie Na de verwoesting van een koopvaardersvloot op de Vlieree op 19 augustus 1666, bekend als Holmes's Bonfire, werd West-Terschelling op 20 augustus 1666 tijdens de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog overvallen door een Engelse vloot.Frans Ezauszoon den Heussen, Gedachtenisse van d'Engelsche Furie op de Vliestroom en der Schelling. (1989) Jan de Mayer; Drukkerij Muurling, Sneek; In opdracht van Stichting VVV Terschelling ter gelegenheid van TERSAILING 1989. (Het boek is niet meer verkrijgbaar) De vloot stond onder leiding van admiraal Robert Holmes, vergezeld door een Hollandse landverrader, kapitein Laurens van Heemskerk. Men nam aan, dat zich op Terschelling een deel van de magazijnen van de Staat en de Oost-Indische Compagnie bevonden. Oorspronkelijk was Holmes van plan om Vlieland aan te vallen, maar door een onweersbui raakte het Engelse kruit nat en het dorp was in staat van verdediging gebracht. Dat was niet het geval op West-Terschelling. De admiraal voer met elf compagnieën naar de haven van West-Terschelling (het dorp van de Brandaris). Zij troffen nauwelijks enige weerstand van de lokale bevolking. De soldaten trokken brandschattend door dorp, waarbij het dorp van bijna 300 huizen vrijwel geheel in de as werd gelegd. In de Engelse geschiedenis heet dit Holmes' Bonfire. Behalve de vuurtoren Brandaris, gebouwd in 1594, en de bijna nieuwe Westerkerk uit 1663, was er nauwelijks een gebouw overgebleven nadat de Engelsen West-Terschelling in brand hadden gestoken.Terschelling herdenkt verzwegen rampen uit 1666 Door een loterij, hulp van doopsgezinden aan de wal en belastingvoordelen van de gewestelijke overheid (Holland) kon het dorp weer binnen een paar jaar worden opgebouwd. Hierbij speelde vooral dominee Johannes Grevenstein een zeer belangrijke rol. Het genoten belastingvoordeel werd overigens een paar jaar later weer teruggehaald. De brandlaag van 1666 is nog steeds aanwezig op Terschelling: een 8 tot 15 centimeter dikke zwarte roetlaag in het witte duinzand, zo'n 0,8 tot 1,5 meter onder de grond. In herdenkingsjaar 2016 is de brandlaag zichtbaar gemaakt in de Commandeurstraat, een van de oudste straatjes van West Terschelling. Deze is zeven jaar later in 2023 verwijderd.Bronnen: Anne Doedens en Jan Houter, 1666. De ramp van Vlieland en Terschelling (Franeker 2013) en: Frans Esausz. Den Heussen, Gedachtenisse van d’Engelsche Furie op de Vliestroom en der Schelling (1667), in 2011 uitgegeven en hertaald door Anne Doedens en Jan Houter.
Duitse bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog Op 16 mei 1940 kwamen de eerste Duitse militairen aan op het eiland. Voor de Duitsers was het eiland van groot strategisch belang in de luchtoorlog tegen de geallieerden op de Noordzee, zowel te water als in de lucht. Met de hulp van de eilandbewoners (eerst vrijwillig, dan gedwongen) werden vele verdedigingsstellingen en radarinstallaties op het eiland gebouwd. Met de radarinstallaties konden de Duitsers de vliegtuigen vanaf een grote afstand waarnemen. De grootste installatie van de Atlantikwall was de Tigerstelling ten oosten van West-Terschelling, waar de commandobunker 'Bertha' zich bevond die de gevechtshandelingen van de Duitse luchtmacht coördineerde in het luchtruim boven Terschelling, de Waddenzee en het aangrenzende deel van de Noordzee.Atlantikwall Terschelling; www.atlantikwall-wadden.nl, geraadpleegd, 30 april 2021 Het aantal Duitse militairen wisselde in de loop van de oorlog, maar op sommige momenten waren van twaalfhonderd tot tweeduizend Duitsers aanwezig.
Aanvankelijk hadden de eilandbewoners weinig hinder van de bezetting, maar naarmate de bezetting langer duurde, werden de verhoudingen met de Duitsers grimmiger. Het eiland werd tot spergebied verklaard en geïsoleerd. Grote delen van het eiland werden ook voor de eilandbewoners verboden gebied. Toerisme was niet meer toegelaten en verkeer van en naar het eiland was alleen mogelijk met toestemming van de bezetter. In de betere hotels werden de officieren ingekwartierd. Tot gereedkomen van bunkerverblijven voor de soldaten, werden de soldaten bij de bevolking ingekwartierd. Omdat er onvoldoende arbeidskrachten waren voor de bouw van alle verdedigingswerken, brachten de Duitsers arbeiders in van het vasteland.Terschelling in de oorlogsjaren Pas op 29 mei 1945, ruim drie weken na de capitulatie, gaven de Duitsers zich officieel over aan de Engelse troepen.
Taal Terschelling herbergt drie taalvariëteiten; in het westen en oosten worden de Friese dialecten Westers (Schylgers) en Aasters gesproken, terwijl men in Midsland een Hollands dialect spreekt, het Midslands of Meslonzers, te vergelijken met het Stadsfries. Door de toenemende invloed van buitenaf (onder andere van het toerisme) worden de dialecten echter steeds meer verdrongen door het Nederlands, hoewel aan de westkant iets minder dan aan de oostkant.
De oorspronkelijke dialectverdeling is als volgt: het Schylgers wordt gesproken in de hoofdplaats West-Terschelling; het Meslânzers in Midsland, Hee, Horp, Kaard, Kinnum, Baaiduinen, Striep, Landerum, Formerum (deels); het Aasters in Formerum (deels), Lies, Hoorn en Oosterend.
Plaatsen De gemeente Terschelling telt twaalf officiële woonplaatsen (BAG). De hoofdplaats is West-Terschelling. De Nederlandse namen zijn de officiële en de enige die op de plaatsnaamborden vermeld staan. Voor de gehuchten Striep en Kaard werden voor 2009 de namen Seerijp en Kaart gehanteerd.
Dorpen en gehuchten Aantal inwoners per woonkern op 1 januari 2019: Nederlandse naamLokale naamFriese naamInwonersWest-TerschellingWestWest-Skylge2.575MidslandMeslônsMidslân1.042HoornHôaneHoarn475FormerumFemearumFormearum222LiesLiesLies149OosterendAastreinAasterein135BaaiduinenBaaidunenBaaidunen112LanderumLanderumLanderum92KinnumKinumKinum37HeeHeeHee19StriepStriepStryp18KaardKaadKaard15
Buurtschappen thumb|Terschelling vanuit de ruimte gezien Naast deze officiële plaatsen bevinden zich in de gemeente de volgende buurtschappen en diverse nederzettingen: Dellewal Halfweg Horp Midsland aan Zee Midsland-Noord West aan Zee (lokaal: Peal Acht)
Ook zijn van Terschelling een aantal verdwenen nederzettingen bekend, namelijk Allum, Hierum, Stortum, Stattum, Schittrum en Wolmerum.
Oppervlaktewateren Op Terschelling bevinden zich de volgende slenken: Blauwe Slenk Eerste Slenk Tweede Slenk Derde Slenk Vierde Slenk Er bevinden zich de volgende meren en kolken: Badhuiskuil Doodemanskisten Duinmeertje van Hee Formerumer Wiel Onder de Draad Ponswiel
Politiek Gemeenteraad
De gemeenteraad van Terschelling bestaat uit 11 zetels. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de gemeenteraadsverkiezingen sinds 1998: +GemeenteraadszetelsPartij19982002200620102014201820222026Leefbaar Terschelling-------2Plaatselijk Belang42333232VVD22322332Samen Terschelling-----122PvdA34344422CDA23222111Totaal1111111111111111
College van B&W Het college van burgemeester en wethouders van Terschelling bestaat uit:
Waarnemend burgemeester Roel Cazemier (VVD)
Wethouders Danny Ruige (VVD), eerste locoburgemeester Jan-Willem Adams (PvdA), tweede locoburgemeester Klaas Kielstra (Plaatselijk Belang), derde locoburgemeester
Gemeentesecretaris Elma Groen (interim, sinds 1 maart 2026)
De vorige gemeentesecretaris, Hetty de Jong, vertrok per 1 maart 2026 na twaalf jaar in functie.
Natuur en landschap thumb|Drenkelingenhuisje thumb|De verwerking van cranberry's op Terschelling Het waddeneiland Griend, een klein natuurreservaat gelegen ten zuiden van het eiland Terschelling en beheerd door Vereniging Natuurmonumenten, behoort tot de gemeente Terschelling.
Kaapsduin aan de westzijde van het dorp West-Terschelling is met 31,4 meter boven NAP het hoogste punt van Terschelling. Op het duin staat een voormalig seinhuisje. Vroeger stonden er twee houten kapen voor de scheepvaart.