thumb|Eix Macià
Sabadell is een stad en gemeente in de Catalaanse provincie Barcelona. Sabadell telt inwoners (). Sabadell is een voorstad van Barcelona en functioneert vooral als een van de industriële en commerciële centra van die stad, en ligt slechts op 20 kilometer ten noordwesten van deze stadskern. Het is de op een na grootste stad van de comarca Vallès Occidental en deelt de hoofdstedelijke taken daarvan met Terrassa. Archeologische vondsten in de zones Can Roqueta en Can Gambús duiden erop dat Sabadell in ieder geval al 3500 jaar bestaat.
De stad was belangrijk binnen de textielsector in de Industriële Revolutie van Catalonië (1840-1891) en tegen het midden van de 19e eeuw veranderde Sabadell in de belangrijkste wolstad van Spanje, wat het de bijnaam "het Catalaanse Manchester" opleverde. Tot vandaag de dag bestaan er nog vele textielfabrieken, deze zijn echter voor het grootste gedeelte verbouwd tot hoofdkantoren van publieke diensten zoals bibliotheken. Eveneens is de invloed van de textielindustrie te zien in straatnamen vernoemd naar andere belangrijke textielsteden, zoals Kaapstad, Roubaix en Tilburg. De afgelopen decennia is de stad zich meer gaan richten op de tertiaire sector.
Sabadell is een belangrijk verkeerspunt. Twee van de grootste snelwegen van de regio (De C-58 van Barcelona naar Manresa) en de A-7 (van Valencia naar Girona) kruisen door Sabadell, die op hun beurt weer verbinden met andere snelwegen naar Sant Cugat del Vallès, Sant Quirze del Vallès, Granollers, Cerdanyola del Vallès, Barberà del Vallès en Molins de Rei.
Sabadell heeft ook een eigen vliegveld. Dit is te klein voor verkeersvliegtuigen maar behandelt wel de meeste vluchten door kleinere toestellen van en naar Barcelona. Er is ook zeer intensieve activiteit van vliegscholen en aeroclubs.
Geschiedenis Etymologie De naam Sabadell verscheen voor het eerst in een manuscript in 1050, betreffende een weg die de stad met Sant Cugat del Vallès verbond. Er zijn diverse theorieën over de herkomst van de naam van de stad. Zo geloofde men jarenlang dat deze afkomstig was van het woord ceba, het Catalaanse woord voor ui. De ui komt ook voor op het wapenschild van de stad. De meest aanvaarde theorie beweert echter dat Sabadell zijn naam dankt aan de dag waarop de markt werd gehouden, de zaterdag oftewel dissabte in het Catalaans en sabbatum in het Latijn.
Wapenschild en vlag Het huidige wapenschild van Sabadell werd door de Gemeente Sabadell aanvaard op 29 juni 1992. Het is een vierkant schild met daarboven een muurkroon van de stad. De ui duidt op de naam en origine van de stad en de vier Catalaanse strepen herinneren aan de tijd dat Sabadell tot de Monarchie van Catalonië behoorde.
De vlag van Sabadell bestaat uit twee horizontale delen: het bovenste gedeelte is wit en het onderste groen met een gele balk. De vlag werd in 1928 op aanvraag van de Gemeente Sabadell ontworpen door Casa Jorba SA in Barcelona.De vlag van Sabadell
Geschiedenis van de stad thumb|Casa Duran, gebouwd in de 16e eeuw
Archeologische resten die in de zones Can Roqueta en Can Gambús zijn gevonden, duiden erop dat de plaats die tegenwoordig Sabadell is ongeveer 3800 jaar geleden al een belangrijke landbouw- en veeteeltnederzetting in Europa was. Deze nederzetting groeide vanuit de wijk die tegenwoordig bekendstaat als La Salut. De Iberische inwoners noemden de plaats Arraona en hielden zich bezig met landbouw, veeteelt, jacht en visserij. In die tijd behoorde de regio toe aan de Laietaniërs, een Iberisch volk. Hun huizen waren rechthoekig en gemaakt van steen.
Met de komst van de Romeinen in 218 voor Christus begon een periode van romanisering waarbij de inheemse Iberische cultuur werd geassimileerd met de Romeinse gebruiken. De eerste Romeinse nederzettingen in de comarca Vallès Occidental dateren van de tweede eeuw voor Christus. Wat betreft Sabadell vestigden de Romeinen zich in de al bestaande nederzetting. In de 1e eeuw, toen Keizer Augustus aan de macht was, werden er veel steden gebouwd die met name werden gebruikt voor de productie van wijn. La Salut was traditioneel verbonden met het Mansio Arragonem. Dit onderkomen was een bevoorradingsplek voor reizigers die de Via Augusta aflegden (van Rome tot Cádiz).
Tijdens de middeleeuwen ontwikkelde de nederzetting zich aan de rechteroever van de rivier Ripoll. De eerste gebouwen werden naast de kapel van Sant Salvador gebouwd (de huidige Sint-Felix-kerk). Er werden eveneens korenmolens gebouwd. De eerste verwijzingen naar de markt van Sabadell dateren van het jaar 1111. Deze markt was een ontmoetingsplaats voor boeren uit de gehele comarca. De markt stond bekend onder de naam Forum Sabatelli en bevond zich op het huidige plein "Plaça Major". Gedurende acht eeuwen was dit het commercieel centrum van Sabadell. Rondom deze markt en de kerk heeft de nederzetting zich ontwikkeld en ontstonden de eerste straten.
Roger Bernat de Foix verkocht de plaats in 1366 aan Eleonora van Sicilië, de vrouw van Peter IV van Aragón. Met deze status verkreeg Sabadell privileges die het sociale en economische leven deden herleven. De koning gaf in 1374 opdracht om de vestingmuren van Sabadell te verstevigen, waarop de dynastie van Mallorca troepen naar Catalonië zond. Later verkocht de koning Sabadell aan de stad Barcelona. In de 15e eeuw behoorde Sabadell definitief tot de Monarchie, maar dat neemt niet weg dat de stad bijna de helft van zijn inwoners verloor en er nog ongeveer 500 inwoners overbleven.
De Vroegmoderne Tijd was een periode van grote territoriale uitbreiding voor Sabadell; tussen de 16e en 18e eeuw veranderde de oppervlakte van Sabadell van 37.900 m² naar 78.272 m². De stad begon eveneens aan het begin van de 20e eeuw verscheidene plaatsen op te nemen, zoals Sant Julià d'Altura. Hoewel de textielindustrie overheerste was er toch diversiteit met de ontwikkeling van de aardewerk- en papierindustrie.
thumb|Hoofdpoort van de textielfabriek Vapor Codina
De 19e eeuw was een periode van ontwikkeling voor de textielindustrie van Sabadell. De eerste stoommachine werd in 1838 geïnstalleerd en er verschenen al snel veel textielfabrieken (Vapors in het Catalaans) in de stad, wat het tot het wolcentrum van Spanje maakte. De gemeente breidde zich uit tot de huidige straten Ronda de Zamenhof en Carrer de Villarúbias en het inwoneraantal werd elf keer zo hoog, mede dankzij immigratiestromen vanuit Alicante, Murcia en Valencia. Om zo'n grote bevolkingsgroei aan te kunnen, werden er instellingen opgericht om de watertoelevering te garanderen, werd de spoorlijn naar Barcelona geopend en het riool en publieke lichtvoorzieningen geïnstalleerd in de belangrijkste straten. In 1877 kreeg Sabadell de status "stad" toegewezen. Gedurende de 19e eeuw werden er eveneens twee belangrijke financiële instellingen opgericht: de Caixa d'Estalvis de Sabadell (1859) en de Banc Sabadell (1881)
Tijdens de 20e eeuw vermenigvuldigde de bevolking zich en breidde de stad zich uit met de opname van verscheidene plaatsen zoals La Creu Alta. De industrie bleef gebaseerd op textiel en metaal en vanaf de tweede helft van de eeuw begon de tertiaire sector zich te ontwikkelen. De grote immigratiestromen in de jaren 50, 60 en 70 leidden tot de komst van vele nieuwe wijken, waar tegenwoordig nog een groot deel van de inwoners van oorsprong immigrant zijn.
left|thumb|130px|L'Eix Macià
Sabadell was een stad waar grote groepen mensen nauw betrokken waren bij de kwestie betreffende de democratie tijdens de overgangsperiode van het einde van het regime van Franco en het herstel van de democratische instellingen in Spanje. In de laatste jaren van het franquisme kende de stad een grote economische crisis die een nieuw besturingsmodel noodzakelijk maakte.
Politiek thumb|Het stadhuis van Sabadell
In 1999 stapte Antoni Farrés i Sabater (ICV) vrijwillig op na 20 jaar de stad te hebben bestuurd tijdens de overgangsperiode van het franquisme naar democratie. De eerste verkiezingen zonder hem werden verrassend gewonnen door de PSC (Socialistische Partij Catalonië) met Manuel Bustos Garrido als lijsttrekker, en dit met maar 99 stemmen verschil met de tweede partij, Entesa per Sabadell. Bustos Garrido werd tot burgemeester gekozen en zijn partij vormde een coalitie met CiU en ERC, met in de oppositie Entesa per Sabadell en de PP. Bij latere verkiezingen besloot ICV zijn coalitiepartner Entesa te verlaten en voegde het zich toe aan de coalitie van het bestuur van de stad onder leiding van Manuel Bustos. Vanaf dat moment bestond de coalitie uit vier partijen: PSC, CiU, ERC en ICV. De PSC won de verkiezingen in 2003 met een absolute meerderheid, maar besloot de coalitie in stand te houden. De eerste partij die deze coalitie verliet was de CiU, die het bestuur beschuldigde van het nemen van eenzijdige beslissingen. Later leidde onder andere een veelbewogen bezoek van de politie aan een bar en de arrestatie van een 14-jarige jongen naar aanleiding van het plakken van een proteststicker tegen de burgemeester er toe dat de stad in een crisis belanddeIntroducció. aurigm.com. en de twee coalitiepartners van de Socialistische Partij, ERC en ICV, het bestuur verlieten. Sinds die tijd is de gespannen toestand in de stad gedaald. Bij de verkiezingen van 2007 daalde de PSC van 40.000 naar 30.000 stemmen, in 2011 naar 28.609 stemmen en in 2015 naar een dieptepunt van 12.950 stemmen.
Manuel Bustos Garrido werd op 27 november 2012 samen met 12 ondernemers en voormalig gemeenteraadsleden officieel aangeklaagd voor corruptie. Hij trad op 14 februari 2013 af, hoewel hij nog wel als gemeenteraadslid actief bleef. Zijn opvolger was Joan Carles Sánchez.
Bij de verkiezingen in 2015 won de PSC nipt de verkiezingen, maar kon geen coalitie vormen. De partijen ERC, Unitat pel Canvi, Crida per Sabadell en Guanyem Sabadell vormen sindsdien een coalitie, waarbij Juli Fernàndez i Olivares van ERC van 2015 tot juli 2017 burgemeester was en Maties Serracant van Crida per Sabadell van juli 2017 tot heden.
Ambtstermijnen na de dood van Franco Periode Burgemeester Partij1979-1983Antoni Farrés i SabaterPSUC1983-1987Antoni Farrés i SabaterPSUC1987-1991Antoni Farrés i SabaterIniciativa per Catalunya1991-1995Antoni Farrés i SabaterIniciativa per Catalunya1995-1999Antoni Farrés i SabaterIniciativa per Catalunya1999-2003Manuel Bustos GarridoPSC2003-2007Manuel Bustos GarridoPSC2007-2011Manuel Bustos GarridoPSC2011-2013Manuel Bustos GarridoPSC2013-2015Joan Carles SánchezPSC2015-2017Juli Fernàndez i OlivaresERC2017-2019Maties Serracant i CampsCrida per Sabadell2019-Marta Farrés i FalguerasPSC
Resultaten verkiezingen van 2019 Gemeenteraadsverkiezingen 2019PartijLijsttrekkerAantalstemmenZetelsPartit dels Socialistes de Catalunya Marta Farrés i Falgueras 28.808 10Esquerra Republicana de Catalunya Juli Fernàndez i Olivares 19.284 7Crida per Sabadell Maties Serracant i Camps 10.737 3Ciutadans Adrián Hernández Moyano 9.865 3Junts per Sabadell Lourdes Ciuró i Buldó 9005 3Podem Marta Morell Albaladejo 5.052 1Overige - 13.238 -Blanco - 495 -Ongeldig - 292 -Totaal - 96.484 27
Geografie thumb|De rivier Ripoll op een stormachtige dag.
Sabadell ligt in het midden van de comarca Vallès Occidental, op ongeveer 20 kilometer van Barcelona. De stad grenst met de klok mee aan de volgende gemeenten: Castellar del Vallès, Sentmenat, Polinyà, Santa Perpètua de Mogoda, Barberà del Vallès, Badia del Vallès, Cerdanyola del Vallès, Sant Quirze del Vallès en Terrassa.
De stad heeft een oppervlakte van 37,79 km² en een bevolkingsdichtheid van 5337,57 inwoners per km². Sabadell ligt op 190 meter boven zeeniveau.IDESCAT. Indicadors geogràfics. Superfície, densitat i entitats de població. Sabadell