De Triconodonta zijn een groep van uitgestorven zoogdieren uit het Mesozoïcum. De fossielen van soorten uit deze groep zijn gevonden in Europa, oostelijk Azië, noordelijk Afrika, Noord-Amerika en Zuid-Amerika en dateren van ongeveer 190 tot 70 miljoen jaar geleden.
Naamgeving Naamgever van de familie is het geslacht Triconodon. Deze naam verwijst naar de karakteristieke puntige scheurkiezen met drie (tri) kronen (coni) op een rij.Mesozoic mammals. In: Vertebrate Palaeontology. MJ Benton (2005).
Ontwikkeling De triconodonten ontwikkelden zich in Vroeg-Jura en de oudste fossielen dateren uit het Toarcien. De groep had de diversiteitspiek in het Vroeg-Krijt. Triconodonten zijn met name bekend van vondsten op het voormalige supercontinent Laurasia. Een beperkt aantal soorten is bekend van het zuidelijke supercontinent Gondwana. In het verdere verloop van het Krijt werden de triconodonten waarschijnlijk vervangen door de Deltatheroida, verwanten van de buideldieren, als dominante carnivore zoogdieren. Alticonodon uit het Campanien van Noord-Amerika is de laatst bekende triconodont.Triconodont mammals from the Cloverly Formation (Lower Cretaceous), Montana and Wyoming. RL Cifelli, JR Wible & FA Jenkins Jr. Journal of Vertebrate Paleontology (1998). Austrotriconodon, bekend uit de Los Alamitos-formatie uit het Laat-Campanien, wordt inmiddels ingedeeld bij de Dryolestida.A revision of the putative Late Cretaceous triconodonts from South America. LC Gaetano, CA Marsicano & GW Rougier. Cretaceous Research (2013).
Kenmerken De triconodonten werden aanvankelijk beschouwd als klassieke Mesozoïsche zoogdieren – kleine insectivoren – maar vondsten aan het begin van de eenentwintigste eeuw hebben dit beeld veranderd. Het was een diverse groep met op de grond levende carnivoren, boombewonende insectivoren, deels in het water levende piscivoren, gravende miereneters en zweefvliegers.A multivariate approach to infer locomotor modes in Mesozoic mammals. M Chen & GP Wilson. Article in Paleobiology (2015). Triconodonten varieerden in lengte van het formaat van een muis tot dat van een das. Van de meeste triconodonten zijn vooral tanden en kaakfragmenten bekend. Van enkele Chinese soorten zoals Jeholodens en Repenomamus, beide bekend uit de Yixian-formatie in Liaoning, zijn vrijwel complete skeletten gevonden.A Chinese triconodont mammal and mosaic evolution of the mammalian skeleton. J Qiang et al. Nature (1999).Large Mesozoic mammals fed on young dinosaurs. Y Hu et al. Nature (2005). De eerste carnivore zoogdieren en ook het eerste zoogdier van redelijk groot formaat (Repenomamus) behoorden tot de Triconodonta.
Indeling De term Eutriconodonta wordt de monofyletische kroongroep van de triconodonten aangeduid, die over het algemeen tot de Theriiformes (die ook de placentadieren en buideldieren omvat) wordt gerekend. De Triconodonta omvat daarnaast ook basalere vormen, waarvan de daadwerkelijke verwantschap met elkaar en de Eutriconodonta onduidelijk is.A Cretaceous eutriconodont and integument evolution in early mammals. T Martin et al. Nature (2015). De Volaticotheria werd voorheen als aparte, nauw verwante groep beschouwd, maar wordt tegenwoordig onder de benaming Volaticotherini geclassificeerd binnen de Eutriconodonta.New materials of Argentoconodon fariasorum (Mammaliaformes, Triconodontidae) from the Jurassic of Argentina and its bearing on triconodont phylogeny. LC Gaetano & GW Rougier. Journal of Vertebrate Paleontology (2011).
Familie Amphilestidae Amphilestes Aploconodon Comodon Klamelia Liaotherium Paikasigudodon Phascolotherium Tendagurodon Triconolestes Familie Jeholodentidae Jeholodens Jueconodon Liaoconodon Yanoconodon Familie Gobiconodontidae Gobiconodon Hangjinia Klamelia Meemannodon Repenomamus Spinolestes Familie Triconodontidae Onderfamilie Alticonodontinae Alticonodon Arundelconodon Astroconodon Corviconodon Jugulator Tribus Volaticotherini Ichthyoconodon Argentoconodon Volaticotherium Onderfamilie Triconodontinae Priacodon Triconodon Trioracodon
Categorie:Mesozoïcum