thumb|Canon van Zeeland, venster 24 Jacob Cats Jacob Cats (Brouwershaven, 10 november 1577 – Den Haag, 12 september 1660) was een Nederlands dichter, jurist en politicus. Cats is ook bekend als Vader Cats, vanwege zijn veelal didactische gedichten (zoals de frase Kinderen zijn hinderen, zei vader Cats).
Leven thumb|Het oudershuis van Jacob Cats in Brouwershaven Cats werd in Brouwershaven geboren als vierde kind van het gezin. Hij maakte deel uit van een weinig bekende Zeeuwse regentenfamilie, niet verwant aan dat van de Heeren van Cats op Noord-Beveland. Cats bezocht de Latijnse school in Zierikzee en daarna de universiteit te Leiden, hoewel zijn naam in het studentenalbum ontbreekt. Hij promoveerde in Orléans en legde de eed als advocaat af in Den Haag.
Cats vestigde zich in 1603 als advocaat te Middelburg, waar hij een praktijk had die vooral geschillen behandelde over de kaapvaart. Hij werd nog hetzelfde jaar als stadsadvocaat aangesteld. Op 31 mei 1605 trouwde hij in de Nieuwe Kerk te Amsterdam met de 26-jarige Antwerpse Elisabeth van Valckenburg."Netherlands, Noord-Holland Province, Church Records, 1523-1948," images, FamilySearch (https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-89QV-KKDW?cc=2037985&wc=SM9S-YWR%3A1293193204%2C382015502%2C382802001 : 21 August 2014), Nederlands Hervormde > Amsterdam > Trouwen 1578-1634 > image 232 of 465; Nederlands Rijksarchiefdienst, Den Haag (Netherlands National Archives, The Hague). De moeder van Elisabeth woonde in Antwerpen en was verwant aan de schatrijke familie Vogelaer.
Hun jongste dochter Elisabeth Cats trouwde eerst met Cornelis Musch, en later met Diederik Pauw. Kleindochter Elisabeth Musch is bekend van de historische roman van Jacob van Lennep.
Met het Twaalfjarig Bestand hield de kaapvaart op en de stedelijke processen verminderden. Cats ging er daarom vanaf 1612 toe over tijd en geld te besteden aan het bedijken van geïnundeerde landen in Zeeuws-Vlaanderen. Ondanks veel tegenspoed en rechtsgedingen werd hij zo in een aantal jaar grootgrondbezitter.
Van 30 oktober 1621 tot 31 maart 1623 was hij pensionaris van Middelburg. Vervolgens werd hij pensionaris van Dordrecht van 1623 tot 1636. Op 3 juli 1636 werd hij benoemd raadpensionaris van Holland, waarbij negen jaar later het ambt van grootzegelbewaarder kwam. Cats was van 1629 tot 1631 ook al voor korte tijd raadpensionaris geweest. Tot 1651 bekleedde hij dit ambt.
Aan het einde der Grote Vergadering op 27 september 1651 legde hij zijn ambten neer. Zijn Munnikenhof bij Grijpskerke, de Catshoeve bij Groede en bovenal Sorghvliet getuigden alle van zijn zin voor economie en buitenleven. Hij overleed op Zorgvliet in Den Haag, in het huis dat nu als ambtswoning van de minister-president in gebruik is, het Catshuis. Hij werd begraven in de Kloosterkerk in Den Haag. In deze kerk staat op de plaats waar zijn graf lag een gedenkteken.
In 1829 werd in Brouwershaven het standbeeld van Jacob Cats opgericht, gemaakt door Philippe Parmentier.
Dichtwerken thumb|Embleem van Monita amoris virginei (1620) thumb|Gedicht in Jacob Catsstraat, Rotterdam Ooit behoorden de dichtwerken van Cats tot de meest gelezen boeken van Nederland. Het gewone volk bezat vaak niet meer dan twee boeken, te weten een Statenbijbel en een dichtwerk van Cats,, Dichterlijke werken (1828), blz. VII-VIII. Amsterdam: Diederichs. http://books.google.com/books?vid=KBNL:KBNL03000213512 zoals Houwelijk (1625)., Houwelyck. Dat is De gansche gelegentheyt des echten staets https://books.google.nl/books?vid=KBNL:UBA000030906. Gearchiveerd op 1 september 2017. Cats werd als volksdichter zelfs vergeleken met Homerus. In de negentiende eeuw was de populariteit van Cats al flink afgenomen., Oud Nederlandsch (2016), blz. 75. Brave New Books. . Willem Bilderdijk zei hierover: doch die zijn God verstiet, moest ook zijn Cats verstooten., Oprakeling: later dichtstukjens (1826), blz. 170. Dordrecht: De Vos. Tussen 1843 en 1854 verscheen een nieuwe uitgave van de werken van Cats in gemoderniseerde spelling, gemaakt door Matthias de Vries en Arie de Jager, getiteld Dichtwerken van Jacob Cats, naar de behoeften der tegenwoordigen tijd ingerigt. Het betrof een gematigde modernisering waarin eigenlijk alleen de spelling werd aangepast., Oud Nederlandsch (2016), blz. 199, 202. Brave New Books. . Toch was de ontvangst lauw te noemen: de recensenten vonden het spijtig dat Cats door de gemoderniseerde spelling van zijn oude, statige sfeer beroofd werd., Oud Nederlandsch (2016), blz. 199, 202-203. Brave New Books. . Latere edities van Cats' dichtwerken, zoals de Volks-uitgaaf van Roelants uit omstreeks 1880 werden dan ook gewoon in de oude, zeventiende-eeuwse spelling gezet., Oud Nederlandsch (2016), blz. 203. Brave New Books. . In 1976 is er bij Uitgeverij De Banier een facsimile-uitgave van Alle de wercken van den Heere Jacob Cats verschenen naar de editie van 1712.
Bibliografie 1593 – Carmen in laudem doctissimi & eximij juvenis Iohannis Antonii Amstelrodamensis 1595 – Ode epithalamia in nuptias nobilissimi iuvenis Galeni van-der-Laen ac generosae virginis Franciscae ab Hemstede 1598 – Disputatio de actionibus, compilata quasi per Saturam ex. Tit. Inst. De Actionibus 1618 – Maechden-plicht ofte Ampt der ionck-vrovvven, in eerbaer liefde, aen-ghewesen door sinne-beelden. = Officivm puellarum in castis amoribus, emblemate expressumMaechden-plicht ofte Ampt der ionck-vrovvven, in eerbaer liefde, aen-ghewesen door sinne-beelden op Google Books. Gearchiveerd op 12 augustus 2023. 1618 – Silenvs Alcibiadis, sive Protevs, vitae humanae ideam, emblemate trifariam variato, oculis subjiciensSilenvs Alcibiadis, sive Protevs, vitae humanae ideam, emblemate trifariam variato, oculis subjiciens op Google Books. Gearchiveerd op 12 augustus 2023. 1618 Sinn'- en minnebeelden. of, Emblemata, amores moresque spectantia = Emblèmes, touchant les amours et les moeursSinn'- en minnebeelden. of, Emblemata, amores moresque spectantia op Google Books (emblemataboek) 1618 – Aenmerckinghe op de tegenwoordige steert-sterre, ende den loop deser tijden so hier als in ander landen [...] alles tot een nieuwe-iaer gifte alle rechtsinnige verstanden toe-geeygentAenmerckinghe op de tegenwoordige steert-sterre, ende den loop deser tijden so hier als in ander landen (...) alles tot een nieuwe-iaer gifte alle rechtsinnige verstanden toe-geeygent op Google Books. Gearchiveerd op 12 augustus 2023. 1619 – Iacobi Catzii I.C. Silenvs Alcibiadis sive Protevs, humanæ vitæ ideam, emblemate trifariàm variato, oculis subjiciens. Iconibus ... elustratus.Iacobi Catzii I.C. Silenvs Alcibiadis sive Protevs, humanæ vitæ ideam, emblemate trifariàm variato, oculis subjiciens. 1620 op Google Books. Gearchiveerd op 12 augustus 2023.Sinn'- en minnebeelden. of, Emblemata, amores moresque spectantia op Google BooksIacobi Catzii I.C. Silenvs Alcibiadis sive Protevs. Pars tertia, 1619 op Google Books Tekst in het Nederlands, Latijn en Frans ca. 1620 – Emblemata moralia et ÆconomicaEmblemata moralia et Æconomica op Google Books. Gearchiveerd op 12 augustus 2023. 1620 – Self-stryt, dat is Crachtighe bevveginghe van vlees en gheest. Poëtischer wijse verthoont in den persoon ende uytte gheleghentheyt van Joseph, ten tijde hy by Potiphars huys-vrouwe wiert versocht tot overspel. Mitsgaders schriftmatighe beschrijvinghe van de heymenisse ende eygenschap des Christelijcken self-strijts, met corte verclaringhe op de selveSelf-stryt, dat is Crachtighe bevveginghe van vlees en gheest. Poëtischer wijse verthoont in den persoon ende uytte gheleghentheyt van Joseph, ten tijde hy by Potiphars huys-vrouwe wiert versocht tot overspel op Google Books. Gearchiveerd op 12 augustus 2023. 1621 – J. Cats Self-stryd. Dat is Crachtighe beweginge van vleesch ende geest. Poëtischer wijse verthoont in den persoon ende uytte gheleghentheyt van Joseph, ten tijde hy van Potiphars huysvrouwe werd versocht tot over-spel.J. Cats Self-stryd op Google Books. Gearchiveerd op 12 augustus 2023. Tweede druck. Op een nieuw verciert met copere platen, over-sien, verbetert, ende vermeerdert, by den auteur, met by-vouginghe van de aff-beeldinghe des Velt-teyckens eenes christelicken jonghelincx, alle eerbare jonghelinghen toe-ghe-eyghent. Mitsgaders schriftmatighe beschrijvinghe van de heymenis ende eyghenschap des christelicken self-strijts, met corte verclaringhe op de selve 1622 – Tooneel van de mannelicke achtbaerheyt, aen-gewesen in de voor-sprake, teghen-sprake, ende uyt-sprake, gedaen over de weygheringhe van de Koninginne Vasthi, aen de ghesanten des Konincx Assuerus. Tot verbeteringe van de huys-ghebreken deser eeuwe.Tooneel van de mannelicke achtbaerheyt, aen-gewesen in de voor-sprake, teghen-sprake, ende uyt-sprake, gedaen over de weygheringhe van de Koninginne Vasthi, aen de ghesanten des Konincx Assuerus op Google Books. Gearchiveerd op 12 augustus 2023. Roofdruk. Bevat ook: Aller princessen, spiegel, aller vrovwen, spoor 1625 – Hovwelyck. Dat is De gantsche gelegentheyt des echten staets.Hovwelyck. Dat is De gantsche gelegentheyt des echten staets op Google Books Dl. 3-6 zijn tegelijk dl. 1-4 van: Het christlick huys-wijf 1627 – Proteus ofte Minne-beelden verandert in sinne-beelden.Proteus ofte Minne-beelden verandert in sinne-beelden op Google Books Tekst in het Nederlands, Latijn, Frans en Engels. Bevat tevens: Emblemata D. Iacobi Catsii, in linguam Anglicam transfusa; Emblemata moralia et æconomica; Galathee, ofte harder minne-klachte 1629 – Galathee ofte Harder minne-klachteGalathee ofte Harder minne-klachte op Google Books 1630 – Project t'samen ghevoegt uyt de advisen vande leden, volghens de resolutie van hare Ed. Groot Mog. vanden 19. Januarij Anno 1630Project t'samen ghevoegt uyt de advisen vande leden, volghens de resolutie van hare Ed. Groot Mog. vanden 19. Januarij Anno 1630 op Google Books 1632 – Spiegel van den ouden ende nieuvven tijdt, bestaende uyt spreeck-vvoorden ende sin-spreucken, ontleent van de voorige ende jegenvvoordige eeuvve, verlustigt door menigte van sinne-beelden, met gedichten en prenten daer op passende; dienstig tot bericht van alle gedeelten des levens ...Spiegel van den ouden ende nieuvven tijdt, bestaende uyt spreeck-vvoorden ende sin-spreucken, ontleent van de voorige ende jegenvvoordige eeuvve, verlustigt door menigte van sinne-beelden, met gedichten en prenten daer op passende op Google Books 1633 – Klagende Maeghden en Raet voor de selve Alle Maeghden van Hollandt door de Maecht van Dordrecht gunstelijck toegeeygentKlagende Maeghden en Raet voor de selve Alle Maeghden van Hollandt door de Maecht van Dordrecht gunstelijck toegeeygent op Google Books 1636 – Des spoockende schims wel-kom, ofte De toe-dragende gunst van den ouden ontlevenden landt-besorger. Aen den tegenwoordigen nieu-gekosen raed-pensionarius Jacob Cats, Ridder, etc.Des spoockende schims wel-kom, ofte De toe-dragende gunst van den ouden ontlevenden landt-besorger. Aen den tegenwoordigen nieu-gekosen raed-pensionarius Jacob Cats, Ridder, etc. op Google Books 1637 – 's Werelts begin, midden, eynde besloten in den trov-ringh, met den proef-steen van den selven.'s Werelts begin, midden, eynde besloten in den trov-ringh, met den proef-steen van den selven op Google Books Een groot leerdicht in vier delen, met veel verhalen op rijm; vervolg op Houwelick. Deel I bevat o.a. Adam en Eva, deel II Crates en Hipparchia, deel III Emma en Eginard, onder de titel De man-dragende Maeght. Dit verhaal is gebaseerd op Bertha, een van de dochters van Karel de Grote en haar relatie met Angilbert, een van zijn secretarissen. In dit deel staat ook het beroemde Het Spaens Heydinnetje. De tweede druk van het grote werk verscheen in 1638. 1655 (= 1651) – Anvanck vande Groote Vergaderinge der Vereenichde NederlandenAnvanck vande Groote Vergaderinge der Vereenichde Nederlanden op Google Books