thumb|Stuifsneeuw thumb|Uitdelen gratis erwtensoep thumb|"IJzige" trein passeert Utrecht Terwijde in de winter van 2009 thumb|Sneeuwschuiver op Station Utrecht Centraal thumb|Intercity naar Rotterdam passeert Utrecht Terwijde in de winter van 2009 Het begrip aangepaste dienstregeling of winterdienstregelingNS-topman: reizigersorganisaties ‘piepen’ over winterdienstregeling NRC.nl, 15 februari 2013. Gearchiveerd op 20 september 2015. heeft naast de algemene ook een specifieke betekenis in relatie tot de dienstregeling van de NS in het geval van een kans op, c.q. aanwezigheid van, bijzondere weersomstandigheden zoals storm, vallende bladeren,Wat zijn de gevolgen van herfstweer?, website NS. Gearchiveerd op 30 juni 2016. hitte, sneeuwval of strenge vorst.
Opzet Zo'n aangepaste dienstregeling, die door vervoerder NS en spoorbeheerder ProRail intern Landelijk Uitgedunde Dienstregeling of LUD genoemd wordt,Winterdienstregeling 2013. Gearchiveerd op 31 mei 2019. treedt sinds 2012 in ieder geval in werking bij kans op 3 (m.i.v. 2013/2014 1,5) centimeter sneeuw en/of temperaturen van tien graden onder nul. Maar in geval van andere bijzondere weersomstandigheden kan ook tot aanpassing van de dienstregeling worden overgegaan. Op de meeste trajecten worden kwartierdiensten dan teruggebracht tot halfuurdiensten. Ook moeten reizigers soms rekening houden met een extra overstap vanwege het inkorten van trajecten. Zo mogelijk worden treinen verlengd. De aangepaste dienstregeling kan ook beperkt blijven tot een gedeelte van het land.Morgen rijdt de NS een aangepaste dienstregeling in Zuid-Nederland NRC.nl, 11 maart 2013. Gearchiveerd op 17 maart 2016.
In beginsel wordt een aangepaste dienstregeling de dag tevoren aangekondigd, maar het besluit kan ook op de dag zelf genomen worden. Het omgekeerde (op de dag zelf terugkeren naar de normale dienstregeling) zou organisatorisch onmogelijk zijn.
De reden voor zulke aanpassingen is dat de intensieve dienstregeling in Nederland, meer dan in andere landen, beschouwd wordt als kwetsbaar voor bijzondere weersomstandigheden. Zo kunnen door uitval van wisselverwarming wissels niet langer bediend worden, of er ontstaan wisselstoringen ten gevolge van klompen ijs die onder een trein afbreken. Treinen kunnen last hebben van onder meer stuifsneeuw die de motoren bereikt. Ook kan vertraging ontstaan doordat machinisten rekening moeten houden met een langere remweg en daarom langzamer de stations binnenrijden. Verstoringen leiden vervolgens tot andere, waardoor de dienstregeling als totaal verstoord raakt, mede door de afstemmingsproblemen tussen ProRail en vervoerders.Personeel ProRail en NS: niet ijs, maar mismanagement is het probleem, de Volkskrant, 11 februari 2012. Gearchiveerd op 3 maart 2018. Ook het op de juiste plaats en tijd combineren van machinist en conducteur met hun (volgende) trein gaat al snel mis, doordat bij de NS het personeel tijdens een dienst veelvuldig wisselt van trein. Om het risico op verstoringen te verkleinen, laat men op voorhand een groot aantal treinen uitvallen. Men noemt dit "rijden volgens een aangepaste dienstregeling". Het effect voor de passagiers is nog steeds negatief: minder frequente verbindingen en vaak overvolle treinen op momenten waarop de vervoersbehoefte door de weersomstandigheden juist groot is.
Op het gebruik van een aangepaste dienstregeling wordt door onder meer reizigersorganisatie Rover kritiek geuit. Men is van mening dat de treinenloop te gemakkelijk, onnodig en te lang wordt verminderd met circa twintig procent. Vooral in de Randstad, waar de meeste treinen vervallen, worden vaak klachten ontvangen over overvolle treinen en achterblijvende reizigers. Landelijk zijn er circa 20% minder treinen, maar in de 'brede' Randstad is het zo’n 50% minder, terwijl de reizigersaantallen ongeveer gelijk blijven.Voortgang maatregelen winterweerprogramma Kamerbrief minister Infrastructuur en Milieu, 17 oktober 2013. Gearchiveerd op 17 oktober 2013. Veel klachten gaan over de Flevolijn, Leiden-Den Haag en de Zaanlijn.
Anderzijds zou er uit het buitenland veel belangstelling zijn voor de flexibele wijze waarop de dienstregeling door NS en ProRail kan worden aangepast.
Winter 2012/2013 Nadat reizigers in de winters van 2010 tot 2012 te maken kregen met lange vertragingen en onvoldoende reisinformatie door uitval of beperkt functioneren van delen van het spoorsysteem, hebben NS, ProRail en het Ministerie van Infrastructuur en Milieu in het Programma winterweer op het spoor een plan opgesteld voor de aanpak van specifiek winterse zaken.Programma winterweer op het spoor juni 2012. Gearchiveerd op 17 oktober 2013. Daarnaast zal er ook worden gestreefd naar algemene verbeteringen.
Specifiek voor de winterse omstandigheden is het (meerjaren)streven gericht op het bereiken van "een situatie waarin onder (vrijwel) alle omstandigheden betrouwbaar vervoer en goede reisinformatie aan de reiziger wordt gegeven". NS en ProRail willen hun bedrijfsvoering "radicaal" verbeteren door meer aandacht voor drie zaken: kortere reistijden door het optimaliseren van rechtstreekse verbindingen zonder overstap, het verhogen van frequenties, gebruikmaken van de toegestane maximumsnelheid en waar mogelijk het verhogen van de snelheid; een betrouwbaardere dienstverlening door het minimaliseren van het optreden van verstoringen en van de impact daarvan; betere reiservaring door andere en betere reisinformatie en comfortabele, veilige en schone stations en treinen. Doelstelling is dit resultaat te bereiken op iedere dag van het jaar, met of zonder winterse omstandigheden. De aanpak en resultaten worden gevolgd door het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, maar ook door de Tweede Kamer.Kamer houdt zorgen over aanpak winterweer NU.nl, 23 oktober 2012. Gearchiveerd op 5 maart 2016.
Voor de winter van 2012/2013 werd een aangepaste dienstregeling, die door vervoerder NS en spoorbeheerder ProRail intern Landelijk Uitgedunde Dienstregeling of LUD genoemd wordt, volgens de criteria van NS en Prorail in werking gesteld bij enige kans op 3 centimeter sneeuw en/of temperaturen van tien graden onder nul. Op de meeste trajecten zouden kwartierdiensten dan teruggebracht worden tot halfuurdiensten. Ook zouden reizigers soms rekening moeten houden met een extra overstap vanwege het inkorten van trajecten. Zo mogelijk worden treinen verlengd. De aangepaste dienstregeling kon ook beperkt blijven tot een gedeelte van het land. Bij de toepassing van de Aangepaste dienstregeling door NS en ProRail blijven de vervoerders Arriva, Connexxion, Breng, Veolia en Syntus rijden volgens hun normale dienstregeling.
De aanpassingen bij de NS waren in de winter van 2012/2013 op 7 en 8 december 2012 en op 15, 16, 17, 20, 21, 22, 23 en 24 januari, en op 6 en 14 februari 2013 (in totaal op 12 dagenLandelijk Uitgedunde Dienstregeling. Gearchiveerd op 28 december 2019.) als volgt: Minder intercity's Enkhuizen - Amsterdam - Amersfoort - Deventer: één keer per 2 uur rijdt de intercity Amsterdam - Berlijn wel Amsterdam - Den Haag - Rotterdam - Dordrecht Amsterdam - Vlissingen: niet rechtstreeks Den Haag - Schiphol - Lelystad: niet rechtstreeks Den Haag - Utrecht Heerlen - Sittard Nijmegen - Utrecht - Schiphol Rotterdam - Utrecht Sittard - Utrecht - Amsterdam - Alkmaar Minder sprinters Amsterdam - Uitgeest Hoofddorp - Leiden - Den Haag - Dordrecht Leiden - Alphen aan den Rijn Den Haag - Gouda Goverwelle Rotterdam - Gouda Goverwelle Rotterdam - Maassluis West Rhenen - Utrecht - Breukelen - Amsterdam Utrecht - Almere: niet rechtstreeks Overig Utrecht Centraal - Utrecht Maliebaan: geen museumtrein
Aangepaste dienstregeling in Zuid-Nederland Bovendien hanteerde de NS op 12 maart 2013 alleen in Zuid-Nederland een aangepaste dienstregeling.Dinsdag 12 maart: Aangepaste NS dienstregeling in Zuid-Nederland Treinreiziger.nl, 11 maart 2013. Gearchiveerd op 30 september 2020. Dit impliceerde: Intercity’s tussen Den Haag Centraal en Venlo rijden niet tussen Den Haag Centraal en Breda en stoppen tussen Venlo en Eindhoven op alle stations. Tussen ’s-Hertogenbosch en Sittard rijden minder Intercity’s. Tussen Dordrecht en Roosendaal rijden alleen Sprinters. De intercity van Den Haag HS naar Brussel Zuid/Midi rijdt de normale dienstregeling Tussen Dordrecht en Breda rijdt tweemaal per uur een Sprinter. Reizigers van uit Zeeland met bestemming Rotterdam, Schiphol en Amsterdam kunnen omreizen via Breda en van daaruit (zonder toeslag) van de Fyra gebruikmaken.
Zomer 2013 Op 2 augustus 2013 besloot de NS tot een aangepaste dienstregeling vanwege de aangekondigde extreme warmte.Extreme hitte vandaag: maatregelen, NS, 2 augustus 2013NS: minder treinen door 'hitte' RTL Nieuws, 2 augustus 2013 Volgens het KNMI zouden de middagtemperaturen waarden tussen de 32 en 36 graden bereiken. De gevolgen waren: Minder Sprinters Breukelen-Veenendaal Centrum Rotterdam-Vlaardingen Leiden-Gouda Den Haag Centraal-Dordrecht Rotterdam-Gouda Goverwelle Minder Intercity’s Amsterdam-Enkhuizen Rotterdam-Utrecht
Herfst 2013 thumb|Herfstmaatregelen NS: Omdat in de herfst het spoor glad kan worden door vochtige bladeren nemen de NS en Prorail maatregelen. Die hebben ook gevolgen voor het wegverkeer. Dat moet langer wachten omdat spoorbomen dicht worden gelaten tot alle reizigers zijn in- en uitgestapt en de trein weer is vertrokken. Dit om ongelukken te voorkomen als treinen bij een station 'doorglijden' door de gladheid. Dit is de overweg bij station Baarn op 18 oktober 2013. Op 27 oktober 2013 besloot de NS tot een landelijk aangepaste NS-dienstregeling op maandag 28 oktober vanwege een verwachte zware zuidwesterstorm. In plaats van elk kwartier reden er elk half uur treinen. De aangepaste dienstregeling was hetzelfde als bij een winterdienstregeling.Aangepaste dienstregeling vanwege stormweer Rijden de Treinen.nl, 27 oktober 2013 Wel werden er treinen verlengd om de verloren capaciteit voor een deel te compenseren.NS past dienstregeling aan NOS.nl, 27 oktober 2013. Gearchiveerd op 31 oktober 2013. De maatregel zou ook te maken hebben met het risico van omwaaiende bomen, omdat die nog veel bladeren hebben. Ze zouden op het spoor kunnen vallen.NS past dienstregeling aan om storm RTV N-H, 27 oktober 2013 Ten gevolge van de zeer zware storm ontstond op 28 oktober 2013 veel schade op het spoor: op meer dan 25 trajecten zijn omgewaaide bomen, takken en hekken op het spoor terechtgekomen. Ook zijn er op diverse plaatsen bovenleidingen gebroken. Bij Nunspeet en Hilversum botsten treinen tegen omgevallen bomen. Het gehele treinverkeer van en naar Amsterdam en in delen van Noord en Zuid-Holland moest stilgelegd worden. Ook reden er geen treinen meer van en naar Zwolle en in de provincies Groningen en Friesland.Treinverkeer ernstig verstoord, NOS.nl, 28 oktober 2013. Gearchiveerd op 10 februari 2019.Treinverkeer naar Schiphol plat door storm Leiden, Sleutelstad.nl, 28 oktober 2013. Gearchiveerd op 2 augustus 2014.Liveblog ProRail: Schade is flink (15:12 uur 28 okt. 2013)
Winter 2013/2014 Voor de winter van 2013/2014 zijn verschillende wijzigingen en verbeteringen aangekondigd. In de Update winterrapport – stand van zaken in voorbereiding op winter 2013-2014Update winterrapport – stand van zaken in voorbereiding op winter 2013-2014 Bijlage kamerbrief minister Infrastructuur en Milieu, 17 oktober 2013. Gearchiveerd op 17 oktober 2013. zijn de criteria voor toepassing van een aangepaste dienstregeling aangepast: Het criterium voor de eerste keer sneeuw was een verwachting op enige sneeuw en wordt een kans van 10% op 1,5 cm sneeuw of meer (het criterium is ten opzichte van 2012/2013 verlaagd, omdat gebleken zou zijn, dat de eerste ‘winterdag’ tot extra problemen kan leiden); Het zeswekencriterium (na zes weken zonder aangepaste dienstregeling geldt het criterium voor de eerste keer sneeuw weer) wordt afgeschaft;