Het kantongerecht was in Nederland van 1838 tot 2002 het laagste niveau in de rechtspraak. Het kanton, het rechtsgebied van de kantonrechter, werd al in 1811,In de zuidelijke provincies Limburg en Noord-Brabant en ook Zeeuws-Vlaanderen, werden al veel eerder, in 1795, kantons ingevoerd. tijdens de Franse tijd, ingevoerd. Het kanton was zetel voor één rechter, eerst de vrederechter, later de kantonrechter. Bij de overgang van vrederechter naar kantonrechter werden de kantons opnieuw ingedeeld, wat in de praktijk vooral samenvoeging inhield.
De plaatselijke rechters moesten het de eerste jaren vaak doen zonder eigen gerechtsgebouw. Huisvesting was de verantwoordelijkheid van de gemeente waar het gerecht was gevestigd. Pas vanaf 1840 wordt op grote schaal begonnen met de bouw van aparte gerechtsgebouwen, eerst de provinciale hoven en de rechtbanken, daarna ook de kantongerechten. Hoewel het kantongerecht als instituut niet meer bestaat zijn de meeste gebouwen bewaard gebleven. Een groot aantal van de oude kantongerechten is rijksmonument. Veel van deze gebouwen werden ontworpen door vader en zoon Metzelaar.
De onderstaande lijst geeft per provincie een opsomming van alle kantongerechten die hebben bestaan. Daarbij wordt het jaar van de bouw van het gerecht, het jaar van opheffing van het kanton en de klassenindeling gegeven. Als niets wordt vermeld geldt dat het kantongerecht is gesticht in 1838. Slechts een enkel kanton is nog na die datum ingesteld. Van de kantons die niet in een eigen lemma worden beschreven wordt tevens de samenstelling van het kanton gegeven.
Kantons waren verdeeld in drie klassen. De klasse bepaalde met name de hoogte van het tractement van de kantonrechter en zijn griffier. Zo verdiende de kantonrechter in een kanton van de 1ste klasse in 1879 3.000 guldens, van de 2de klasse 2.500 en de kantonrechter in een kanton van de 3de klasse 2.200 guldens. Alle kantongerechten in een hoofdplaats van een provincie waren van de 1ste klasse, daarnaast waren Amsterdam, Rotterdam en Leiden kantons der 1ste klasse. De 2de klasse was voornamelijk toegekend aan kantons in de hoofdplaatsen van de arrondissementen die geen provinciehoofdstad waren.Staatsbegrooting voor het dienstjaar 1879 (Departement van Justitie)
Groningen thumb|Voormalig kantongerecht aan de Kattenhage in Groningen thumb|Voormalig kantongerecht in Zuidhorn thumb|Voormalig kantongerecht in Dokkum thumb|Voormalig kantongerecht in Harlingen thumb|Voormalig kantongerecht Hoogeveen thumb|Kantongerecht in Emmen thumb|Voormalig kantongerecht in Steenwijk thumb|Het kantongerecht van Enschede thumb|Kantongerecht Nijmegen thumb|Het ambtshuis, kantongerecht in Druten thumb|Kantongerecht Terborg thumb|Het voormalige kantongerecht in Geldermalsen thumb|Het kantongerecht in Wageningen thumb|Oude kantongerecht in Utrecht thumb|Het kantongerecht in Hilversum thumb|Kantongerecht in Den Helder thumb|Villa Clementine, kantongerecht in Purmerend thumb|Het voormalige kantongerecht in Den Haag thumb|Het voormalige kantongerecht in Noordwijk thumb|Oude kantongerecht in Delft thumb|Kantongerecht in Oud-Beijerland thumb|Kantongerecht in Brielle thumb|Het kantongerecht in Sommelsdijk thumb|Kantongerecht in Zierikzee thumb|Het kantongerecht in Middelburg thumb|Het Landhuis in Hulst thumb|Kantongerecht in Bergen op Zoom thumb|Kantongerecht in Helmond thumb|Kantongerecht in Boxmeer thumb|Het voormalige kantongerecht in Maastricht Groningen, kantongerecht der 1ste klasse. In 1912 een eigen gerechtsgebouw. In 1997 naar gebouw op de Ossenmarkt. Zuidhorn, kantongerecht der 3de klasse. Het gerechtsgebouw kwam gereed in 1883. Opgeheven in 1934 en gevoegd bij Groningen. Onderdendam, kantongerecht der 3de klasse. Het gerechtsgebouw kwam gereed in 1885. Opgeheven in 1934 en gevoegd bij Groningen. Appingedam, kantongerecht der 2de klasse. Gerechtsgebouw uit 1844, gebouwd als rechtbank. Opgeheven in 1934 en gevoegd bij Groningen. Hoogezand, bestaande uit Hoogezand, Sappemeer en Slochteren. Kanton opgeheven in 1877, verdeeld over Zuidbroek en Appingedam (Slochteren). Zuidbroek, kantongerecht der 3de klasse. Gerechtsgebouw uit 1883, gesloten in 2001, kanton vrijwel geheel naar Winschoten. Winschoten, kantongerecht der 2de klasse. Kantongerecht kreeg in 1928 eigen gebouw (tot dan samen met rechtbank), later verhuisd naar Nassaustraat, in 2009 gesloten. Sindsdien zittingen in gemeentehuis. Winschoten is in 2013 gesloten.
Friesland Leeuwarden, kantongerecht der 1ste klasse. Gerechtsgebouw gereed in 1879. In jaren 90 verhuisd naar het Zaailand. Berlikum, kantongerecht der 3de klasse. Opgeheven in 1911 en verdeeld over Leeuwarden en Dokkum. Gerecht hield zitting in Herberg Hof van Holland, afgebrand in 1927 Holwerd , bestaande uit West-Dongeradeel, Ferwerderadeel en Ameland. Kanton opgeheven in 1877, verdeeld over Berlikum (Ferwerderadeel) en Dokkum. Dokkum, kantongerecht der 3de klasse. Gerecht gevestigd in monumentaal pand uit de 18e eeuw. Opgeheven in 1934 en gevoegd bij Leeuwarden. Bergum, kantongerecht der 3de klasse.Zittingen eerst in herberg/gemeentehuis. Later in het Grietenijhuis. Bergum werd opgeheven in 1934 en in zijn geheel gevoegd bij Leeuwarden. Rauwerd, bestaande uit Rauwerderhem, Baarderadeel en Idaarderadeel. Kanton opgeheven in 1877, verdeeld over Sneek (Rauwerderhem) en Leeuwarden. Harlingen, kantongerecht der 2de klasse. Gerechtsgebouw gereed in 1884. Harlingen werd opgeheven in 1934 en in zijn geheel gevoegd bij Leeuwarden. Bolsward, kantongerecht der 3de klasse. Gerechtsgebouw gereed in 1883. Opgeheven in 1934. Gevoegd bij Sneek. Sneek, kantongerecht der 2de klasse.Gerechtsgebouw uit 1839 eerst rechtbank, later kantongerecht. Sneek is in 2013 gesloten. Hindeloopen, bestaande uit Hindeloopen, Stavoren, Workum en Hemelumer, Oldephaert en Noordwolde. Kanton opgeheven in 1877. Gevoegd bij Bolsward. Lemmer, kantongerecht der 3de klasse. Gevestigd in gemeentehuis boven De Waag. Lemmer opgeheven in 1934 en verdeeld over Heerenveen en Sneek. Beetsterzwaag, kantongerecht der 3de klasse. Gerechtsgebouw kwam gereed in 1923. Gerecht gesloten in 2007 Oldeberkoop, bestaande uit Ooststellingwerf en Weststellingwerf. Kanton opgeheven in 1877. Verdeeld over Heerenveen (West) en Beetsterzwaag (Oost). Heerenveen, kantongerecht der 2de klasse. Pas in 1975 een eigen gebouw. Heerenveen is in 2013 gesloten.
Drenthe Assen, kantongerecht der 1ste klasse. Vanaf 1840 samen met de rechtbank in het Paleis van Justitie aan de Brinkstraat. Meppel, kantongerecht der 3de klasse. Gerechtsgebouw kwam gereed in 1911. Een voorstel Meppel op te heffen werd in 2000 door de Kamer afgewezen, maar in 2008 werd Meppel als nevenlocatie van Assen alsnog gesloten. Hoogeveen, kantongerecht der 3de klasse. Gerechtsgebouw uit 1900, eerder werd zitting gehouden in het gemeentehuis. Opgeheven in 1934 en verdeeld over Assen, Meppel en Emmen. Emmen, bij de invoering van kantongerechten in 1838 werd het voormalige vredegerecht in Dalen opgeheven zonder dat er voor het gebied een kantongerecht werd opgericht. Emmen kreeg pas in 1877 een kantongerecht der 3de klasse. Het gerechtsgebouw dateert echter al uit 1840. Emmen is in 2013 gesloten.
Overijssel Zwolle, kantongerecht der 1ste klasse. Kantongerecht oorspronkelijk gevestigd in Paleis van Justitie, in 1949 naar het Van Haersoltehuis. Sinds 1977 aan de Luttenbergstraat. Vollenhove. Bestaande uit Stad Vollenhove, Ambt Vollenhove, Zwartsluis, Blokzijl, Wanneperveen, Kuinre en Blankenham. Het gerecht zetelde in kasteel Plattenburg. Opgeheven in 1877 en verdeeld tussen Zwolle en Steenwijk. Steenwijk, kantongerecht der 3de klasse. Oud stadhuis in 1919 in gebruik als kantongerecht. Opgeheven in 1993, in zijn geheel naar Zwolle. Kampen,kantongerecht der 3de klasse. Gerechtsgebouw gereed in 1882. Opgeheven in 1934 en ingedeeld bij Zwolle. Ommen, kantongerecht der 3de klasse. Gerechtsgebouw gereed in 1882, gesloopt in 1970. Opgeheven in 1934 en verdeeld tussen Almelo en Zwolle. Deventer, kantongerecht der 2de klasse. Gevestigd in het Bouwershuis uit de 17e eeuw, in de 19e eeuw verbouwd. Deventer is in 2013 gesloten. Raalte. Bestaande uit Raalte, Heino, Wijhe en Hellendoorn opgeheven in 1877. Verdeeld tussen Deventer en Almelo. Almelo, kantongerecht der 2de klasse. Oorspronkelijk met de rechtbank in het Paleis van Justitie aan de Wierdensestraat. In 1901 naar de voormalige graanbeurs. Nu weer bij de rechtbank. Almelo blijft ook na 2013 zittingsplaats. Ootmarsum. Bestaande uit Ootmarsum, Tubbergen en Denekamp. Opgeheven in 1877 en in zijn geheel naar Almelo. Delden. Bestaande uit Ambt Delden, Stad Delden, Hengelo en Borne. Opgeheven in 1877. Verdeeld over Goor, Almelo en Enschede. Enschede, kantongerecht der 3de klasse. Gerechtsgebouw kwam gereed in 1902. Enschede blijft ook na 2013 zittingsplaats. Oldenzaal. Bestaande uit Oldenzaal, Weerselo en Losser. Opgeheven in 1877. Verdeeld over Almelo en Enschede. Goor, kantongerecht der 3de klasse, opgeheven in 1934. Verdeeld tussen Almelo en Enschede.
Gelderland Arnhem, kantongerecht der 1ste klasse. In 1904 een eigen gebouw achter het paleis van justitie, in 1944 zwaar beschadigd en afgebroken. Zevenaar. Bestaande uit Zevenaar, Duiven, Westervoort Pannerden en Herwen. Opgeheven 1877, in zijn geheel naar Arnhem. Wageningen, kantongerecht der 3de klasse. In 1890 gevestigd in een villa aan de Marktstraat welke in de oorlog werd verwoest. Een nieuw gebouw in 1963. Wageningen is in 2013 gesloten. Nijkerk. Bestaande uit de gemeenten Nijkerk, Barneveld en Hoevelaken. Opgeheven 1877, verdeeld over Amersfoort en Harderwijk. Elburg. Bestaande uit de gemeenten Elburg, Doornspijk, Oldebroek, Hattem, Heerde. Opgeheven 1877, verdeeld over Harderwijk, Kampen, Zwolle en Apeldoorn. Apeldoorn, kantongerecht der 3de klasse. Gerechtsgebouw uit 1880. In 2007 naar nieuw pand. Apeldoorn blijft ook na 2013 zittingsplaats. Harderwijk, kantongerecht der 3de klasse. In 1983 naar monument aan de Bruggestraat. Sinds 2004 zitting in gemeentehuis. Harderwijk werd in 2013 gesloten. Nijmegen, kantongerecht der 2de klasse. Het gerechtsgebouw kwam gereed in 1906. Nijmegen blijft ook na 2013 zittingplaats. Wijchen. Bestaande uit de gemeenten Wijchen, Balgoij, Bergharen, Heumen en Beuningen. Opgeheven 1877, verdeeld tussen Nijmegen en Druten. Elst, kantongerecht der 3de klasse. Het kantongerecht kreeg in 1914 een eigen gebouw dat niet meer bestaat. Elst opgeheven in 1934 en verdeeld over Wageningen, Arnhem en Nijmegen. Druten, kantongerecht der 3de klasse. Gerecht gevestigd in het Ambtshuis, Gerecht opgeheven 1934. Verdeeld over Nijmegen en Tiel. Zutphen, kantongerecht der 2de klasse. Zittingen oorspronkelijk in raadhuis. In 1889 naar nieuwe rechtbank. Door ruimtegebrek in 1942 naar eigen pand, in 1986 naar de Nieuwstad, nu weer in rechtbank. Lochem. Bestaande uit Lochem, Ruurlo, Borculo, Vorden, Laren. Opgeheven in 1877 en verdeeld tussen Zutphen en Groenlo Groenlo, kantongerecht der 3de klasse. Gerechtsgebouw kwam gereed in 1907. Groenlo werd in 2013 gesloten. Aalten. Zittingen in het gemeentehuis van Aalten. Bestaande uit de gemeenten Aalten, Dinxperlo en Winterswijk. Opgeheven 1877 en verdeeld tussen Groenlo en Terborg. Doetinchem. Bestaande uit de gemeenten Stad Doetinchem, Ambt Doetinchem, Hengelo, Wehl en Zelhem. Opgeheven 1877 en verdeeld tussen Terborg, Zutphen en Doesburg. Doesburg, kantongerecht der 3de klasse. In 1891 in een monumentaal pand aan de Koepoortstraat, opgeheven in 1934. Verdeeld over Arnhem, Zutphen en Terborg. Terborg, kantongerecht der 3de klasse. Gerechtsgebouw kwam gereed in 1896. Terborg werd in 2013 gesloten. Tiel, kantongerecht der 2de klasse. Gerechtsgebouw uit 1882, gebouwd voor de voormalige rechtbank. Tiel is in 2013 gesloten. Culemborg. Bestaande uit de gemeenten Culemborg, Beesd, Buren, Buurmalsen en Beusichem. Opgeheven 1877, verdeeld tussen Tiel en Geldermalsen.