Het korstmossen-dennenbos (Cladonio-Pinetum) is een voor Nederland zeldzame associatie uit het verbond van naaldbossen (Dicrano-Pinion). Het is een oligotrafente bosgemeenschap die voorkomt op droge, zure zandbodems en die gekenmerkt wordt door de aanwezigheid van rendiermossen.
Naamgeving en codering Synoniemen Cladonio-Pinetum Cladonio arbusculae-Pinetum sylvestris Cladonio rangiferinae-Pinetum sylvestris Syntaxoncode voor Nederland (rVvN): r44Aa02
De wetenschappelijke naam Cladonio-Pinetum is afgeleid van de botanische namen van respectievelijk rendiermossen (Cladonia sp.) en grove den (Pinus sylvestris).
Fysiognomie Het korstmossen-dennenbos is een laagblijvende naaldbosvegetatie. De boomlaag wordt maximaal 10 m hoog en bestaat praktisch volledig uit weinig vitale exemplaren van grove den en in mindere mate zomereik. De struiklaag is weinig ontwikkeld, de kruidlaag is beperkt tot struikhei en schrale grassen als bochtige smele. De moslaag is zeer goed ontwikkeld en bestaat uit zowel bladmossen als korstmossen.
Ecologie thumb|Het aspect van de moslaag van een korstmossen-dennenbos in Polen. Het korstmossen-dennenbos is een voor Nederland zeer zeldzaam en bedreigd bostype, dat voorkomt op droge, voedselarme en zure zandbodems zoals op stuifzand, op droge heide en in kalkarme duinen.
Deze vegetatie zal spontaan, maar zeer traag, verder evolueren naar het kussentjesmos-dennenbos.
Biogeografie Het korstmossen-dennenbos heeft een breed verspreidingsgebied over het laagland van West- en Centraal-Europa.
In Nederland is ze zeer zeldzaam en komt enkel voor in de stuifzanden op de hogere zandgronden of in de duinen. De associatie behoort tot de meest bedreigde Nederlandse plantengemeenschappen.
Diagnostische taxa voor Nederland en Vlaanderen thumb|150px|Grove den thumb|150px|Dennenorchis thumb|150px|right|Dennenwolfsklauw thumb|150px|right|Gerimpeld gaffeltandmos thumb|150px|right|Open rendiermos
De associatie heeft geen specifieke kentaxa, maar enkele kensoorten van de klasse van naaldbossen zijn vrij strikt beperkt tot deze associatie: de grote-, dennen- en stekende wolfsklauw, het klein wintergroen, het Linnaeusklokje, het gerimpeld gaffeltandmos en het riempjesmos.
Daarnaast vindt men vooral soorten van stuifzand en droge heide, zoals struikhei, bochtige smele, fijn schapengras en verschillende rendiermossen, die het korstmossen-dennenbos differentiëren ten opzichte van de associatie van het kussentjesmos-dennenbos.
In de onderstaande synoptische tabel staan de belangrijkste diagnostische taxa voor het korstmossen-dennenbos in Nederland en Vlaanderen.
Boomlaag Kentaxon Diff.soort Presentie Triviale naam Botanische naam Opmerking kV > 70% grove den Pinus sylvestris > 60% zomereik Quercus robur > 20% zachte berk Betula pubescens
Struiklaag Kentaxon Diff.soort Presentie Triviale naam Botanische naam Opmerking > 40% Amerikaanse vogelkers Prunus serotina > 30% wilde lijsterbes Sorbus aucuparia
Kruidlaag Kensoort Diff.soort Presentie Triviale naam Botanische naam Opmerking kK < 10% dennenorchis Goodyera repens kK < 10% dennenwolfsklauw Huperzia selago kK < 10% stekende wolfsklauw Lycopodium annotinum kK < 10% linnaeusklokje Linnaea borealis dA > 70% struikhei Calluna vulgaris t.o.v. het kussentjesmos-dennenbos > 50% bochtige smele Avenella flexuosa dA > 40% fijn schapengras Festuca filiformis t.o.v. het kussentjesmos-dennenbos > 30% pijpenstrootje Molinia caerulea grote wolfsklauw Lycopodium clavatum klein wintergroen Pyrola minor
Moslaag Kentaxon Diff.soort Presentie Triviale naam Botanische naam Opmerking kV > 50% gerimpeld gaffeltandmos Dicranum polysetum kK < 10% gerimpeld platmos Plagiothecium undulatum kK < 10% struisveermos Ptilium crista-castrensis kK < 10% riempjesmos Rhytidiadelphus loreus > 90% gewoon gaffeltandmos Dicranum scoparium > 70% bronsmos Pleurozium schreberi > 50% gewoon peermos Pohlia nutans > 50% gewoon klauwtjesmos Hypnum cupressiforme > 30% heideklauwtjesmos Hypnum jutlandicum dA > 30% open rendiermos Cladonia portentosa t.o.v. het kussentjesmos-dennenbos
Fotogalerij
Bedreiging en bescherming Net als de meeste oligotrafente bosgemeenschappen wordt het ook het korstmossen-dennenbos bedreigd door verruiging, en dat vooral door hoge stikstofdepositie vanuit de atmosfeer.
Zie ook Lijst van bosgemeenschappen in Nederland
Korstmossen-dennenbos Categorie:Bos