Het moerasvaren-elzenbroek (Thelypterido-Alnetum) is een associatie uit het verbond van elzenbroekbossen (Alnion glutinosae). De associatie omvat broekbossen op drijftillen en in afgesloten meanders, met overwegend zwarte els, moerasvaren, zeggen en veenmossen.
Naamgeving en codering Syntaxoncode voor Nederland (rVvN): r42Aa01 BWK-karteringscode: vm
De wetenschappelijke naam Thelypterido-Alnetum is afgeleid van de botanische namen van respectievelijk moerasvaren (Thelypteris palustris) en zwarte els (Alnus glutinosa). thumb|Een close-up van de kruidlaag, met onder andere de naamgevende moerasvaren. Bovenaan ziet men ook nog de andere naamgevende soort, de zwarte els.
Fysiognomie Door de onstabiele bodem blijft de vegetatie tamelijk laag. De boomlaag wordt ten hoogste 12 m hoog en bestaat praktisch volledig uit zwarte els, later aangevuld met zachte berk. De struiklaag varieert, ze kan plaatselijk zeer dicht zijn en op andere plaatsen ontbreken.
De kruidlaag wordt meestal gedomineerd door zeggen, maar kan eveneens zeer bloemenrijk zijn.
De moslaag is aanwezig en bestaat uit veenmossen en andere bladmossen.
Ecologie thumb|Moerasvaren-elzenbroek in direct contact met open water met de associatie van witte waterlelie en gele plomp.
Het moerasvaren-elzenbroek is een bostype van natte standplaatsen op een venige bodem, die meestal bestaat uit een drijvende mat van wortels en organisch materiaal. De grondwatertafel daalt slechts bij uitzondering meer dan 20 cm onder het maaiveld.
De associatie is te vinden op drijftillen en op de oevers van plassen en drassige plaatsen in laagveengebieden en in afgesneden (beek)meanders.
Moerasvaren-elzenbroeken ontstaan spontaan uit broekstruwelen van de klasse van wilgenbroekstruwelen of rechtstreeks uit rietmoeras van de riet-klasse. Ze evolueren naargelang van de dikte van de drijftil verder naar het elzenzegge-elzenbroek, als er contact met de minerale bodem ontstaat, of het zompzegge-berkenbroek.
Subassociaties in Nederland en Vlaanderen Binnen het moerasvaren-elzenbroek worden in Nederland en Vlaanderen twee subassociaties onderscheiden.
Typische subassociatie Een typische subassociatie (Thelypterido-Alnetum typicum) zonder differentiërende taxa. De syntaxoncode voor Nederland (rVvN) is r42Aa01a.
Subassociatie met veenmossen Een subassociatie met veenmossen (Thelypterido-Alnetum sphagnetosum) met een hogere abundantie van veenmossen (Sphagnum sp.) zoals gewoon veenmos, haakveenmos en gewimperd veenmos, die voorkomt op plaatsen waar de pH onder 5.0 daalt. De syntaxoncode voor Nederland (rVvN) is r42Aa01b.
Subassociatie met oeverzegge Een subassociatie met oeverzegge (Thelypterido-Alnetum caricetosum ripariae) aan de rand van drijftillen waarin, door contact met eutroof grondwater, weinig mossen maar meer grauwe wilg en oeverzegge (Carex riparia) groeit. De syntaxoncode voor Nederland (rVvN) is r42Aa01c.
Biogeografie Het moerasvaren-elzenbroek is in verspreiding in hoofdzaak beperkt tot Nederland, met voorbeelden in Groot-Brittannië, Noord-Duitsland, Polen en Tsjechië.
In Nederland komt ze nagenoeg alleen voor in het Laagveendistrict, daarbuiten enkel in afgesneden beek- en riviermeanders.
Diagnostische taxa voor Nederland en Vlaanderen De associatie heeft slechts één specifieke kensoort, de moerasvaren. Het moerasvaren-elzenbroek heeft weinig soorten gemeen met bossen van drogere bodems, enkel de smalle en brede stekelvaren zijn gemeenschappelijk. De meeste soorten uit de kruidlaag zijn typische moerasplanten, zoals hennegras, gele lis, riet, melkeppe en grote kattenstaart.
Differentiërend tegenover het verwante elzenzegge-elzenbroek zijn riet, pluimzegge, moeraswederik en oeverzegge en mossen als haakveenmos en gewoon kantmos.
In de onderstaande synoptische tabel staan de belangrijkste diagnostische taxa.
thumb|150px|right|Zwarte els thumb|150px|right|Moerasvaren thumb|150px|right|Hennegras thumb|150px|right|Bitterzoet thumb|150px|right|Gele lis
Boomlaag Kentaxon Diff.soort Presentie Triviale naam Botanische naam Opmerking kK 100% zwarte els Alnus glutinosa Struiklaag Kentaxon Diff.soort Presentie Triviale naam Botanische naam Opmerking > 40% grauwe wilg Salix cinerea > 30% wilde lijsterbes Sorbus aucuparia > 20% geoorde × grauwe wilg Salix ×multinervis < 10% zwarte bes Ribes nigrum Kruidlaag Kentaxon Diff.soort Presentie Triviale naam Botanische naam Opmerking kA > 80% moerasvaren Thelypteris palustris kK > 70% hennegras Calamagrostis canescens > 80% bitterzoet Solanum dulcamara > 60% gele lis Iris pseudacorus dA > 50% echt riet Phragmites australis > 50% melkeppe Peucedanum palustre dA > 50% pluimzegge Carex paniculata > 50% grote kattenstaart Lythrum salicaria > 40% grote wederik Lysimachia vulgaris > 40% smalle stekelvaren Dryopteris carthusiana dA > 40% moeraswederik Lysimachia thyrsiflora dA > 40% oeverzegge Carex riparia > 40% moeraszegge Carex acutiformis > 30% brede stekelvaren Dryopteris dilatata > 30% gewone braam Rubus fruticosus > 30% kale jonker Cirsium palustre > 30% haagwinde Convolvulus sepium > 30% moeraswalstro Galium palustre > 30% koninginnekruid Eupatorium cannabinum > 30% wolfspoot Lycopus europaeus > 20% watermunt Mentha aquatica Moslaag Kentaxon Diff.soort Presentie Triviale naam Botanische naam Opmerking > 80% gewoon sterrenmos Mnium hornum > 60% fijn laddermos Kindbergia praelonga > 50% gewoon dikkopmos Brachythecium rutabulum > 40% gewoon puntmos Calliergonella cuspidata dA > 40% haakveenmos Sphagnum squarrosum dA > 30% gewoon kantmos Lophocolea bidentata > 30% gewimperd veenmos Sphagnum fimbriatum > 30% glanzend platmos Plagiothecium denticulatum dA > 30% gedrongen kantmos Lophocolea heterophylla dA > 20% moerasbuidelmos Calypogeia fissa dA lippenmos Chiloscyphus polyanthos
Fotogalerij
Zie ook Lijst van bosgemeenschappen in Nederland
Externe links Moerasvaren-elzenbroek op Flora van Nederland
Moerasvaren-elzenbroek Categorie:Bos Categorie:Veen