Kamp Tjideng was een Japans interneringskamp voor vrouwen en kinderen tijdens de Tweede Wereldoorlog, in de wijk Tjideng (nu gespeld als Cideng) van het toenmalige Batavia (Nederlands-Indië).Stichting Tjideng Kamp.
Batavia kwam onder controle van de Japanners in 1942, en een deel van de stad werd als Kamp Tjideng gebruikt voor het interneren van Europese (vaak Nederlandse) vrouwen en kinderen. De mannen en jongens werden ondergebracht in andere kampen, vaak kampen voor krijgsgevangenen.Japanse concentratiekampen. Oorlogsverhalen.nl.
miniatuur|alt=Vrouwen in Tjideng kort na de Japanse capitulatie (oktober 1945)|Vrouwen in Tjideng kort na de Japanse capitulatie (oktober 1945)In eerste instantie stond Tjideng onder burgergezag, en waren de omstandigheden dragelijk. Toen echter de militairen het gezag overnamen in april 1944 werden privileges (zoals het zelf mogen koken, en de mogelijkheid voor kerkdiensten) al snel ingetrokken. Bezittingen moesten worden afgestaan, en tweemaal daags moesten alle gevangenen aantreden op appél, en moest er gebogen worden in de richting van Japan. Er kwam een centrale voedselvoorziening en de kwaliteit en hoeveelheid voedsel namen snel af. Honger en ziekte sloegen toe en omdat er geen medicijnen beschikbaar werden gesteld steeg het aantal dodelijke slachtoffers.Vrouwen aan het woord in documentaire over Japanse kampen. NOS, 29 maart 2024.
Het gebied van Kamp Tjideng werd in de loop der tijd steeds kleiner gemaakt, wat de Japanners niet weerhield om er steeds meer gevangenen onder te brengen. Waren er in eerste instantie ca. 2000 gevangenen, aan het einde van de oorlog waren er ca. 10.500, waarbij het grondgebied was teruggebracht tot een kwart van het oorspronkelijke. Elk stukje ruimte werd gebruikt voor slaapplaatsen, inclusief de keukens (er kon niet worden gekookt) en badkamers (leidingwater was niet beschikbaar). Om toch voldoende slaapplaatsen te hebben waren slaapplaatsen niet breder dan 30 centimeter.Tjideng Camp. Peter van der Kuil.
Na de atoombomaanvallen op Nagasaki en Hiroshima volgde de overgave van Japan op 2 september 1945. Op 16 september 1945 werden in opdracht van het Rode Kruis filmopnames gemaakt van Tjideng. De beelden waren in de eerste week van december 1945 in Nederlandse bioscopen op het Polygoonjournaal te zien. Het waren de eerste naoorlogse filmbeelden uit Nederlands-Indië.Een voorbeeldige kolonie. Nederlands-Indië in 50 jaar overheidsfilms 1912-1962. G.A. Jansen Hendriks, 2014.Tjideng Prison Camp Batavia (film). Imperial War Museum.
Kapitein Kenichi Sonei miniatuur|alt=Japanse oorlogsmisdadiger Kenichi Sonei|De Japanse oorlogsmisdadiger Kenichi Sonei, "de beul van Tjideng", staat in Nederlands-Indië voor de Temporaire Krijgsraad. Vanaf april 1944 stond het kamp onder commando van kapitein Kenichi Sonei, die verantwoordelijk was voor veel gruweldaden. Hij mishandelde vrouwen en liet kampgevangenen, inclusief zieken, dagelijks aantreden en urenlang staan in de volle zon. Voedsel werd gerantsoeneerd voor kampgevangenen. Op 25 februari 1945 werden ongeveer 150 jongens bij de moeders weggehaald en afgevoerd. Na de oorlog werd kapitein Sonei gearresteerd, en op 2 september 1946 ter dood veroordeeld door de Temporaire Krijgsraad. Het vonnis werd door een Nederlands vuurpeloton ten uitvoer gebracht op 7 december 1946, nadat een verzoek tot gratie aan de Nederlandse luitenant-gouverneur-generaal Hubertus van Mook was afgewezen. Van Mook's echtgenote was een van Sonei's gevangenen in Tjideng geweest.Een kind in Tjideng. Java Post, 24 november 2011.Sonei Trial. Sentence by Ch.W.A. Abbenhuis, 2 September 1946.
Verslag van luitenant-kolonel Read-Collins Toen de geallieerde luitenant-kolonel Read-Collins na de Japanse capitulatie in het kamp aankwam, was hij getuige van de omstandigheden van de gevangenen. Zijn observaties zijn door Lord Edward Russell vastgelegd in The Knights of Bushido: A History of Japanese War Crimes During World War II. Russell was een van de juridisch adviseurs betrokken bij het proces van Neurenberg en het proces van Tokio.Edward Frederick Langley Russell. The Knights of Bushido: A History of Japanese War Crimes During World War II. Cassell, 1958.
Luitenant-kolonel Read-Collins meldde dat de meeste vrouwen weinig tot geen emotie vertoonden. Hij zag uitgemergelde kinderen met een 'ongezonde bleekheid'. Van alle kampen die hij had gezien, was de toestand in het vrouwenkamp in Tjideng het ergst.
Hij merkte op dat er in Batavia geen voedseltekorten waren, terwijl de schaarste in het kamp aanzienlijk was:
Gezinshereniging Na de bevrijding kwamen de mannen die de Jappenkampen hadden overleefd hun vrouwen en kinderen zoeken.Als de taal tot stilstand komt. 4 mei-voordracht van Diederik van Vleuten. Uitgesproken tijdens de nationale herdenking 2019. 4en5mei.nl Eén echtpaar beschreef de hereniging als volgt:Bloemen voor de doden. De Japanse kampen in Nederlandsch-Indië. Hein van Dooren, Weekuit, Eindhovens Dagblad.
Nasleep: de Bersiap miniatuur|alt=Veel voormalige kampkinderen overleden aan boord van SS Nieuw Amsterdam ten gevolge van een mazelen infectie|Veel voormalige kampkinderen overleden aan boord van SS Nieuw Amsterdam ten gevolge van een mazelen infectie
Na de overgave van Japan brak de gewelddadige Bersiap periode aan. Het Indonesische woord 'bersiap' betekent 'maak je klaar' of 'wees paraat'. In het machtsvacuüm sprak Soekarno op 17 augustus 1945 zijn proclamatie van onafhankelijkheid uit, die het begin markeerde van de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog. Schattingen van het aantal Nederlandse en Nederlands-Indische burgerdoden als gevolg van de Bersiap lopen uiteen van 3.500 tot 30.000. De voormalige Japanse interneringskampen werden vluchthavens voor het geweld.Indonesische onafhankelijkheidsstrijd (cijfers). NIOD.nl.De bevrijding en Bersiap in Kamp Tjideng. Geschiedenisvanzuidholland.nl.
In december 1945 werden 3.800 voormalige kampbewoners, waaronder 1.200 kinderen, aan boord van de SS Nieuw Amsterdam naar Nederland gerepatrieerd. De kinderen waren verzwakt na jaren in de Japanse interneringskampen. Een uitbraak van mazelen aan boord kostte veel kinderen het leven. De doden kregen een begrafenis op zee.
Op 27 december 1949 ondertekende Koningin Juliana het verdrag waarmee de soevereiniteit aan Indonesië werd overgedragen.Doden repatriëringsschip herdacht. NOS, zondag 11 augustus 2013.
Repatriëring naar Nederland miniatuur|alt=SS Almanzora arriveert in Amsterdam met 1900 repatrianten uit Nederlands-Indië aan boord (3 januari 1946)|SS Almanzora arriveert in Amsterdam met 1900 repatrianten uit Nederlands-Indië aan boord (3 januari 1946)
Veel naoorlogse repatrianten uit Nederlands-Indië waren niet eerder in Nederland geweest. Ze waren hun eigendommen vaak kwijtgeraakt tijdens de Japanse bezetting of hadden bezittingen achter moeten laten. Nederland kampte met woningnood en werkloosheid wat het moeilijk maakte om een nieuw bestaan op te bouwen. Sommige repatrianten werden tijdelijk ondergebracht in voormalige werkkampen uit de oorlog, zoals kamp Westerbork. De Nederlandse overheid probeerde in eerste instantie om de repatriëring van Indische Nederlanders tegen te houden. Naargelang de situatie in Nederlands-Indië verslechterde werden ze, onder strenge voorwaarden, in Nederland toegelaten. Over de traumatische ervaringen in de interneringskampen en de Bersiap periode werd meestal niet gesproken.Nooit meer terug naar Indië: 'Zo Nederlands worden als de Nederlanders'. NOS Nieuws, 15 augustus 2020.'Wat komen jullie hier doen?' Documentaire door Pia Media in opdracht van Omroep MAX, 1 juni 2017.'We zaten met het hele gezin op een klein koud kamertje'. AVROTROS, EenVandaag, 15 augustus 2020.
Kamp Tjideng in de literatuur miniatuur|alt=Jeroen Brouwers|Jeroen Brouwers De Nederlandse auteur Jeroen Brouwers beschreef zijn jeugdervaringen in het kamp en de latere gevolgen ervan in de autobiografische roman Bezonken Rood (1986), in het Engels vertaald als Sunken Red. De Franse vertaling won in 1995 de Prix Femina literatuurprijs.
Andere boeken zijn o.a. De Japanse bezetting in dagboeken: Tjideng (2002) door Jeroen Kemperman, Tjideng Reunion (2008) door Boudewijn van Oort (Engelstalig), Dit was uw Tjideng (1991) door Win Rinzema-Admiraal, Flamboya tree (2003) door Clara Olink Kelly (Engelstalig), Bowing to the Emperor: We Were Captives in WWII (2015) door Robine Andrau en Klara Sima Andrau (Engelstalig).Literatuur. Tjidengkamp.nl.
Nederlanders die in Tjideng zijn geïnterneerd Christel Adelaar, zangeres en actrice. Ben Bot, voormalig minister van Buitenlandse Zaken.Geluk moet je pakken als het voorbijkomt! www.verhalenoverdeoorlog.nl Jeroen Brouwers, schrijver, journalist en essayist. Tonke Dragt, schrijfster van kinderboeken. Boudewijn de Groot, zanger en muziekproducent (zijn moeder overleed in Tjideng toen hij een jaar oud was).Mijn moeder overleed in Tjideng, ik ken haar alleen van foto’s. Boudewijndegroot.nl. Roland de Groot, decor- en kostuumontwerper (broer van bovenstaande) Xaviera Hollander, luxe-callgirl en schrijfster. Teun Koolhaas, architect en stedenbouwkundige. Aarnout Loudon, ambtenaar en politicus. Petronella Rutte-Dilling, de eerste vrouw van Izaäk Rutte. Izaäk is de vader van voormalig minister-president van Nederland, Mark Rutte. Petronella overleed in Tjideng op 20 juli 1945.Persoonlijke Rutte over zijn vader in het jappenkamp: ‘Toen hij eruit kwam, bezat hij enkel wat hij aan had’. Laurens Kok, AD, 15 augustus 2020. Rob Sindorf, zwemkampioen.
miniatuur|center|500px|alt=Vrouwen in Kamp Tjideng na de bevrijding (1945)|Vrouwen in Kamp Tjideng na de bevrijding (1945)
Externe links Kampregister Overleden in augustus en september 1945 Peter van der Kuils pagina over Kamp Tjideng Plattegrond Guest of the Emperor
Categorie:Jappenkamp Categorie:Batavia (Nederlands-Indië) Categorie:Japanse oorlogsmisdaad