Dipsas is een geslacht van slangen uit de familie toornslangachtigen (Colubridae) en de onderfamilie Dipsadinae.
Naam en indeling De wetenschappelijke naam van de groep werd voor het eerst voorgesteld door Josephus Nicolaus Laurenti in 1768. Er zijn 55 soorten, het soortenaantal is met de jaren flink toegenomen, zo werden er vier soorten beschreven in 2018 en de soort Dipsas bothropoides is pas sinds 2020 bekend. Veel soorten uit dit geslacht werden oorspronkelijk tot het niet meer erkende geslacht Sibynomorphus gerekend.
Uiterlijke kenmerken Soorten uit het geslacht Dipsas blijven klein tot middelgroot en bereiken een lichaamslengte van ongeveer 50 tot 70 centimeter inclusief staart. De slangen hebben een korte en opvallend dikke en stompe kop die duidelijk is te onderscheiden van het lichaam. De ogen zijn relatief groot en reiken tot boven de bovenlippen, ze zijn vanaf de onderzijde goed te zien. De schubben aan de onderzijde van de kop zijn rechthoekig en niet langwerpig zoals bij de meeste slangen.
De kaken zijn aangepast op het eten van slijmerige prooien, de tanden in de bovenkaak zijn naar achteren gericht en verschillende kaakdelen zijn veel korter dan die van andere slangen. In de onderkaak is een scharnier-achtige constructie aanwezig zodat de achterzijde van de kaak onafhankelijk kan bewegen ten opzichte van de voorzijde. De slang kan hierdoor de tanden van één zijde van de kaak in de slak brengen terwijl deze in zijn huisje zit, en het slakkenlijf zo uit het omhulsel trekken.
Verspreiding en habitat De soorten komen voor in delen van Midden- en Zuid-Amerika en leven in de landen Bolivia, Peru, Ecuador, Colombia, Venezuela, Guyana, Brazilië, Frans-Guyana, Suriname, Honduras, Mexico, Argentinië, Belize, Guatemala, Paraguay, Nicaragua, Costa Rica, Trinidad en Uruguay.
De habitat bestaat uit vochtige tropische en subtropische bossen, zowel in bergstreken als in laaglanden. Ook in drogere tropische en subtropische bossen en tropische en subtropische scrublands zijn soorten te vinden. Ook in door de mens aangepaste streken zoals aangetaste bossen, plantages en weilanden kunnen de dieren worden aangetroffen. Alle soorten zijn sterk gespecialiseerd in het eten van slakken en naaktslakken. Het zijn boombewoners die leven in bomen en struiken.
Beschermingsstatus Door de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN is aan 43 soorten een beschermingsstatus toegewezen. Van de soorten worden er 31 beschouwd als 'veilig' (Least Concern of LC), vijf als 'onzeker' (Data Deficient of DD), drie als 'kwetsbaar' (Vulnerable of VU) en drie als 'gevoelig' (Near Threatened of NT). De soort Dipsas ellipsifera ten slotte staat te boek als 'bedreigd' (Endangered of EN).
Soorten Het geslacht omvat de volgende soorten, met de auteur en het verspreidingsgebied. Soorten waarbij de auteur(s) tussen haakjes is geplaatst, werden oorspronkelijk tot een ander geslacht gerekend. Naam Auteur Verspreidingsgebied Dipsas albifrons (Sauvage, 1884) Brazilië Dipsas alternans (Fischer, 1885) Brazilië Dipsas andiana (Boulenger, 1896) EcuadorDipsas aparatiritosRay, Sánchez-Martínez, Batista, Mulcahy, Sheehy III, Smith, Pyron & Arteaga, 2023 Panama Dipsas articulata (Cope, 1868) Nicaragua, Costa Rica, Panama Dipsas baliomelas Harvey, 2008 Colombia Dipsas bicolor (Günther, 1895) Honduras, Nicaragua, Costa Rica, Peru Dipsas bobridgelyi Arteaga, Salazar-Valenzuela, Mebert, Peñafiel, Aguiar, Sánchez-Nivicela, Pyron, Colston, Cisneros-Heredia, Yánez-Muñoz, Venegas, Guayasamin, Torres-Carvajal, 2018 Ecuador, Peru Dipsas bothropoides Mebert, Passos, Fernandes, Entiauspe-Neto, Queiroz-Alvez, Machado, & Lopes, 2020 Brazilië Dipsas brevifacies (Cope, 1866) Mexico, Belize, Guatemala Dipsas bucephala (Shaw, 1802) Brazilië, Paraguay, Argentinië Dipsas catesbyi (Sentzen, 1796) Bolivia, Peru, Ecuador, Colombia, Venezuela, Guyana, Brazilië, Frans-Guyana, Suriname Dipsas chaparensis Reynolds & Foster, 1992 Bolivia Dipsas cisticeps (Boettger, 1885) Bolivia, Argentinië, Paraguay Dipsas copei (Günther, 1872) Guyana, Suriname, Frans-Guyana, Venezuela Dipsas elegans (Boulenger, 1896) Ecuador Dipsas ellipsifera (Boulenger, 1898) Ecuador, Colombia Dipsas gaigeae (Oliver, 1937) Mexico Dipsas georgejetti Arteaga, Salazar-Valenzuela, Mebert, Peñafiel, Aguiar, Sánchez-Nivicela, Pyron, Colston, Cisneros-Heredia, Yánez-Muñoz, Venegas, Guayasamin, Torres-Carvajal, 2018 Ecuador Dipsas gracilis Boulenger, 1902 Ecuador, Colombia, Peru Dipsas incerta (Jan, 1863) Frans-Guyana, Suriname, Guyana Dikkopslang(Dipsas indica) Laurenti, 1768 Colombia, Venezuela, Guyana, Suriname, Frans-Guyana, Brazilië, Ecuador, Peru, Bolivia Dipsas jamespetersi Orcés & Almendáriz, 1989 Ecuador, Peru Dipsas klebbai Arteaga, Salazar-Valenzuela, Mebert, Peñafiel, Aguiar, Sánchez-Nivicela, Pyron, Colston, Cisneros-Heredia, Yánez-Muñoz, Venegas, Guayasamin, Torres-Carvajal, 2018 Ecuador Dipsas latifrontalis (Boulenger, 1905) Venezuela, Colombia Dipsas lavillai Scrocchi, Porto & Rey, 1993 Argentinië, Brazilië, Paraguay, Bolivia Dipsas maxillaris (Werner, 1909) Mexico Dipsas mikanii (Schlegel, 1837) Brazilië, Argentinië, Paraguay Dipsas neuwiedi (Ihering, 1911) Brazilië Dipsas nicholsi (Dunn, 1933) Panama Dipsas oligozonata Orcés & Almendáriz, 1989 Ecuador, Peru Dipsas oneilli Rossman & Thomas, 1979 Peru Dipsas oreas (Cope, 1868) Ecuador, Peru Dipsas oswaldobaezi Arteaga, Salazar-Valenzuela, Mebert, Peñafiel, Aguiar, Sánchez-Nivicela, Pyron, Colston, Cisneros-Heredia, Yánez-Muñoz, Venegas, Guayasamin, Torres-Carvajal, 2018 Ecuador, Peru Dipsas pakaraima Macculloch & Lathrop, 2004 Guyana Dipsas palmeri (Boulenger, 1912) Ecuador, Peru Dipsas pavonina Schlegel, 1837 Guyana, Suriname, Frans-Guyana, Venezuela, Brazilië, Colombia, Bolivia, Ecuador, Peru Dipsas peruana (Boettger, 1898) Peru, Colombia Dipsas praeornata (Werner, 1909) Venezuela Dipsas pratti (Boulenger, 1897) Venezuela, Colombia Dipsas sanctijoannis (Boulenger, 1911) Colombia Dipsas sazimai Fernandes, Marques & Argôlo, 2010 Brazilië Dipsas schunkii (Boulenger, 1908) Peru Dipsas temporalis (Werner, 1909) Panama, Ecuador, Colombia Dipsas tenuissima Taylor, 1954 Panama, Costa Rica Dipsas trinitatis Parker, 1926 Trinidad Dipsas turgida Cope, 1868 Paraguay, Uruguay, Bolivia, Brazilië, Argentinië Dipsas vagrans (Dunn, 1923) Peru Dipsas vagus (Jan, 1863) Peru Dipsas variegata (Duméril, Bibron & Duméril, 1854) Venezuela, Frans-Guyana, Suriname, Brazilië, Bolivia, Guyana, Peru, Ecuador Dipsas ventrimaculata (Boulenger, 1885) Paraguay, Argentinië, Brazilië Dipsas vermiculata Peters, 1960 Ecuador, Peru, Colombia Dipsas viguieri (Bocourt, 1884) Panama, ColombiaDipsas welborniArteaga & Batista, 2023 Ecuador, Peru Dipsas williamsi Carillo de Espinoza, 1974 Peru
Bronvermelding
Categorie:Dipsadinae