Oudeschans (Gronings: Olscha(a)nze), eerder Bellingwolderschans en aanvankelijk Bellingwolderzijl genoemd, is een dorp in de gemeente Westerwolde. Op had het ongeveer inwoners. Het dorp ligt in het overgangsgebied tussen de streken Westerwolde en Oldambt in de provincie Groningen. Oudeschans is een beschermd dorpsgezicht.
Het dorp is in 1593 ontstaan als een schans of vestingdorp. De Oude- of Bellingwolderschans moet niet verward worden met de veel kleinere schans van Bellingwolderzijl bij Hongerige Wolf.
Geschiedenis De eerste bewoning op de plaats van Oudeschans ontstond toen in het midden van de 16e eeuw een zijl werd aangelegd in de Westerwoldse Aa. Deze Bellingwolderzijl staat afbebeeld op een kaart uit 1586. Enkele kilometers verderop Spaanse troepen in 1584 een kleine vesting, de latere Booneschans.Cornelius Adgerus, ''Charte description [...] aengaende des Diepte oder Schypvaert von Reede nae Bellingwolde [...]'', 1587. Niedersächsisches Landesarchiv Osnabrück, K 53 Nr. 1 H. Gearchiveerd op 9 februari 2022. Een Groningse kopie uit 1593 tekent Bellingwolder Zijll en de in 1584 gebouwde Schans naast elkaar. Gruntris zu niewen Canael aus Groningerlandt bis in die Eemse, de Ao 1593. Groninger Archieven, toeg. 817, inv.nr. 3711 (ook toeg. 1785, inv.nr. 14239) (via Beeldbank Groningen).
In 1593 legde graaf Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg rond de Bellingwolderzijl een vesting aan. Deze schans die toen aan de Dollard lag, werd aanvankelijk de Bellingwolderschans genoemd, maar na aanleg van de Nieuweschans in 1628 kwam meer en meer de naam Oudeschans in zwang.
In 1657 werden de kwelders (Uiterdijken) ingepolderd door de bouw van de Schanskerdijk. Hierdoor lag de schans niet langer direct aan de Dollard. Bovendien werd de loop van de Westerwoldse Aa verlegd, zodat die niet meer door de vesting en het inmiddels ontstane dorp liep maar door de grachten eromheen.
In 1672, tijdens de Hollandse Oorlog, waren er veel gevechten rond het dorp. Eerst werd de Oudeschans veroverd door de troepen van de bisschop van Münster Bernard von Galen. Daarop werd de schans weer heroverd voor de stad Groningen door Carl von Rabenhaupt.
In de 18e eeuw werd de vesting verwaarloosd en in 1814 werd de schans bij Koninklijk besluit uit de 2e Linie van de Eems opgeheven en werd deze ontmanteld. Tijdens de ruilverkavelingen na de Tweede Wereldoorlog werd de Westerwoldse Aa recht getrokken en 700 meter naar het westen verlegd waardoor de grachten niet meer in verbinding stonden met deze waterloop.
Tussen 1982 en 1983 werden de resten van de schans duidelijker herkenbaar gemaakt door de reconstructie van twee bastions en een aantal andere onderdelen. Daardoor werd het karakter van oude vestingplaats weer versterkt. Hoewel de bevolking hierbij vanaf het begin betrokken was, was er ook verzet van een aantal bewoners. Zij waren vooral bang een 'tweede Bourtange' te worden en overlopen te worden door toeristen en daarnaast vonden dat ze te weinig inspraak hadden gehad, de vestingwallen te hoog waren, bang waren dat hun kinderen in de gracht zouden vallen en het geheel maar 'kitsch' en te duur vonden. De plannen gingen echter door. In de verdere plannen werd rekening gehouden met de belangen van de inwoners. De Stichting Vesting Oudeschans kiest bewust voor niet te veel toeristen en daarmee voor de rust in het dorpje.
De Garnizoenskerk van Oudeschans werd in 1628 gebouwd. In 1772 is de kerk verplaatst en is er aan de noordkant een pastorie tegenaan gebouwd. In het dorp herinnert verder een vestingmuseum aan het militaire verleden.
Geboren Jan Boelens (1758-1846), koopman, molenaar en maire
Zie ook Lijst van rijksmonumenten in Oudeschans
Externe links Werkgroep Oude Bellingwedde (HIstorische Vereniging Westerwolde): Oudeschans Voormalige website van de Vesting Oudeschans (2018)
Literatuur H. Buiskool e.a., Oudeschans, uitg. Stichting Vesting Oudeschans, Oudeschans / Scheemda 1983 P. Harkema en M.H. Panman, Bellingwedde. Gemeentebeschrijving regio Oldambt/Westerwolde, Groningen z.j. (ca. 1991) T. Hartman en F.C Kornack, Groningen, Gids voor cultuur, landschap en recreatie, 3e dr., Groningen 2004, p. 342 J. Heeres, De Bellingerwolder-Schans, in derzelver oorsprong en lotgevallen, Groningen 1820 Ruut Wegman, Marlies Sanders en Jan Huizing, 'Oudeschans', in: Jochem Abbes et al., Landschapsbiografie van Westerwolde, Assen 2021, p. 397-399
Vroeger
Nu
* Categorie:Plaats in Groningen Categorie:Beschermd dorpsgezicht in Nederland Categorie:Vestingwerk in Nederland