Eduard Jan Dijksterhuis (Tilburg, 28 oktober 1892 - Bilthoven,Prof.dr. E.J. Dijksterhuis (1892 - 1965) op Catalogus Professorum Academiae Rheno-Traiectinae, Universiteit Utrecht. Geraadpleegd 21.01.2024. 18 mei 1965) was een Nederlandse wetenschapshistoricus en wiskundige die vooral bekend is geworden door zijn boek De mechanisering van het wereldbeeld (1950).
Leven Dijksterhuis was de zoon van Berend Dijksterhuis (1861-1921) en Gezina Eerkes (1865-1936), later kreeg hij ook een zoon (Willem Dijksterhuis). Vader Dijksterhuis was docent Nederlands, geschiedenis en aardrijkskunde aan de Rijks-HBS Willem II in Tilburg. Hij promoveerde in 1899 op Bijdragen tot de geschiedenis der heerlijkheid Tilburg en Goirle en werd in datzelfde jaar ook directeur van voornoemde HBS. Eduard-Jan was hier leerling van 1904-1909. Hij studeerde van 1911 tot 1918 aan de Rijksuniversiteit Groningen, waar hij in 1918 promoveerde op het proefschrift Bijdragen tot de kennis der meetkunde van het platte schroevenvlak.
Dijksterhuis werkte vanaf 1916 tot 1953 als leraar wiskunde, natuurkunde en kosmografie eveneens aan de Rijks-HBS Willem II in Tilburg. In deze functie schreef hij zijn belangrijkste werken. Tijdens de oorlog aanvaardde hij een benoeming tot hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, zodat hij na de bevrijding gezuiverd werd. In 1953 werd hij benoemd tot buitengewoon hoogleraar in de geschiedenis van de wiskunde en de natuurwetenschappen aan de Universiteit van Utrecht en in 1955 aan de Universiteit Leiden.
In 1952 werd Dijksterhuis benoemd tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen Afdeling Letteren en in 1952 ontving hij voor zijn werk de P.C. Hooft-prijs. In 1959 werd hij getroffen door een beroerte waardoor zijn verstand werd aangetast. Hij overleed zes jaar later op 72-jarige leeftijd in Bilthoven, tegenwoordig gemeente De Bilt.
Werk De mechanisering van het wereldbeeld Dijksterhuis' meesterwerk De mechanisering van het wereldbeeld uit 1950 behandelt de geschiedenis van de exacte wetenschappen vanaf de Oudheid tot aan het ontstaan van de klassieke mechanica van Newton. Het boek is geïnspireerd op Die Mechanisierung des Weltbildes im 17. Jahrhundert (1938) van Anneliese Maier, en werd een internationaal standaardwerk van de wetenschapsgeschiedenis.Zie bijvoorbeeld de citaten uit de recensies op de pagina Eduard Jan Dijksterhuis's books (§7 en 8), MacTutor History of Mathematics Archive, november 2019. Gearchiveerd op 19 mei 2022.
Publicaties Dijksterhuis schreef een aantal boeken, waarvan er sommige zijn vertaald, en vele artikelen en recensies in tijdschriften als De Gids, Euclides, Faraday en Centaurus. 1918: Bijdragen tot de kennis der meetkunde van het platte schroevenvlak 1924: Val en Worp. Een bijdrage tot de geschiedenis der mechanica van Aristoteles tot Newton 1929-30: De elementen van Euclides, 2 delen 1934: De Lage Landen bij de Zee 1938: Archimedes 1939: Vreemde woorden in de wiskunde 1943: Simon Stevin 1950: De mechanisering van het wereldbeeld, Meulenhoff Amsterdam, 1950. Vele vertalingen. 1951 Descartes et le Cartésianisme hollandais Het wereldbeeld vernieuwd : van Copernicus tot Newton Christiaan Huygens, rede 1952 De betekenis van de wis- en natuurkunde voor het leven en denken van Blaise Pascal Clio's stiefkind, artikel 1953: Doel en methode van de geschiedenis der exacte wetenschappen 1953/1954: Nicolaas van Kues, rede 1954: De wetenschap in het leven van mens en maatschappij, artikel 1955 Wiskunde, natuurwetenschap en techniek als cultuurelementen De natuurwetenschap in de eeuw der Verlichting, artikel Ad quanta intelligenda condita, rede 1956: Renaissance en natuurwetenschap 1956-57: Scientia: handboek voor wetenschap, kunst en religie in 3 delen, De Haan 1960: Het rationalisme: zes belichtingen 1961: Overwinning door gehoorzaamheid: geschiedenis van natuurwetenschap en techniek Postuum: 1990: Clio's stiefkind (essays; samengesteld en van een inleiding en commentaar voorzien door K. van Berkel), Bakker
Literatuur (1979): 'Dijksterhuis, Eduard Jan (1892-1965)' in Biografisch Woordenboek van Nederland 1, Den Haag (1996): Dijksterhuis, een biografie, Bert Bakker Recensie van het boek Dijksterhuis, Een biografie van Klaas van Berkel op historietilburg.nl. (2033/2017): 'Eduard Jan Dijksterhuis' in Brabantse biografieën. Levensbeschrijvingen van bekende en onbekende Noord-Brabanders, Deel 6
Categorie:Hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam Categorie:Hoogleraar aan de Universiteit Utrecht Categorie:Hoogleraar aan de Universiteit Leiden Categorie:Nederlands wetenschapshistoricus Categorie:Lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen Categorie:20e-eeuws historicus Categorie:Nederlands fascist