De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) is de universiteit in de Nederlandse stad Groningen. De universiteit is gesticht in 1614 en daarmee na de Universiteit Leiden de oudste nog bestaande universiteit van Nederland.Verkorte geschiedenis van de Rijksuniversiteit Groningen Met circa 33.000 studenten (27% internationaal) en ongeveer 7.200 medewerkers is het een van de grootste Nederlandse universiteiten.
Naam en wapen thumb|Ballonnen met het universiteitslogo De universiteit zelf heeft sinds 1614 verschillende namen gevoerd: Hogeschool te Groningen, Universiteit van Stadt en Lande, Academia Provincalis Groningae et Omlandiae, Universitas Imperialis/ Université Impériale (Keizerlijke Universiteit), Academia Groningana (Academie van Groningen), Rijkshogeschool Groningen en sinds 1876: Rijksuniversiteit Groningen.De Rijksuniversiteit Groningen kende verschillende namen. rug.nl Het wapen van de universiteit, in 1615 vastgesteld door de Staten van Stad en Lande van Groningen, bestond uit het wapenschild van de provincie Groningen, dat een samenvoeging is van het stadswapen en het wapen van de Ommelanden. Dit provinciewapen is verdeeld in vier delen: linksboven en rechtsonder wordt het stadswapen afgebeeld, in de andere kwadranten het Ommelanderwapen. Op het wapenschild is een opengeslagen boek afgebeeld met de (afgekorte) tekst 'VER/BUM/DNI LU/CER/NA' die staat voor 'VERBUM DOMINI LUCERNA PEDIBUS NOSTRIS', Het woord des Heren is een lamp voor onze voeten, een zinsnede afkomstig uit Psalm 119:105. Het wapen wordt gedekt door een kroon, bestaande uit vijf bladeren en vier parels.Het wapen van de Rijksuniversiteit Groningen rug.nl (gearchiveerd) Bij de vernieuwing van de huisstijl in 2008 is het wapen vereenvoudigd omdat dat handiger is bij digitale toepassingen.Beschrijving van het originele wapen van de universiteit rug.nl
De universiteit heeft haar christelijke identiteitWetenschap volgens het woord van God. (zie de tijdlijn op 1 januari 1618) rug400.nl achter zich gelaten en gekozen voor het motto: "Werken aan de grenzen van het weten". Tegenwoordig wordt echter meestal "founded in 1614 - top 100 university" gebruikt.
De afkorting RUG wordt door de universiteit alleen gebruikt in het Nederlands. In Engelse teksten en in contacten met het buitenland wordt "University of Groningen" (UG) gebruikt.
Geschiedenis 17e en 18e eeuw thumb|Ubbo Emmius, de eerste rector magnificus De officiële opening van de RUG vond plaats op 23 augustus 1614, het jaar dat de Universiteit als Hogeschool werd gesticht.
De Groningse universiteit startte met vier faculteiten: Protestantse Godgeleerdheid, Rechten, Geneeskunde en Filosofie. Ongeveer de helft van de studenten en docenten kwam in de zeventiende eeuw uit het buitenland. Zo kwam de eerste rector magnificus, Ubbo Emmius, uit Duitsland,Ubbo Emmius: de eerste rector zij het wel uit het nabijgelegen Oost-Friesland waarvan de taal vrijwel identiek is aan het Gronings. De eerste 75 jaren van haar bestaan ging het de universiteit voor de wind met een instroom van ongeveer honderd studenten per jaar.
Door theologische meningsverschillen, een moeizame relatie met de Staten en politieke perikelen – onder meer de belegering van de stad door 'Bommen Berend' in 1672 – stagneerde de ontwikkeling van de universiteit aan het eind van de zeventiende en in de achttiende eeuw. Er stonden gemiddeld twee- à driehonderd studenten ingeschreven. Wetenschappelijk lichtpunt in de tweede helft van de achttiende eeuw was Petrus Camper. Als patholoog-anatoom, veepestbestrijder en oprichter van de eerste chirurgische polikliniek was hij beroemd tot ver buiten de stadsgrenzen.
Ten gevolge van de Franse inlijving werd de Groningse universiteit in 1812 onderdeel van de Keizerlijke Universiteit.Uitnodiging voor de inauguratie van de Keizerlijke Universiteit rug.nl Eigenlijk wilde het Franse bestuur maar één universiteit in Nederland handhaven, en dat zou Leiden zijn. Een Franse inspectiecommissie bleek echter gecharmeerd van de stad en concludeerde dat de afstand tot Leiden vanuit het noorden wel erg groot was. Anders dan Utrecht, Franeker en Harderwijk bleef Groningen daarom open als universiteit.
19e eeuw In 1815 (bij de totstandkoming van het Koninkrijk der Nederlanden) werd het een Rijkshogeschool. In 1850 kwam een nieuw Academiegebouw gereed dat de oude kloostergebouwen verving.
Op 20 april 1871 schreef Aletta Jacobs zich als eerste vrouw in als volwaardige student aan de universiteit. In 1878 studeerde Jacobs af en in 1879 promoveerde ze.
In de loop van de 19e eeuw liep het aantal studenten echter steeds verder terug en in 1876 gingen er stemmen op in Den Haag om de universiteit maar op te heffen. Uiteindelijk werd echter besloten om de universiteit open te houden. De Wet op het Hoger Onderwijs in 1876 verbeterde de positie van de universiteit ingrijpend. De universiteit kreeg de naam Rijksuniversiteit Groningen, er werd behalve in het Latijn ook in het Nederlands gedoceerd en de universiteit kreeg naast een onderwijs- nu ook een onderzoekstaak.Van Hogeschool naar Rijksuniversiteit rug.nl
20e en 21e eeuw thumb|Academiegebouw Nadat het Academiegebouw in 1906 was afgebrand, dreigde de regering opnieuw de universiteit te sluiten. Uiteindelijk kwamen er gelden beschikbaar en werd in hoog tempo een nieuw gebouw neergezet. In 1909 werd dit (huidige) Academiegebouw voltooid. Dit gebouw aan de Broerstraat is nog steeds de hoofdvestiging van de RUG.
Bij het 300-jarig bestaan in 1914 stonden 611 studenten ingeschreven. Na een terugval in de crisisjaren en met name de Tweede Wereldoorlog (toen de universiteit in tegenstelling tot bijvoorbeeld Leiden wel openbleef), groeide het studentenaantal vanaf 1945 in hoog tempo tot 20.000 in 1994. In de 21e eeuw steeg het studentenaantal naar ongeveer 35.000.
In de jaren zeventig werkte de Rijksuniversiteit Groningen mee aan een universitair experiment. Onder leiding van de vroegere rector magnificus Prof. J. Snijders werd in 1976 in Leeuwarden gestart met een Friese dependance van de Rijksuniversiteit Groningen. Hier werd, in samenwerking met de Agogische Academie Fryslân (AAF), het Sociaal Hoger Onderwijs gevormd waarmee de samenwerking tussen hbo en universiteit moest verbeteren en er een interdisciplinaire sociaal-wetenschappelijke aanpak van het vakgebied 'welzijnsvraagstukken' ontwikkeld kon vormen. Friesland had daarmee 165 jaar na de opheffing van Academie in Franeker weer universitair onderwijs op eigen grondgebied. In 1985 kwam er eind aan deze opleiding en de AAF ging op in de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden. thumb|Het gebouw De Linnaeusborg van Rijksuniversiteit Groningen op het Zernikecomplex (foto augustus 2018) Sinds 2018 heeft de Rijksuniversiteit onder de naam Campus Fryslân wederom een vestiging in Leeuwarden. In deze elfde faculteit is de in 2011 opgerichte University Campus Fryslân (UCF) geïntegreerd.De University of Groningen/Campus Fryslân in Leeuwarden wordt officieel de elfde faculteit van de Rijksuniversiteit Groningen. Het doel van de campus is het aanbieden van brede bacheloropleidingen, masteropleidingen en promotie-opleidingen, waarbij de focus ligt op voor Fryslân relevante thema's zoals toerisme en zuivel.RUG/Campus Fryslân rug.nl
Organisatie thumb|Bestuursgebouw, Oude Boteringestraat 44 De RUG telt circa 7200 medewerkers, waarvan ongeveer 4200 wetenschappelijk personeel is. De RUG is, na de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit Utrecht, qua grootte de derde universiteit van Nederland en na het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) de grootste werkgever in de provincie Groningen.
De hoofdvestiging van de universiteit in Groningen is het Academiegebouw aan de Broerstraat. De faculteiten zijn verspreid over de binnenstad en het Zernikecomplex aan de noordkant van de stad. Uitzondering is Campus Fryslân die gevestigd is in het voormalige Beursgebouw in Leeuwarden. Plannen om een "branch campus" op te richten in het Chinese Yantai zijn in januari 2018 afgeblazen."Rijksuniversiteit Groningen blaast plan Chinees filiaal af", NOS.nl, 29 januari 2018
De Universiteitsbibliotheek bevindt zich tegenover het Academiegebouw. In het nabij gelegen Universiteitsmuseum zijn onder andere de collecties van het voormalige Anatomisch MuseumBekijk het virtueel Anatomisch Museum van de Rijksuniversiteit Groningen, Volkenkundig Museum Gerardus van der Leeuw en Natuurmuseum samengebracht.
Bestuur Het bestuursgebouw van de Rijksuniversiteit staat in de Oude Boteringestraat. Het College van Bestuur (CvB) bestaat uit:
Prof. dr. J. de Vries, voorzitter Drs. J.A.W.M. Biemans, lid College van Bestuur Prof. dr. ir. J. M. A. Scherpen, Rector Magnificus
Studentassessor 2025-2026 is Lana Fahham.
Het CvB is het centrale bestuursorgaan van de universiteit. De leden worden benoemd door de Raad van Toezicht. Het College wordt ondersteund door het Bureau van de Universiteit
Faculteiten thumb|Medische Faculteit (foto 2009) De RUG kent elf faculteiten: Faculteit Economie en BedrijfskundeFaculteit Economie en Bedrijfskunde rug.nl (Ontstaan in door een fusie van de Faculteit der Economische Wetenschappen (Economie) en de Faculteit BedrijfskundeFusie van Faculteit Economie en Faculteit Bedrijfskunde rug.nl Faculteit Religie, Cultuur en Maatschappij Faculteit Gedrags- en MaatschappijwetenschappenFaculteit Gedrags- en Maatschappijwetenschappen Faculteit der LetterenFaculteit der Letteren rug.nl Faculteit Medische Wetenschappen (opleidingen zijn onderdeel van Universitair Medisch Centrum Groningen) Faculteit RechtsgeleerdheidFaculteit Rechtsgeleerdheid Faculteit Ruimtelijke WetenschappenFaculteit Ruimtelijke Wetenschappen Faculteit Wijsbegeerte (Filosofie, vroeger de Centrale Interfaculteit genoemd)Faculteit Wijsbegeerte rug.nl Faculty of Science and Engineering (voorheen de faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen)Faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen rug.nl University College GroningenUniversity College Groningen Campus Fryslân in de stad Leeuwarden (Friesland) fungeert als elfde faculteit van de Rijksuniversiteit Groningen, waarin `University Campus Fryslân` (UCF) is geïntegreerd.
Regionale en nationale samenwerking De RUG werkt nauw samen met een aantal regionale partners, zoals bedrijven, hogescholen, Niet-gouvernementele organisaties en overheden, met andere Nederlandse universiteiten binnen de koepel Universiteiten van Nederland en met talloze andere Nederlandse onderzoeksinstellingen, zoals ASTRON, NIOZ en KNMI.
Internationale samenwerking De RUG wil haar positie in de top van het Europese en mondiale hoger onderwijs verder versterken. Daarom zoekt de RUG samenwerking met verschillende internationale netwerken en partners.
Enlight, een alliantie van 9 Europese universiteiten, The Guild of European research-intensive universities en de Coimbra group, een netwerk van 37 Europese multidisciplinaire universiteiten. Regionale partners (Europa): Universität Hamburg (UHH) en Carl von Ossietzky Universität Oldenburg, Papenburg Meyer Werft Wereldwijde strategische partners: Nanyang Technological University (Singapore), Osaka University (Japan), Macquarie University (Australia), Universitas Gadjah Mada (Indonesia), Universidad de Antioquia (Colombia), Universidad de Chile (Chile), Universidad Nacional Autónoma de México (Mexico), Universidade de São Paulo (Brazil), Universiteit Stellenbosch (South Africa)
Onderzoek thumb|De Harmonie (foto 2009) thumb|Technisch Fysisch Laboratorium (foto 2010) thumb|Het Donald Smits Centrum voor Informatie Technologie (ICT) op het Zernikecomplex (opgeleverd 2002, foto 2018) thumb|Bernoulliborg (oplevering en foto 2007) thumb|Duisenberg building (foto 2018) thumb|Kapteynborg (foto 2005) miniatuur|Beursgebouw Campus Fryslan