Aleksandr Sergejevitsj Tanejev (Russisch: Александр Сергеевич Танеев) (Sint-Petersburg, 17 januari 1850 – aldaar, 7 februari 1918) was een Russisch componist, staatssecretaris en keizerlijk ambtenaar. Hij was de zoon van de directeur van de keizerlijke kanselarij en amateurcomponist Sergej Alexandrovitsj Tanejev (1821—1889). Een andere Tanejev, Sergej Ivanovitsj Tanejev (1856-1915) ook componist is een neef (oomzegger) van Aleksandr.
Levensloop thumb|Sergej Alexandrovitsj Tanejev, vader van de componist Tanejev is afkomstig uit een muzikale familie, zijn vader was een gepassioneerde amateurcomponist, zijn moeder speelde uitstekend piano. Voor wat betreft beroepskeuze trad hij in de voetsporen van zijn vader. Hij ambieerde de loopbaan van een ambtenaar en werd later ook opvolger van zijn vader als directeur (maarschalk) van de keizerlijke kanselarij, werd in die positie van een staatssecretaris en lid was van de Staatsraad. Hij was de voorzitter van de commissie voor het openbaar bestuur en de ambtenaren en tweede voorzitter van het fonds voor vastgoed, industrie en huizen voor de armelui. Verder was hij directeur van het bestuur van de Russische Musea. Hij was erelid van de keizerlijke Academie der Wetenschappen.
Daarnaast hield hij zich intensief bezig met muziek, omdat hij muziektheorie en compositie in Dresden bij Friedrich Reichel (1833-1889) en in Sint-Petersburg studeerde, waar Nikolaj Rimski-Korsakov en Alexander Petrov tot zijn docenten behoorden. Zijn hele leven onderhield hij contacten met bekende componisten en muzikanten uit zijn tijd, vooral met de leden van Het Machtige Hoopje. Hij verzamelde ook volksliederen. Dat bracht hem in 1900 de benoeming tot voorzitter van de volksmuziekafdeling van de keizerlijke Russische geografische gezelschap. Alhoewel hij tegenwoordig bijna vergeten is, werden in zijn tijd de composities regelmatig uitgevoerd.
Stijl Tanejev was een typisch vertegenwoordiger van de Nationaal-Russische beweging. Hij hield zich intensief bezig met de Russische folklore en die beïnvloedde sterk zijn composities. De werken worden gekenmerkt door duidelijke vormgeving, goede instrumentatie en weldoordacht thematisch werk. Parallellen met andere grote Russische componisten (Aleksander Borodin, Pjotr Iljitsj Tsjaikovski) zijn onmiskenbaar, maar hij miste een eigen inbreng.
Familie Tanejev huwde Nadeshda Illarionovna Tolstoj (1860-1937), de dochter van generaal Hilarion Tolstoj. Samen hadden zij drie kinderen Anna Vyrubova (1884-1964); Sergej Alexandrovitsj (1886-1975) en Alexandra Alexandrovna (1888-1968). Hun jongste dochter Alexandra Alexandrovna was gehuwd met Alexander Erikovitsj von Pistohlkors, een stiefkind van grootvorst Paul Aleksandrovitsj van Rusland.
Composities thumb|Alexandr Sergejevitsj Tanejev
Werken voor orkest Symfonieën 1890 Symfonie nr. 1 1902-1903 Symfonie nr. 2 in bes mineur, op. 21 1908 Symfonie nr. 3 E majeur, op. 36 Andantino con moto - Allegro risoluto Scherzo Andante Allegro
Andere werken voor orkest voor 1900 Suite nr. 1 A majeur, op. 9 voor 1900 Aljoscha Popovitsj, symfonische ballade, op. 11 omstreeks 1900 Feestmars (Торжественный марш), op. 12 omstreeks 1900 Suite nr. 2 F majeur, op. 14 Thema met variaties Menuetto. Tranquillo Andantino Finale. Allegro con spirito om 1905 Hamlet, ouverture op. 31Hamlet, ouverture op. 31 in: Hofmeister: Musikalisch-literarischer Monatsbericht, Band: 1906, Seite: 105. Gearchiveerd op 9 juni 2021. Rêverie, voor viool en orkest, op. 23 Valse mélancolique, voor kamerorkest (uit het 2e strijkkwartet) Twee mazurken, voor orkest
Muziektheater Opera's Voltooid in titel aktes première libretto 1899 Mest' Amura (Amors wraakneming), op. 13 1 akte 19 mei 1899, Sint-Petersburg, Gezelschap der muzikale verzamelingen Sint-Petersburg Tatjana Lvovna Ščepkina-Kupernik 1915 "Metel'" (De Sneeuwstorm) 2 bedrijven 11 februari 1916, Petrograd (Sint-Petersburg), Mariinskitheater Svetlov = Valerian Ivčenko, naar Dimitrij Certelev
Vocale muziek Werken voor koor Adele, voor vrouwenkoor (SSAA) Great Mountain, voor vrouwenkoor (SSAA) Tote Schiffe, voor mannenkoor
Liederen Twee duetten, voor zangstem en piano, op. 17 Drie romances, voor zangstem en piano, op. 18 rond 30 liederen
Kamermuziek Kleine wals G majeur, voor viool en piano Bagatelle en Serenade, voor cello en piano, op. 10 Arabesque, voor klarinet en piano, op. 24 Strijkkwartet nr.1 G majeur, op. 25Strijkkwartet nr.1 in G majeur op. 25, nr. 2 in C majeur op. 28 en nr. 3 in A majeur op. 30 op de internetpagina van Edition Silvertrust. Gearchiveerd op 19 oktober 2021. Strijkkwartet nr.2 C majeur, op. 28 Strijkkwartet nr.3 A majeur, op. 30 Albumblad (Листок из альбома) in G majeur, voor altviool en piano, op. 33
Werken voor piano Valse-caprice As majeur Valse-caprice Des majeur Mazurka nr. 1, op. 15 Mazurka nr. 3 "Souvenir de Bade", op. 20 Blüte, op. 22
Bibliografie
Lambert M. Surhone, Mariam T. Tennoe, Susan F. Hennsonnow: Alexander Tanejew, Betascript Publishing, Dezember 2011, 92 p., Д. Н. Шилов (D.N. Shilov): Государственные деятели Российской империи 1802–1917 (De staatslieden van het Russische Rijk 1802-1917), Библиографический справочник. СПб., 2001. pp. 636–638 Rumjana Lazarova-Karakostova: Tvorcestvoto na Alekaandar Tanev prez 70-te godini. (Das Schaffen von Alexander Tanev in den 70er Jahren), in: Bulgarska Muzika 28 (1977) H. 7, pp. 37–46 Genco Gajtandziev: Novi pesni na Aleksandar Tanev. (Neue Lieder von Alexander Tanev), in: Bulgarska Muzika 26 (1975) H. 6, pp. 3–6 Lina Semova: Dve tvorbi ot Aleksander Tanev. (Zwei Werke von Alexander Tanev), in: Bulgarska Muzika 24 (1973) H. 9, pp. 6–12 Alexandria Vodarsky-Shiraeff: Russian composers and musicians - A biographical dictionary, New York: H. W. Wilson, 1940, 158 p.
Externe links Biografie op de internetpagina van Chronos Biografie Biografie Foto van Tanejev
Categorie:Russisch componist Categorie:Persoon in het keizerrijk Rusland Categorie:Russisch ambtenaar Categorie:Russisch staatssecretaris Categorie:19e-eeuws componist Categorie:20e-eeuws componist