Het arrondissement Mechelen is een van de drie arrondissementen van de Belgische provincie Antwerpen. Het arrondissement heeft een oppervlakte van 511,83 km² en telde 363.818 inwoners op 1 januari 2026.
Het bestuurlijk arrondissement valt samen met de Vlaamse referentieregio Rivierenland. De streekintercommunale is IGEMO. Inzake afvalbeheer is ook de intercommunale IVAREM actief.
Toponymie Het toponiem "Mechelen" verwijst naar de hoofdplaats van dit arrondissement, de stad Mechelen. Deze stad werd voor het eerst in een oorkonde uit 1008 vermeld, onder de naam Machlines. Later veranderde deze in Machele (12e eeuw), Mechgelme (14e eeuw) en uiteindelijk Mechelen (15e eeuw). De naam van de stad zou afgeleid zijn van het woord "mahal", dat naar een vergader- of gerechtsplaats verwijst.
Geschiedenis Het arrondissement Mechelen ontstond in 1800 als derde arrondissement in het departement Twee Neten. Het bestond oorspronkelijk uit de kantons Duffel, Heist-op-den-Berg, Lier, Mechelen en Puurs.
In 1977 verhuisde de toenmalige gemeente Muizen, die tot op dat moment nog tot het arrondissement Halle-Vilvoorde behoorde, naar het arrondissement Mechelen en werd ze bij de stad Mechelen gevoegd.
Het arrondissement was tot 2014 zowel een bestuurlijk als een gerechtelijk arrondissement. In 2014 is het gerechtelijk arrondissement Mechelen opgegaan in het gerechtelijk arrondissement Antwerpen.
Op 1 januari 2019 werden de gemeenten Puurs en Sint-Amands samengevoegd tot de nieuwe gemeente Puurs-Sint-Amands. Hiermee verminderde het aantal gemeenten in het arrondissement van dertien naar twaalf.
Geografie Topografie Het arrondissement Mechelen ligt grotendeels binnen de Vlaamse Ruit. Het territorium bestrijkt de zuidelijke gemeenten van de provincie Antwerpen. van Bornem aan de Schelde tot het Kempische Heist-op-den-Berg. De hoofdplaats is Mechelen. Het arrondissement heeft een oppervlakte van 510,22 km².
Het hoogste punt van het arrondissement, de Beerzelberg is gelegen in de Putse deelgemeente Beerzel en is 51,60 meter. Het is tevens het hoogste punt van de provincie Antwerpen.
Het op een na hoogste punt van het arrondissement (en provincie) is de "Heistse Berg" te Heist-op-den-Berg. De "Heistse Berg" is een getuigenheuvel met een hoogte van 48 meter.
Hydrografie In het oosten van het arrondissement ligt in de gemeente Nijlen de samenvloeiing van de Grote en de Kleine Nete. Deze stroomt vervolgens als de Nete naar Lier, Duffel (waar de Itterbeek en de Babelsebeek in haar uitmonden), Sint-Katelijne-Waver (Vrouwvliet) om te Rumst in het arrondissement Antwerpen samen met de Dijle de Rupel te vormen.
De Dijle komt het arrondissement binnen uit het zuiden en wordt in Mechelen gesplitst tot de Binnen Dijle en de Buiten Dijle. Ter hoogte van het Zennegat in Walem voegt zich de Zenne bij de Dijle vlak voor deze samen met de Nete de Rupel vormt te Rumst.
Daarnaast liggen in het westen van het arrondissement de gemeenten Bornem en Sint-Amands aan de Schelde.
Ten slotte zijn er ook nog het Zeekanaal Brussel-Schelde de Leuvense Vaart en het Netekanaal.
Pedologie De pedologie stelt dat de bodem van het arrondissement voornamelijk bestaat uit natte zand- en lemig-zandgronden. De zuidelijke gemeenten hebben een natte leemgrond. Alle drie worden ze gerekend tot de podzolgronden (askleurige bodems).
Stratigrafie De stratigrafie stelt dat de gesteenten in het arrondissement zich tijdens diverse tijdsvakken vormden. Zo stamt de streek rond Bornem uit het Oligoceen, de streek rond Mechelen (stad) uit het Jura en de streek rond Lier uit het mioceen.
Lithologie De lithologie stelt dat de bodem bestaat uit zand uit het tertiair en pleistoceen en klei uit het tertiair.
Geografische streken Het arrondissement ligt op de grens van de geografische streken Groentestreek (westen) en Zandlemig Vlaanderen (oosten).
Urbanisatiegraad Het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen deelt de stad Mechelen in als regionaalstedelijk gebied en Lier en Heist-op-den-Berg als kleinstedelijke gebieden. Voorts worden de gemeenten Bornem, Duffel, Puurs en Willebroek als specifieke economische knooppunten genoemd.
Administratieve indeling Mechelen Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente District AdministratiefNiveau Antwerpen Mechelen 12 - BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie GemeentebestuurDistrictscollege RaadEuropees ParlementSenaat Kamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad Gemeenteraad DistrictsraadKiesomschrijvingNederlands KiescollegeKieskring AntwerpenMechelen-TurnhoutMechelen512 -Verkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads- Districtsraads-
Provinciedistricten Mechelen
Kantons Mechelen Duffel (kieskanton) Heist-op-den-Berg Lier Puurs-Sint-Amands (kieskanton) Willebroek (gerechtelijk kanton)
Gemeenten Berlaar Bonheiden Bornem Duffel Heist-op-den-Berg Lier (stad) Mechelen (stad) Nijlen Putte Puurs-Sint-Amands Sint-Katelijne-Waver Willebroek
Deelgemeenten Beerzel Berlaar Bevel Blaasveld Bonheiden Booischot Bornem Breendonk Duffel Gestel Hallaar Heffen Heindonk Heist-op-den-Berg Hingene Hombeek Itegem Kessel Koningshooikt Leest Lier Liezele Lippelo Mariekerke Mechelen Muizen Oppuurs Onze-Lieve-Vrouw-Waver Putte Puurs Rijmenam Ruisbroek Schriek Sint-Amands Sint-Katelijne-Waver Tisselt Walem Weert Wiekevorst Willebroek
Aangrenzende arrondissementen
Demografie
Evolutie van het inwonertal
Bron:NIS - Opm:1806 t/m 1980=volkstellingen; vanaf 1990= inwoneraantal per 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden Jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 100,41994 100,71995 101,21996 101,31997 101,71998 102,31999 102,72000 102,92001 103,12002 103,52003 103,92004 104,32005 104,82006 105,72007 106,42008 107,42009 108,32010 109,12011 110,12012 110,82013 111,52014 112,12015 112,92016 113,52017 114,62018 115,42019 116,02020 116,82021 117,32022 118,22023 119,92024 120,92025 121,62026 122,4
Belangrijkste bezienswaardigheden Mechelen: de Sint-Romboutskathedraal, de Onze-Lieve-Vrouw-van-Hanswijkbasiliek, het Groot Begijnhof, het stadhuis, het Hof van Savoye, Kamp Mechelen, het speelgoedmuseum en het Spoorwegmuseum De Mijlpaal. Lier: de Sint-Gummaruskerk, het begijnhof, de Zimmertoren en het belfort. Puurs: de "kathedraal van Klein-Brabant" Willebroek: de Sint-Niklaaskerk, de Brug van Willebroek en het Fort van Breendonk Sint-Amands: De bocht van de Schelde
Cultuur Dialect Globaal genomen worden de dialecten uit het arrondissement ingedeeld onder het BrabantsNederlandse dialecten#Indelingskaart. Verder vallen de dialecten verder onder te verdelen als Kempen-Brabants en vervolgens ZuiderkempensBrabants#Indeling.
Evenementen Elke 25 jaar vindt te Mechelen de Cavalcade plaats, gevolgd door de Ommegang. Deze laatste is als traditie van de reuzenstoet erkend als UNESCO-Meesterwerk van het Orale en Immateriële Erfgoed van de Mensheid. De Hanswijkprocessie te Mechelen. De Sint-Gummarusprocessie te Lier. Maanrock op de Grote Markt te Mechelen. Jour Tibour, jaarlijks gratis festival te Nijlen
Streekproductenpagina op streekproduct.be Gearchiveerd op 7 oktober 2017. Gouden Carolus: een serie bieren gebrouwen door brouwerij Het Anker te Mechelen. Caves, een donker bier uit Lier Liers vlaaike, gebakje met een kruidig smaakje uit Lier traditionele speculoos van Vermeiren uit Puurs Lierse kant
Religie en levensbeschouwing Rooms-katholieke kerk De gemeenten uit het arrondissement Mechelen liggen verdeeld over twee bisdommen, namelijk het aartsbisdom Mechelen-Brussel en het bisdom Antwerpen.
Dekenaat Mechelen: De 37 parochies van de gemeenten Bonheiden, Duffel, Mechelen, Sint-Katelijne-Waver en Zemst zijn gegroepeerd in vijf federaties die deel uitmaken van het dekenaat Mechelen in het vicariaat Vlaams-Brabant en Mechelen in het Aartsbisdom Mechelen-Brussel.
Dekenaat Klein-Brabant: De 23 parochies van de gemeenten Bornem, Puurs, Sint-Amands en Willebroek zijn gegroepeerd in 3 federaties die deel uitmaken van het dekenaat Klein-Brabant. Net als het dekenaat Mechelen behoort dit tot het vicariaat Vlaams-Brabant en Mechelen in het aartsbisdom Mechelen-Brussel.
Dekenaat Rupel-Nete: De 32 parochies van de gemeenten Berlaar, Heist-op-den-Berg, Lier, Nijlen en Putte zijn gegroepeerd in 4 federaties die deel uitmaken van het dekenaat Rupel-Nete. Daarnaast maken ook de parochies uit de gemeenten Aartselaar, Boechout, Boom, Edegem, Hemiksem, Hove, Kontich, Lint, Mortsel, Ranst, Rumst, Schelle en Zandhoven in het arrondissement Antwerpen deel uit van dit dekenaat dat tot het Bisdom Antwerpen behoort.
Protestantisme Er bevinden zich drie protestantse parochies in het arrondissement. Deze behoren tot het District Antwerpen-Brabant-Limburg van de Verenigde Protestantse kerk in België en zijn alle drie in Mechelen gelegen.
Islam In het arrondissement Mechelen bevinden zich zes moskeeën in Turkse traditie (2 in Lier, 2 in Willebroek en 2 in Sint-Amands. Daarnaast zijn er nog vijf in de Marokkaanse traditie (2 in Mechelen, 2 in Willebroek en 1 in Lier). Het merendeel van de moslims in het arrondissement zijn Soennieten (سونى).
Boeddhisme Er bevindt zich één boeddhistische tempel in het arrondissement, namelijk in de stad Mechelen. De tempel, Wat Dhammapateep, behoort tot de theravadische traditie.
Mobiliteit Openbaar vervoer Spoorwegen De belangrijkste spoorlijnen zijn: Spoorlijn 13 tussen Kontich en Lier. Het enige station binnen het arrondissement is dat van Lier. Spoorlijn 15 tussen Antwerpen en Hasselt. De stations in het arrondissement zijn Lier, Kessel en Nijlen. Spoorlijn 16 tussen Lier en Aarschot. De stations in het arrondissement zijn Lier, Berlaar, Melkouwen, Heist-op-den-Berg en Booischot. Spoorlijn 25 en 27 tussen Antwerpen en Brussel. De stations in het arrondissement zijn Duffel, Sint-Katelijne-Waver, Mechelen-Nekkerspoel en Mechelen CS. Spoorlijn 27B tussen Weerde en Sint-Katelijne-Waver. De stations in het arrondissement zijn Muizen en Mechelen CS. Spoorlijn 52 tussen Dendermonde en Antwerpen. De stations in het arrondissement zijn Ruisbroek-Sauvegarde en Puurs. Het stuk van het traject tussen Puurs en Dendermonde is gesloten voor treinverkeer, wel rijdt er in de zomer een stoomtrein. Deze houdt halt in het arrondissement te Puurs, Oppuurs en Sint-Amands. Spoorlijn 54. Deze voormalige spoorlijn liep tussen Mechelen en Terneuzen. Alleen het stuk tussen Mechelen en Sint-Niklaas is nog in gebruik. De stations in het arrondissement zijn Mechelen CS, Willebroek, Puurs en Bornem.
Busvervoer Verschillende buslijnen van de vervoersmaatschappij De Lijn verbindt de gemeenten van het arrondissement onderling en de omliggende arrondissementen. De belangrijkste "busstations" zijn Mechelen, Lier, Willebroek en Heist-op-den-Berg. Er rijden geen trams in het arrondissement.
Wegennet De belangrijkste autostrades die het arrondissement doorkruisen zijn de E19 en de A12. Daarnaast hebben de steden Lier (R16) en Mechelen (R12) elk een ringweg.
De belangrijkste Gewestwegen binnen het arrondissement zijn de N1, N10, N13, N14, N15, N15a, N16, N17, N26, N105, N108, N109, N149, N159 en de N259.
Economie Sociaal overleg