thumb|Knapzakroutes voeren langs vele cultuurhistorische bezienswaardigheden, zoals Saksische boerderijen thumb|Alle Knapzakroutes in Drenthe De Knapzakroutes zijn lokale rondwandelingen door Drenthe, die worden beschreven in een wandelgidsje. Meestal loopt een route door of langs een of twee dorpen. De routes zijn in het veld niet gemarkeerd. Er zijn sinds 1984 in totaal 77 verschillende gidsjes van deze routes verschenen, sinds 2010 zijn er 65 actueel die een totale lengte van rond de 1200 km beschrijven. De lengtes van de routes variëren van 11,5 tot 19,5 kilometer, deze gaan door meer dan 70 grote en kleine Drentse dorpen. Naast de routebeschrijvingen worden in de gidsjes uitgebreide cultuurhistorische achtergronden gegeven.
Geschiedenis In 1983 wordt door een groep vrijwilligers uit de gemeente Rolde bij de vereniging Brede Overleggroep Kleine Dorpen in Drenthe (BOKD) een plan ingediend voor wandelroutes vanuit een aantal kleine dorpen. De BOKD start daarop het project eenvoudig toerisme: de wandelaars gaan kennis maken met het Drents cultuurlandschap. Verschillende landschapselementen langs de routes laten zien hoe het landschap vanuit de dorpen in cultuur werd gebracht en werd geëxploiteerd. Kleine dorpen konden goed inspelen op nieuwe ontwikkelingen. Voordelige horeca en overnachtingen, natuur en landschap en dorpskarakter kunnen de meeste dorpen in Drenthe aanbieden. De eerste natuurwandeling met historische landschapsbeschrijving werd uitgebracht over het dorp Amen en omgeving onder de naam Wandeling 1, later Route 1. Deze route liep via het Amerdiepje, het Westersche Veld, Eldersloo en Ekehaar. Het motto was Met de knapzak rondom Rolde. Het eenvoudige gidsje had een geel omslag. In hetzelfde jaar volgden de wandelingen Route 2, via Ekehaar en Anreep; Route 3, naar Ekehaar en Geelbroek; Route 4 via Deurze en Loon; Route 5, vanuit het dorp Balloo via het stroomdal van de Drentsche Aa en Route 6, naar Papenvoort en Anderen. Het motto werd door deze uitbreiding Met de knapzak door Drenthe. De eerste wandeling die werd uitgegeven onder de naam Knapzakroute was die van Rolde in 1984. De gidsjes bevatten nu ook informatie over interessante bezienswaardigheden onderweg. Er moest een wachtlijst aan worden gelegd van dorpen die zelf ook een Knapzakroute wilden uitzetten. Eind 1986 waren er al bijna twintig routes gemaakt en eind jaren tachtig waren het er ongeveer 55. In juni 1997 verscheen de laatste route.
Knapzakpaden Door verscheidene Knapzakroutes met elkaar te combineren werden er vier Knapzakpaden gemaakt, die als meerdaagse wandelingen waren bedoeld. Daarvan was er een in Noord-Drenthe, een in Noordwest-Drenthe, een in Zuidwest-Drenthe en een in Zuidoost-Drenthe. Deze laatste werd in 1995 uitgegeven onder de titel Emmen over de grens. Een meerdaagse wandeling van ongeveer 100 kilometer die in grote lijnen de gemeentegrens van Emmen volgt, welke deels tevens de landsgrens vormt. Aangezien deze route gedeeltelijk over Duits grondgebied loopt werd aangeraden een paspoort mee te nemen. Het gidsje was met 52 pagina's tweemaal zo dik als die van de routeboekjes. Het Knapzakpad Noordwest-Drenthe is samengesteld uit 9 knapzakroutes en is ongeveer 120 km lang. Het Knapzakpad Zuidwest-Drenthe bestaat uit 11 routes met een totale lengte van 135 km. Het Knapzakpad Noord Drenthe is 113 km lang en samengesteld uit 8 routes. Dit is tevens te gebruiken als NS-wandeling.
Ontwikkeling In totaal zijn er, in samenwerking met de dorpsbelangenverenigingen en geholpen door historici, geologen, archeologen en biologenInformatie over de Knapzakroutes in Drenthe van de BOKD. Gearchiveerd op 16 juni 2023., uiteindelijk vijfenzestig actuele routes verschenen. Vanaf 1986 tot 2005 werden de gidsjes van de knapzakroutes in een standaard witte uitvoering uitgebracht. Naast het logo, een gestileerde rode knapzak aan een zwarte stok, stond alleen de naam en het nummer van de route op de voorzijde. Als cultuurhistorisch project van de BOKD en Stichting Het Drentse Landschap startten de Knapzakroutes in 2006 hun tweede leven met drastisch herziene routes en een geactualiseerde en herziene serie routegidsjes in kleur. Alle routes werden kritisch beoordeeld en vaak aangepast. Enkele zijn daarbij beëindigd, K29 Kamp Westerbork (deels verwerkt in K46 Zwiggelte), K30 Kano-Knapzak Oostermoer (een combinatie van een kanotocht en een wandeling van Annen-Spijkerboor naar Zuidlaren) en de Engelse editie van 39 Orvelte. Er werden wel meer nieuwe toegevoegd. Eind 2010 was de vernieuwde serie compleet en in maart 2011 verscheen de eerste Knapzak-app voor de telefoon.
Naast de normale routes zijn er ook twee Kinderknapzakroutes, met lengtes van ongeveer 5 km, aan de serie toegevoegd. Al in de jaren 90 van de vorige eeuw was een routegidsje verschenen onder de titel Vijf wandelingen door onbekend Drenthe met mini-Knapzakroutes die toen erg in de belangstelling stonden. Het boekje bevatte drie wandelingen van 5 en twee van 8 kilometer. Bij het herzien van alle paden is dit boekje komen te vervallen evenals het Knapzakpad Emmen over de grens en de drie eerder genoemde paden. De actualisering van de routes gebeurt elk voorjaar en per jaar wordt daartoe een derde van het totaal aantal routes door vrijwilligers gecontroleerd.Achtergrondinformatie op knapzakroute.nl De noodzakelijke wijzigingen worden op internet gepubliceerd tot de vernieuwde gids is uitgegeven.
Hoewel de gidsen nog steeds veel achtergrondinformatie uitgebreid weergeven zijn steeds terugkerende, meer algemene begrippen die voor heel Drenthe opgaan en die dus niet sterk per plaats verschillen, in een boek, het Knapzak-ABC, verzameld en van een uitleg voorzien. In 2015 is de inhoud hiervan op internet toegankelijk gemaakt. In de nieuwe gidsen wordt geregeld hiernaar verwezen middels trefwoorden. Voorbeelden van zulke zaken zijn: brink, esdorp, kerspel en turf.Het Knapzak-ABC geeft uitleg over veel voorkomende zaken langs de routes
Overzicht van de knapzakroutes Hieronder is een kort overzicht gegeven van alle uitgegeven actuele gidsen. De lengte van de gehele route wordt gegeven en als die volgens de gids kan worden gesplitst in twee delen zijn de lengtes hiervan eveneens aangegeven. Naast de genoemde startpunten worden in de gidsjes vaak nog meer mogelijkheden voorgesteld om de route te beginnen. Met name als er twee plaatsen worden aangedaan kan de route meestal ook in de andere plaats worden aangevangen. De nummering op de gidsjes wordt voorafgegaan door een "K". In de tabel kan de volgorde van de routes worden ingesteld op nummer, naam en op lengte.
Nr Naam van de knapzakroute Lengte (km) Delen (km) Startpunt 01 Gasteren 17,5 7,5 + 10 Brink 1 in Gasteren 02 Buinen 17 8 + 9 Hoofdstraat 83 in Buinen 03 Ees 18 Dorpsstraat 2 in Ees 04 Orvelte 17 5 + 12 Brink in Orvelte 05 Elp 14 Hoofdstraat 1 in Elp 06 Schoonloo - Grolloo 13 8 + 10 Hoofdstraat 16 in Schoonloo 07 Wapserveen 16,5 12 + 8 Oude Dijk 57 in Wapserveen 08 Hoogersmilde 15 7,5 + 7,5 Pieter Hummelenbrug in Hoogersmilde 09 Wijster 13 Haddersstraat 2 in Wijster 10 Amen - Ekehaar 17 10 + 8 Amen 20 in Amen 11 Lhee - Lheebroek 19 11,5 + 7,5 Lhee 76 in Lhee 12 Vledderveen 12 Jodenweg 2 in Vledderveen 13 Frederiksoord - Wilhelminaoord 17 Koningin Wilhelminalaan 87 in Frederiksoord 14 Uffelte 17 Tweede Uffelterbrug in Uffelte 15 Hijken 16 Oranjekanaal Zuidzijde 21 in Hijken 16 Ansen - Ruinen 17 Kerkdijk 2 in Ansen 17 Wapse 17 Ten Darperweg 104 in Wapse 18 Alteveer - Kerkenveld 17 Jan Haarstraat 12 in Alteveer 19 Midlaren 13 4,5 + 9 Groningerstraat 31 in Midlaren 20 Drijber 14,5 Nijenkamp 1 in Drijber 21 Tynaarlo-Zeegse 14 9 + 6,5 Dorpsstraat 8 in Tynaarlo 22 Spier 19,5 14 + 7 Oude Postweg 12 in Spier 23 Lieveren - Roderesch 18,5 9,5 + 9 Hoofdweg 1 in Roderesch 24 Roderwolde 14 Roderwolderweg 21 in Foxwolde 25 Barger-Compascuum - Hebelermeer 15,5 Berkenrode 4 in Barger-Compascuum 26 Zeijen - Peest 17 7 + 11 Hoofdstraat 18 in Zeijen 27 Westenvelde - Norg 17 9,5 + 9,5 Asserstraat 55 in Norg 28 Een - Steenbergen 19 9,5 + 11,5 Hoofdstraat 37 in Een 29 Langelo 15,5 10,5 Hoofdweg 10 in Langelo 30 Loon - Taarlo 18 10,5 + 8 Gasterenseweg 1 in Loon 31 Donderen 19 9,5 + 9,5 Dorpsweg 8 in Donderen 32 Odoornerveen 17,5 Zuidzijde 16c in Odoornerveen 33 Linde - Zuidwolde 18 8,5 + 10,5 Ommerweg 68 in Zuidwolde 34 Altena - Peize 18 13 Altenaweg 33 in Altena 35 Annerveenschekanaal - Spijkerboor 16,5 Greveling 139 in Annerveenschekanaal 36 Zorgvlied - Doldersum 18 9 + 10,5 Dorpsstraat 38 in Zorgvlied 37 Veenhuizen 19 Oude Gracht 1 in Veenhuizen 38 Balloo - Rolde 17,5 12 + 7,5 Crabbeweg 2 in Balloo 39 Deurze 16 9,5 + 7 Asserstraat 63 in Deurze 40 Hooghalen 18,5 9,5 + 11 Hoofdstraat 53 in Hooghalen 41 Westdorp - Eesergroen 15 Brink in Westdorp 42 Gieterveen 11,5 Broek 1 in Gieterveen 43 De Kiel - Schoonoord 14,5 8,5 + 7 De brug midden in Schoonoord 44 Zwinderen 15 7,5 + 7,5 Zwinderschebrug in Zwinderen 45 Roswinkel 18,5 12 + 6,5 Roswinkelerstraat 81 in Roswinkel 46 Zwiggelte 19 11 + 9,5 Hoofdstraat 24 in Zwiggelte 47 't Haantje - Noord-Sleen 18,9 Haantje 8 in 't Haantje 48 Gees 18 Dorpsstraat 59 in Gees 49 Eexterveen - Eexterveenschekanaal 12,5 Dorpsstraat 41 in Eexterveen 50 Wezup - Wezuperbrug 17,5 Wezuperstraat 15 in Wezup 51 Erm - Sleen 19,5 9 + 12 Oosterlangen 2 in Erm 52 Gasselternijveen - Gasselte 18 Vaart 5 in Gasselternijveen 53 Eext - Anloo 16 9 + 9 Hoofdstraat 20 in Eext 54 Barger - Oosterveen 16,5 Kruising Dordsedijk en Veenhoeksweg 55 Tiendeveen 16,5 11,5 + 7 Molenweg 6 in Tiendeveen 56 Nieuw-Dordrecht 18 11 + 9 Vastenow 3 in Nieuw-Dordrecht 57 Anderen 19,5 8,5 + 11 Anlooërweg (begin) in Anderen. 58 Weiteveen - Nieuw-Schoonebeek 19 9 + 10 Zusterweg 17 in Weiteveen 59 Twist - Nieuw-Schoonebeek 14,5 Overbergstraße 28 in Twist (D) 60 Anloo - Schipborg 15 5,5 + 9,5 Lunsenhof 20 in Anloo 61 Weerdinge - Valthe 19,5 10,5 + 11 Dorpsstraat 53 in Weerdinge 62 Nieuw-Roden - Nietap 19 9 + 10 Terheijlsterweg 1 in Nieuw-Roden 63 Oosterhesselen - Zweeloo 18 12 + 8 Burg. De Kockstraat 34 in Oosterhesselen
Nr. Kinderknapzakroutes Lengte (km) Startpunt 64 Hijkerveld 4,5 Schaapskooi Hijkerveld 65 Orvelte 5 Parkeerplaats West in Orvelte De eindredactie van alle gidsen is in handen van Bertus Boivin. De afmetingen van het staande formaat van een gidsje bedragen 115 × 215 mm en het heeft standaard 24 bladzijden.
Navolging Het succes van de Drentse Knapzakroutes heeft ook in andere provincies geleid tot vergelijkbare initiatievenVoorbeeld van een knapzakroute in Zeeland. Het concept werd ook overgenomen onder andere aanduidingen, zoals Struun-route (in Groningen), Swalkrûte (in Friesland) of Kuierroute (in Overijssel). Ook Klompenpaden kunnen op Knapzakroutes lijken.
Externe links Knapzakroutes.nl BOKD over de Knapzakroutes
# Categorie:Recreatie in Drenthe