thumb|Ingang gevangenis van Sint-Gillis, Brussel De gevangenissen in België zijn federale instellingen. België telt negenendertig gevangenissen en drie gesloten jeugdcentra. Het directoraat-generaal Penitentiaire Inrichtingen (DG EPI) is deel van de Federale Overheidsdienst Justitie en is belast met de tenuitvoerlegging van de straffen. De Regie der Gebouwen is dan weer bevoegd voor het bouwen en onderhouden van de gevangenisgebouwen zelf. In elke provincie bevindt zich ten minste één gevangenis.
Gedetineerden In 2017 waren er in Belgische gevangenissen 10.471 gedetineerden, waarvan 95,8% mannen en 4,2% vrouwen. In 2021 waren dat er 10.374. De vrouwelijke gedetineerden zijn verspreid over 8 inrichtingen: Antwerpen, Bergen, Haren, Brugge, Gent, Hasselt, Hoogstraten en Lantin Marche-en-Famenne.
Hoewel de opsluitingsgraad in 2021 ongeveer op de Europese mediaan ligt (89,7 per 100.000 inwoners) zijn Belgische gevangenissen ernstig overbevolkt (108 gevangenen op 100 plaatsen, tegenover een Europese mediaan van 85).Nieuwe wake-upcall voor gevangenissen, De Standaard, 6 april 2022. Gearchiveerd op 10 april 2023.Marcelo F. Aebi, Edoardo Cocco, Lorena Molnar en Mélanie M. Tiago, SPACE I - 2021 – Council of Europe Annual Penal Statistics: Prison populations, 2022 In 2017 was de gemiddelde overbevolkingsgraad met 11,8% nog hoger.De penitentiaire inrichtingen in 2017, belgium.be
De Belgische gevangenissen kenmerken zich ook door het hoge aandeel gedetineerden in voorhechtenis (38% in 2021, tegenover een Europese mediaan van 22%). Dit is nog toegenomen in vergelijking met 2017, toen zo'n 55,7% veroordeelden waren, tegenover 36% beklaagden (verdachten opgesloten in afwachting van een definitieve rechterlijke beslissing) en 6,6% geïnterneerden. Het aantal zelfdodingen in Belgische gevangenissen in 2021 ligt op 15,4 terwijl de Europese mediaan op 5,7 ligt.
Mistoestanden België is al meerdere malen door de Raad van EuropaMeer bepaald het Comité ter voorkoming van foltering (CPT), dat geregeld rapporten publiceert over de toestanden in gevangenissen. gewaarschuwd, en door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens veroordeeld voor ontoelaatbare toestanden in de gevangenissen. De belangrijkste mistoestanden betreffen onder meer het "ernstig chronisch probleem" van de overbevolking, de behandeling van gedetineerden met mentale problemen, en de situatie tijdens stakingen van de cipiers.
Om de overbevolking (en de verouderde infrastructuur) op te lossen worden een aantal gevangenissen vernieuwd of bijgebouwd. Om de overbevolking op korte termijn aan te pakken huurde het directoraat-generaal Penitentiaire Inrichtingen van 2010 tot 2016 detentieplaatsen in de penitentiaire inrichting van Tilburg in Nederland. De inrichting van Tilburg was daardoor van 2010 tot 2016 een afdeling van de strafinrichting van Wortel.150 extra plaatsen in Tilburg, Federale Overheidsdienst Justitie, 18 november 2010. Gearchiveerd op 11 april 2023. Nederland was vragende partij om nog meer Belgische gevangenen onder te brengen aangezien er daar een overcapaciteit is.Nederland vraagt meer Belgische gevangenen, De Standaard, 17 maart 2013. Gearchiveerd op 11 april 2023.
Sommige juristen pleitten voor gratiemaatregelen om de overbevolking te verminderen.
Noodwet tegen de gevangenisoverbevolking Het federaal parlement keurde op 17 juli 2025 de langverwachte noodwet van minister van Justitie Verlinden goed waarmee ze de overbevolking in de gevangenissen wil terugdringen.
Niet-Belgische gevangenen In 2017 hadden 56% van de gedetineerden de Belgische nationaliteit. De gedetineerden kwamen uit meer dan 130 landen. Voor de niet-Belgische gedetineerden die minstens 2% van de gemiddelde gevangenisbevolking uitmaken zijn de gedetineerden uit de volgende landen: Marokko (9,6%), Algerije (4,8%), Roemenië (3,2%), Nederland (2,7%), Frankrijk (2%) en Albanië (2%).
Gevangenissen Types: AH: arresthuis, voor mensen die nog niet veroordeeld zijn, maar in voorarrest zittenBelgische gevangenissen, FOD Justitie, 20 juni 2022. Gearchiveerd op 8 april 2023. SH: strafhuis, voor mensen die veroordeeld werden DH: detentiehuis, voor mensen die veroordeeld werden voor straffen van 3 jaar of korter PSC: penitentiair schoolcentrum PLC: penitentiair landbouwcentrum IBM: inrichting tot bescherming van de maatschappij, voor mensen die ontoerekeningsvatbaar zijn
+ Gevangenis Gemeente Provincie Gewest Type Opening Capaciteit (+/-) Gevangenis van Aarlen Aarlen Luxemburg Wallonië AH+SH 1867 111 Gevangenis van Andenne Andenne Namen Wallonië SH 1997 396 Gevangenis van Antwerpen Antwerpen Antwerpen Vlaanderen AH 1855 439 De Kade (gevangenis) Antwerpen Antwerpen Vlaanderen 2026 440 Gevangenis van Bergen Bergen Henegouwen Wallonië AH+SH 1867 307 Gevangenis van Beveren Beveren Oost-Vlaanderen Vlaanderen AH+SH 2014 322 Penitentiair complex van Brugge Brugge West-Vlaanderen Vlaanderen AH+SH 1991 612 Gevangenis van Dendermonde Dendermonde Oost-Vlaanderen Vlaanderen SH 1863 100Poort van DendermondeDendermondeOost-VlaanderenVlaanderenAH+SH2023488 Gevangenis van Dinant Dinant Namen Wallonië AH+SH 1853 33 Gevangenis van Doornik Doornik Henegouwen Wallonië AH+SH 1868 183 Gevangenis van Gent Gent Oost-Vlaanderen Vlaanderen AH+SH 1862 299 Gevangenis van Hasselt Hasselt Limburg Vlaanderen AH+SH 2005 450Gevangenis van HarenHarenBrussels Hoofdstedelijk GewestSH20221035 Gevangenis van Hoei Hoei Luik Wallonië AH+SH 1871 64 Penitentiair schoolcentrum van Hoogstraten Hoogstraten Antwerpen Vlaanderen PSC 1931 185 Gevangenis van Ieper Ieper West-Vlaanderen Vlaanderen AH+SH 1876 169 Gevangenis van Itter Itter Waals-Brabant Wallonië SH 2002 421 Gevangenis van Jamioulx Jamioulx Henegouwen Wallonië AH+SH 1975 385Detentiehuis van KortrijkKortrijkWest-VlaanderenVlaanderenDH202277Detentiehuis van OlenOlenAntwerpenVlaanderenDH202558 Gevangenis van Lantin Lantin Luik Wallonië AH+SH 1979 767 Centrale gevangenis van Leuven Leuven Vlaams-Brabant Vlaanderen SH 1860 398 Hulpgevangenis van Leuven Leuven Vlaams-Brabant Vlaanderen AH 1869 149 Gevangenis van Leuze-en-Hainaut Leuze-en-Hainaut Henegouwen Wallonië SH 2014 350 Gevangenis van Marche-en-Famenne Marche-en-Famenne Luxemburg Wallonië AH+SH 2013 350 Penitentiair schoolcentrum van Marneffe Marneffe LuikWallonië PSC 1850 141 Gevangenis van Mechelen Mechelen Antwerpen Vlaanderen AH+SH 1874 84 Gevangenis van Merksplas Merksplas Antwerpen Vlaanderen SH 1825 406 Gevangenis van Namen Namen Namen Wallonië AH+SH 1874 226 Gevangenis van Nijvel Nijvel Waals-Brabant Wallonië AH+SH 1908 192 Gevangenis van Oudenaarde Oudenaarde Oost-Vlaanderen Vlaanderen SH 1922 132 Inrichting tot bescherming van de maatschappij van Paifve Paifve Luik Wallonië IBM 1972 205 Penitentiair landbouwcentrum van Ruiselede Ruiselede West-Vlaanderen Vlaanderen PLC 1849 60 Gevangenis van Sint-Gillis Sint-GillisBrussels Hoofdstedelijk Gewest AH+SH 1884 750 Detentiecentrum van Saint-Hubert Saint-Hubert Luxemburg Wallonië SH 1972 229Gevangenis van TongerenTongerenLimburgVlaanderenAH+SH184450 Gevangenis van Turnhout Turnhout Antwerpen Vlaanderen AH+SH 1908 262 Detentiehuis van Vorst Vorst Brussels Hoofdstedelijk Gewest DH 2023 57 Gevangenis van Wortel Wortel Antwerpen Vlaanderen SH 1933 302
Federale gesloten jeugdcentra In de federale gesloten centra ("jeugdgevangenissen") verblijven jongeren die een misdrijf gepleegd hebben en niet in een gemeenschapsinstelling terechtkunnen. In deze centra staat het directoraat-generaal Penitentiaire Inrichtingen in voor de orde en de veiligheid, maar de gemeenschappen bieden psychosociale begeleiding aan en voorzien onderwijs. Als gevolg van het Vlinderakkoord van 2011 zijn deze jeugdcentra overgedragen aan de Gemeenschappen (voor Brussel is dit de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie).
Gevangenis Gemeente Provincie Gewest OpeningGesloten Federaal Centrum voor Jongeren van EverbergEverberg Vlaams-Brabant Vlaanderen 2002Gesloten Federaal Centrum voor Jongeren van TongerenTongerenLimburg Vlaanderen 2009Gesloten Federaal Centrum voor Jongeren van Saint-HubertSaint-Hubert Luxemburg Wallonië 2010
Transitiehuizen Transitiehuizen zijn een detentievorm die gedetineerden die bijna einde straf zijn de kans geven om onder intensieve begeleiding te werken aan hun re-integratie. Men wil een geleidelijke overgang van een klassieke detentie naar meer vrijheid, die moet leiden tot minder recidive. De gedetineerden klussen of koken en worden geholpen bij het zoeken naar werk en naar een woning, enz. Zij worden hierbij opgevolgd door criminologen, psychologen en sociaal werkers. Transitiehuizen bieden een detentie meer op het profiel van de gedetineerden. Onderzoek toont aan dat wie in zo'n transitiehuis verbleef minder vaak hervalt in criminele feiten. +InrichtingStadProvincieGewestTypeOpeningCapaciteit (+/-)Transitiehuis van MechelenMechelenAntwerpen Vlaanderen TH 2019 15Transitiehuis van GentbruggeGentbruggeOost-VlaanderenVlaanderenTH2023Transitiehuis van LeuvenLeuvenVlaams-BrabantVlaanderenTH2024Transitiehuis van EdingenEdingenHenegouwenWalloniëTH2024
Forensisch psychiatrisch centra (FPC) Geïnterneerden zijn geesteszieken die veroordeeld zijn voor criminele feiten. Het FPC is vergelijkbaar met een psychiatrisch ziekenhuis, maar heeft een hogere graad van beveiliging. InrichtingStadProvincieGewestTypeOpeningCapaciteit (+/-)Forensisch Psychiatrisch Centrum van AntwerpenAntwerpenAntwerpen Vlaanderen FPC 2017 180Forensisch Psychiatrisch Centrum van GentGentOost-Vlaanderen Vlaanderen FPC 2014 270Forensisch Psychiatrisch Centrum van AalstAalstOost-VlaanderenVlaanderenFPC2026-2027120Forensisch Psychiatrisch Centrum van WaverWaverWaals-BrabantWalloniëFPC250
Zie ook Federale Overheidsdienst Justitie Gevangenissysteem in Noorwegen Ooit Vrij De Huizen
Externe links Gevangenissen van België, justitie.belgium.be Gesloten federale centra voor jongeren, justitie.belgium.be www.gevangenismuseum.be