thumb|Monsieur et Madame Goliath, dansend reuzenpaar Een folkloristische reus, processiereus, stadsreus of kortweg reus is een meer dan levensgrote pop, een reus, die van binnen hol is, waardoor er ruimte is voor een drager of dragers. De reus kan een historisch, legendarisch of fantasiepersonage voorstellen, soms ook een dier of fabelwezen. Een gehuwde mannelijke reus is bekend als een reuzegom, van het Franse homme. Een vrouwelijke reus is een reuzin.
Volgens sommigen moet een reus aan een aantal voorwaarden voordoen, zoals een traditionele vorm, een bepaalde grootte en bepaalde gebruikscriteria. Steltlopers, grote poppen opgehangen aan touwen, en andere niet op plaatselijke folklore of oude tradities steunende reuzenpoppen worden niet tot de folkloristische reuzen gerekend.
Folkloristische reuzen nemen volgens een oude Europese traditie deel aan optochten, processies en andere, meestal feestelijke evenementen. Anno 2025 bestaan er enkele duizenden folkloristische reuzen in Europa, waarvan het merendeel in Spanje en België te vinden is. Aangezien ze slechts bij speciale gelegenheden naar buiten treden, lokt hun aanwezigheid meestal grote aantallen kijklustigen.
Geschiedenis thumb|Reuzegom Antigoon uit Antwerpen, gesneden door Pieter Coecke van Aelst, een zittende reus. Das festliche Jahr in Sitten, Gebräuchen und Festen der germanischen Völker, 1863 miniatuur|Ommegang van de Wereldtentoonstelling, Brussel door Jacques Hersleven. Reuzen bestaan al in Europa sinds eeuwen, en de huidige reuzenpopulatie blijft groeien. De oorspronkelijke reuzen verbeelden religieuze figuren en stapten mee in processies, waar ze een dramatische functie hadden. Een bekend figuur is Goliat, de reus die werd geveld door David. Ook de heilige Christoffel zag men weleens opduiken. Door de eeuwen heen veranderde dit gebruik; processies werden steeds vaker uitgebreid met profane elementen om een ruimer publiek te trekken, sommige reuzen werden verbonden aan een gilde en/of beeldden een lokale legende uit.
Al in de 13e eeuw zou de Spaanse stad Pamplona drie stadsreuzen hebben gehad: Pero Suciales, Mari Suciales en Jucef Lacurari.Curiosidades Sanfemineras - Gigantes y cabezudos Ook de Portugese stad Alenquer zou rond die tijd al stadsreuzen hebben gehad. In 1398 verscheen de eerste stadsreus in Antwerpen, in 1424 te Barcelona, in 1447 te Bergen op Zoom, in 1461 te Leicester en in 1462 te Aat (Le Cheval Bayard in de Ducasse van Aat).
De Franse Revolutie maakte een einde aan de feodaliteit en de macht van de kerk: er werden veel processies geschrapt en de reuzen vernietigd. Ook ambachten, gilden en broederschappen die voorheen een belangrijke rol speelden bij de zorg voor reuzen en ommegangen werden opgedoekt. Ten tijde van de Belgische staat keerden ze weer, maar ditmaal met een andere rol en betekenis. Vanaf dan beelden reuzen meer een verhalen en figuren uit de buurt of streek uit. De reuzen worden voornamelijk lokale symbolen die vaak een buurt of een vereniging vertegenwoordigen (bv. reus Djon van de Snorrenclub Antwerpen.
Ommegang en Cavalcaden Het openbare leven van de reuzen speelt zich hoofdzakelijk af tijdens de cavalcaden.Aux bureaux de la Tradition, 1891: La Tradition, Volume 5.: Harou, Alfred: Les géants et leur Procession, pag. 53 In Vlaanderen en Brabant waren dit de hoogtepunten van het jaar: de reuzen verschenen alleen op dit ogenblik in het openbaar. De bekendste historische cavalcaden met reuzen zijn: De Cavalcade van OLV-ten-Rhode De Ommegang van Aat De Ommegang van Antwerpen De Ommegang van Appels De Ommegang van Bergen (Mons) De Ommegang van Brussel (1549) en Meyboom De Ommegang van Dendermonde en Katuit De Ommegang van Geraardsbergen De Ommegang van Ieper De Ommegang van Leuven De Ommegang van Lier De Ommegang van Mechelen De Ommegang van Namen De Ommegang van Sint-Niklaas De meeste reuzentradities bepalen dat stadsreuzen nooit hun geboortestad mogen verlaten. Dit is onder meer het geval voor de reuzen van Aat, Geraardsbergen, Sint-Niklaas, Lier en Mechelen. Ook het Ros Beiaard van Dendermonde verlaat zijn stad niet. Dit fenomeen werd door de heemkundige Frans De Potter in 1870 als volgt beschreven:Schets eener geschiedenis van de gemeentefeesten in Vlaanderen, pag. 52. De Busscher, 1870. "...buiten zijn geboorteplaats gevoelt den Reus zich vreemd, hij wandelt buiten zijn erf rond als een onbegrepen genie!" Een historische uitzondering werd gemaakt naar aanleiding van de Wereld expo, toen werd een reuzenbijeenkomst gehouden, waarop tal van oude reuzen aanwezig waren.Géants processionnels et de cortège en Europe, en Belgique, en Wallonie ...-René Meurant/ Ministère de la culture française, 1979.
De Gildereuzen van Dendermonde verlaten enkel bij speciale gelegenheden op verzoek hun geboortestad. Sommige reuzen verlaten enkel tegen betaling hun thuisstad of -dorp. Dit is een voorbeeld van financieel reuzen te laten opdraven als attractie. Hierdoor krijgen sommige reuzen veel kritiek, omdat zij aan hun geboortestad gebonden zijn en nooit hun "territorium" mogen verlaten. Een uitzondering wordt toegestaan als de reuzen uitgenodigd worden voor een reuzenhuwelijk of doopsel, en als daarbij als getuigen optreden.
Ontwikkelingen In de 21e eeuw laten ook heel wat wijken of groepen een reus bouwen, die ze in eigen beheer onderhouden. In de streek rond Aat worden ook miniatuurversies van de oude reuzen gebouwd door en voor kinderen (mini-géants), het is een pedagogisch project om de belangstelling voor dit erfgoed te stimuleren.
Verspreiding miniatuur|Verspreiding van stadsreuzen in Europa miniatuur|Afkonding van een reuzenhuwelijk in 1961, Moerbeke-Waas. In Europa zijn er verschillende regio's waar deze folklore als immaterieel erfgoed levend zijn. De bekendste regio's bevinden zich in Frans-Vlaanderen, Vlaanderen, Wallonië, Catalonië, de Balearen, Madrid en een paar regio's in Engeland en de Alpen. Elke regio heeft zijn eigen karakteristieke eigenschappen en tradities. Elke regio heeft een overkoepelende structuur die de lokale folkloristen advies geeft en promoot. Bekende organisaties zijn "Reuzen in Vlaanderen", la Ronde des Géants (1977) en de "agrupacion de Colles geganters de Catalunia".
Vlaanderen kent meer dan 1700 stadsreuzen.Reuzen in Vlaanderen: volksleven van vijf eeuwen. Renaat van der Linden Meerdere steden hebben hun reuzen die de stad vertegenwoordigen. In november 2005 heeft UNESCO de reuzenoptochten van Brussel, Mechelen, Dendermonde, Aat en Bergen (zie ook Ducasse van Bergen) erkend als immaterieel cultureel erfgoed.
Het leven van de reus Een reus is niet zomaar een pop: hij of zij representeert een erfgoedgemeenschap: een reus wordt doorgaans beschouwd als een volwaardige inwoner van de desbetreffende stad of gemeente en is inherent verbonden met de lokale cultuur. Binnen deze traditie worden reuzen niet louter vervaardigd, maar symbolisch 'geboren'; dit komt tot uiting in de toekenning van een doopakte of een officiële inschrijving in het bevolkingsregister. De meeste reuzen beschikken over een specifieke iconografie en zijn herkenbaar aan unieke attributen die verwijzen naar hun oorspronkelijke historische of maatschappelijke context. De constructie van dergelijke figuren wordt toevertrouwd aan een gespecialiseerde reuzenbouwer, die vaak intercommunaal opereert en opdrachten uitvoert voor diverse steden en dorpen.
Vervolgens worden ze feestelijk gedoopt en krijgen een peter en een meter. Reuzen kunnen ook onderscheidingen krijgen, zo draagt Ferdinand (zie foto) verscheidene eremedailles en draagt Sinterklaas een gulden medaille aan zijn koorkap. Andere reuzen krijgen dan een grootlint met de kleuren van het wapenschild van de stad. Soms sterft of verdwijnt een reus: door verval, door een tekort aan reuzenvrijwilligers of publieksbelangstelling. Sommige steden (zoals Mechelen en Antwerpen) zijn al eeuwenlang in het bezit van stadsreuzen en hun lot is vaak aan elkaar verbonden, vaak krijgen ze ook de functie als vertegenwoordiger van de stad mee, een soort mascotte.
Reuzenfamilie Na hun doopsel kunnen reuzen zich verloven met elkaar, deze verloving wordt officieel bekend gemaakt tijdens een verlovingsfeest. Conform de gebruiken gaat een reuzenpaar een katholiek huwelijk aan, in de plaatselijke parochie. Daarbij zijn getuigen aanwezig en ook genodigden, die in de feestelijkheden deelnemen. Bij het huwelijk van reuzegom graaf Boudewijn en Alix in 2022 waren er verschillende hoge gasten aanwezig uit binnen en buitenland waaronder Reus Mercator, Prins Jan de Ligne en zelfs een reuzenechtpaar uit Catalonië. Het uitnodigende reuzengilde regelt de praktische organisatie van de feestelijkheden. Nadat in 1960 Reuzin Minneken Poes zich verloofde met Cieper tijdens de Berestoet, verhuisde de kattenreuzin van Zwevegem naar Ieper; de doopstad van haar man. De reuzenkatten wonen er beide nog steeds. Na een aantal jaren huwelijk kunnen de reuzegom en zijn gade een reuzenkind verwekken, dat ook gedoopt wordt. Soms verliezen reuzenechtparen hun kroost tijdens een oorlog. Zo zou het reuzenkind uit Wetteren in 1810 gestorven zijn tijdens de doortocht van Napoleon.
Dansende reuzen thumb|Video van dansende Goliath en echtgenote tijdens de Ducasse van Aat Een van de oudste manieren om de reuzen tot leven te brengen is hen omringen met muziek. Een van de meest bekende deuntjes is het Reuzenlied "Al wie daar komt,...". Deze melodie werd altijd gespeeld op tamboerijn en fifer, waarop de reus tot leven kwam.Geschiedenis van de gemeenten der provincie Oost-Vlaanderen: Arrondissement Dendermonde. Reeks 4, Volume 3/ Frans De Potter, 1893.- pag. 271 De meeste oude reuzenparen zullen nog steeds enkel bewegen en dansen als er muziek wordt gespeeld.
Een bijzondere manier van verplaatsen vinden we in Borgerhout: de plaatselijke reuzenfamilie bevindt zich op een Triomf- of Reuzenwagen, voortgetrokken door trekpaarden. Eigenlijk worden zij gerekend tot de dwergreuzen. Tijdens de optocht voeren de dragers geregeld een menuet uit. Deze traditie gaat terug op de oude Reuzentreinen in Antwerpen waarbij op een reuzenwagen dwergreuzen dansten in de klederdracht van de landen waarmee deze Scheldestad handel dreef.
Echte folkloristen zweren het gebruik van wieltjes af: ze promoten de kunst van het reuzendragen tijdens een reuzentreffen, speciaal voor gedragen reuzen. Voor vele gilden is het dragen van een reus een erezaak.
Reuzengilde Het dragen van de reus is zwaar en vergt veel ervaring; dit is doorgaans een mannenzaak.https://www.nuus.be/2022/11/22/vier-jonge-reuzendragers-willen-eeuwenoude-traditie-mee-springlevend-houden/ Elke reus heeft zijn eigen vertrouwde dragers, die conform de traditie allen een witte broek als uniform dragen. De meeste reuzengilden zijn gestructureerd onder leiding van een gildemeester. In sommige streken gaat deze erezaak over van vader op zoon, en lopen de jongste dragers mee met de ervaren leden. Bij de oudste reuzenfamilies neemt de eigenaar van de reuzen, vaak de stad, alle kosten voor zijn rekening. De gilde mag dan namens de stad de reuzen laten leven. Doch hebben vele gilden het niet eenvoudig om hun reuzen tijdens het seizoen te laten dansen, vaak is er een groot tekort aan dragers.https://www.hln.be/wetteren/reuzen-zoeken-sterke-schouders-en-organiseren-reuzendragerswedstrijd~a72e3978/
Het Dendermondse Ros Beiaard wordt gedragen door twaalf pijnders, die worden afgewisseld in drie ploegen, vroeger twee ploegen van twaalf. De Dendermondse reuzen dansen werkelijk door de stad in een drie uur durende ommegang op Katuit, op donderdag van de jaarlijkse kermis. Later dan, na het vuurwerk, dansen de reuzen finaal voor ze in hun standplaats worden gezet, voor weer een jaar. Tot 1962 waren er zes dragers voor de drie reuzen. Nadien kwamen er drie bij. Nu zijn er zelfs tien dragers. De huidige, gemoderniseerde ommegang met speciale effecten is heel wat levendiger, met onderdelen uit de Ros Beiaard ommegang en tienduizenden toeschouwers.