Busmaterieel van ENHABO geeft een compleet overzicht van het lijnbusmaterieel dat vanaf 1960 dienst heeft gedaan bij het voormalig openbaarvervoerbedrijf ENHABO (Eerste Noord-Hollandse Autobus Onderneming; voorheen Evert van der Does & Zonen) uit Landsmeer.
De ENHABO exploiteerde het openbaar vervoer in de Zaanstreek en werd in 1991 overgenomen door de NZH uit Haarlem.
In de jaren zestig bestond het wagenpark van de ENHABO vooral uit tweedehands materieel. De stadsbussen waren blauw-grijs en de streekbussen okergeel. Het wagenpark uit de periode 1921-1960 is incompleet.
Nummer(s) Model Bijzonderheden Diverse merken 1FordDit was de eerste bus, uit 1921, geschikt voor 21 personen.2OpelDit was de tweede bus, uit 1922.3Dürrkop/SchwarzeDeze bus uit 1922 was uitgevoerd met luxe zetels, tapijt en gordijnen en was van binnen betimmerd met mahoniehout. 33-41 Kromhout/Verheul In de periode 1938-1940 kwamen er bij het GVB zestien kleine Kromhouts in dienst; bussen met maar één bedrijfsdeur, met de nummers 35-50. In 1952 werden de 43, 45, 46 en de 49 verkocht aan de ENHABO en kregen de nummers 34, 35, 36 en 33. De 36 kwam echter niet in dienst en werd gebruikt als onderdelenleverancier. Een van deze wagens werd later voor de dienst op lijn 4 verbouwd tot luxe bus. In 1955 werden ook de 37, 38, 41, 42 en 44 aan de ENHABO verkocht en kregen de nummers 37-41, waarbij de 37 en 38 hun originele GVB-nummer behielden en de 41, 42 en 44 de ENHABO-nummers 39-41 kregen.51, 52Kromhout-WerkspoorDeze bussen waren gelijk aan de GVB 35-50 maar hadden een koetswerk van Werkspoor. In 1955 nam de ENHABO deze wagens ook over van het GVB, maar ze kwamen niet in dienst en werden gebruikt als onderdelenleverancier. 42-44, 46 Scania-Vabis-König 1957 (42, 43), 1958 (44, 46), ze reden op lijnen 1 en 4. 45 Volvo-Den Oudsten Deze wagen reed op lijnen 1 en 4. Deze ex-tourwagen werd door Jonckheere tot lijnbus verbouwd. 47-48 Leyland-Verheul Dit waren de enige Leyland's die ooit bij de ENHABO hebben gereden. Deze ex-tourwagens werd door Jonckheere tot lijnbus verbouwd. Hij reed op lijnen 1 en 4. 49, 57 Fiat-Jonckheere 1961, 1963, 57 ex-Pool 21 (1961) 50, 51 Fiat-Jonckheere Dit waren microbussen, ze reden op lijn 5 in Landelijk Noord. 53, 54 Fiat-König 1961, ex-Vlasman 5, 7 (1959) 59, 60 Scania/Hoogeveen Dit waren microbussen, reden op lijn 6 en waren afkomstig van de NACO. 62 Scania-Vabis/Jonckheere 1964 ex-Dusseldorp 19 (1953) 67, 68 Scania-Vabis/Kusters 1964, 67 ex-Kuipers 5 (1958) en 67 ex-Kuipers 2 (1961). 71, 72 Scania-Vabis/Den Oudsten Deze bussen waren afkomstig van de TET en in 1965 overgenomen door de ENHABO. De 71 was de ex-TET 50. 12, 61, 69, 70, 75-79 Scania-Vabis/Jonckheere De 12 uit 1961 en de 78 uit 1966 waren blauw-grijs en reden op de stadsdienst Zaandam. De 61 uit 1964 reed op lijnen 1 en 4 en vanaf 1966 evenals de andere wagens op lijn 7. De 68 uit 1964 was de ex-Kuippers 3 uit 1961 en had een Kusters '61 carrosserie. De 69 uit 1965 was een omgebouwde tourwagen. De 70 was uit 1965, de 71 en 75-79 uit 1967. De 70 en 75 waren semi-tourwagens. 80 Scania-Vabis/Den Oudsten 1966, ex-TET 57 (1955) 82 Scania-Vabis/Domburg 1968, ex-Oosterom 24 (1956) 10, 11 DAF/Jonckheere 1960, deze bussen waren blauw-grijs en reden op de stadsdienst Zaandam. 81-87, 93-98, 100, 102 DAF/Jonckheere Tussen 1968 en 1970 stroomden er DAF/Jonckheere-bussen in; de tweede serie kreeg de nummers die eigenlijk voor de GVB-Leylands waren bedoeld en waren iets langer. De DAF's begonnen in het wit maar werden later vergeeld en reden op lijnen 1 en 2. De 87 en 93 waren blauw-grijs en reden op de stadsdienst Zaandam. In hun nadagen in 1976 werden ze alsnog geel en gingen rijden op lijnen 1 en 2. In 1977 werden de 81 en 83/86 verkocht aan de fa.Van Fraasen in Vlissingen voor groepsvervoer op Walcheren. De resterende exemplaren 87 en 93-98 reden alleen nog op spitsdiensten, onder meer op lijn 37, die voorheen alleen met AEC's reed.
Tourwagens 98 en 102 werden in juni 1975 eigendom van het GVB; ze werden vernummerd tot 598 en 599 en op 30 september rood geschilderd. In omgekeerde volgorde waren ze in dienst tot 28 november 1985 en 26 november 1986. De 598 ging op 16 juni 1987 naar z'n nieuwe eigenaar in Badhoevedorp.
De 95 is tegenwoordig museumbus bij stichting BRAM.
Verder had de ENHABO een DAF-tourwagen in dienst. De 102 ging in juni 1975 naar het GVB (in ruil voor de 526 en de 527) en werd er rood geschilderd en vernummerd tot 599. Op 28 november 1985 werd hij afgevoerd.thumb|150px| AEC-bussen 40, 42, 49, 50 , 51 AEC Regal Mk. IV/Verheul In mei 1970 werden de veertien jaar oude 42, 49, 50 en de 51 van het GVB aan de ENHABO verhuurd voor eigen diensten. De wagens bleven blauw. De 49 werd nog vervangen door de 40 in verband met herstel van schade. 164, 165, 168, 170, 172-182 AEC Regal Mk. IV/Verheul In november 1970 werden de voorverkiezers 33-52 vernummerd in 163-182 en verbleven vier steeds wisselende wagens bij de ENHABO in huur, voor eigen diensten. Doordat het GVB lijn 34 zelf weer als volwaardige lijn ging rijden waren de huurwagens vanaf de zomer 1971 niet meer nodig.
In de winterdienst 1971/1972 gingen alle voorverkiezers, behalve de 163, 166, 167, 169 en 171, naar de ENHABO waar ze werden ingezet met ENHABO-chauffeurs op spitsdiensten van de GVB-lijnen 32, 33 en 34. Ook nu bleven ze blauw. In de zomer van 1972 keerden ze terug naar het GVB. 88-90, 211, 215, 216, 218, 220-223 AEC Regal Mk. IV/Den Oudsten Zie serie hieronder. 91, 92, 232-239, 241-244 AEC Regal Mk. IV/Verheul Het GVB schafte in de jaren vijftig blauwe bussen aan op AEC- en Kromhout-chassis. De series 200-224 (gebouwd door Den Oudsten) en 225-244 (gebouwd door Verheul) werden ook wel monocontrols genoemd en reden vanuit de hoofdgarage West.
In 1969 werd het GVB aandeelhouder van ENHABO en ging het vanaf toen materieel uitlenen dan wel verhuren/verkopen voor eigen diensten of spitsritten op GVB-lijnen 32, 33, 42 en 47. Lijn 37 (Centraal Station – Molenwijk) werd uitgevoerd door de ENHABO.
Als eerste werden de 213, 214, 217, 228 en 240 verkocht. Ze werden okergeel geschilderd en vernummerd tot 88-92.
Daarna volgden de 211, 215, 216, 218, 220-223, 232-239 en de 241-244, maar deze werden verhuurd. Aanvankelijk werden slechts 13 exemplaren geel geschilderd maar de overige 7 volgden spoedig. Ze werden naast lijn 37 op alle lijnen ingezet inclusief de Zaanse stadsdienst.
In 1972 werden in de gemeenteraad vragen gesteld over de verhuur van de 20 bussen aan de ENHABO bij een debat over de aanschaf van nieuwe standaardbussen. Omdat het GVB jaarverslag over 1971 nog niet was samengesteld werden de wagens met terugwerkende kracht naar 1971 verkocht. Ze behielden echter wel hun GVB-nummer omdat het groot onderhoud nog bij het GVB plaatsvond. Dit in tegenstelling tot de 88-92.
Met de uit West afkomstige 208, 210, 212, 225, 227 en 229 werden tijdens de benzinerantsoenering in 1974 spitsdiensten gereden op de GVB-, maar door de ENHABO gereden, lijn 37, waardoor eigen wagens gebruikt konden worden voor eigen extra diensten. Na het einde van de rantsoenering keerden ze niet meer in West in dienst terug. Enkele exemplaren reden nog even in Noord.
Met de komst van de Volvo/Jonkheere-wagens 105-136 in 1974 gingen de meeste Monocontrols buiten dienst (op hetzelfde moment dat ook de rol van de bij het GVB achtergebleven wagens was uitgespeeld). Alleen de 92, 211, 215, 233 en de 244 mochten doorrijden. Van deze wagens had laatstgenoemde de langste adem; begin 1975 kreeg hij gezelschap van herintreders 229, 232, 236 en 243. Ze reden hoofdzakelijk op lijn 37 en spitsdiensten op lijnen 1 en 2. Bij de komst van de ex-GVB standaards 101 en 102 in de zomer van 1975 gingen ze na 18 jaar buiten dienst.
De 244 werd museumbus bij de Stichting MUSA en is na jarenlang binnenblijven aan het Haags Bus Museum overgedragen, waar hij tot HTM-bus zou worden beschilderd. Inmiddels is de 244 in eigendom overgegaan naar Mart Leek. 539, 542, 544, 552, 562, 578 AEC Regal Mk. IV/Verheul Ook de HTM in Den Haag schafte in 1957/58 een serie monocontrols aan; de 501-605 (waarvan de 581-605 in 1961 vrijwel ongebruikt aan Buenos Aires werden verkocht) verschilden enkel van de 225-244 doordat ze crèmekleurig waren en groene bankjes hadden. In 1973 gingen zes wagens (539, 542, 544, 552, 562, 578) naar ENHABO; niet om het materieeltekort op te vullen maar om motoren te leveren voor hun Amsterdamse broers (de transplantatie speelde zich af in Garage West). Daarna werden ze ontdaan van bruikbare onderdelen en gesloopt. DAF-microbussen 70, 75 DAF B1100DA406/Verheul DAF-microbussen van het GVB. Speciaal voor de lijnen naar Landelijk Noord nam het GVB tussen 1964 en 1967 acht DAF-jes (153-160) in dienst die min of meer miniversies waren van de AEC-luchtbussen 110-149 (later 531-570). De 153 (het enige exemplaar met kleine DAF-letters) werd in 1964 afgeleverd, de 154 debuteerde pas 5 september 1966 op de van ENHABO overgenomen lijn 30. Naar het voorbeeld van de 155-160 werden ze bij hun revisie wijnrood geschilderd zoals de CSA 1-standaards en voorzien van mistlampen en dakclignoteurs. Met het oog op de in bestelling zijnde serie 111-169 werden de micro's op 3 maart 1974 vernummerd tot 573-580. Voor de 573 en de 574 zou dit niet hun enige vernummering zijn, want op 1 juni 1975 werden ze samen met de vijf jaar oude DOL-bussen 526 en 527 aan ENHABO verkocht; de 573 (juni) en de 574 (september) werden okergeel geschilderd en vernummerd tot 70 en 75. Ze reden op de z.g. zwakke lijnen en werden af en toe teruggeleend door het GVB in tijden van materieeltekort.
De 70 werd op 6 november 1977 afgevoerd naar de sloper in Monnickendam maar werd gered door een chauffeur van het GVB die hem tot camper ombouwde. In 1994 werd hij doorverkocht en is voor zover bekend nog steeds in leven.
Hetzelfde geldt voor de 75 die 21 januari 1980 op dertienjarige leeftijd afscheid nam met een personeelsdienst; de volgende dag werd hij aan de Stichting MUSA verkocht die hem geleidelijk aan terugverbouwde tot de blauwe 154 (als compensatie voor de rode 577 die op 26 mei 1984 onder de sloophamer verdween).Volvo/Jonckheere-bussen 103, 104 Volvo B58/Jonckheere Deze semi-tourbussen werden afgeleverd in 1973. Al in 1975 werden ze verkocht door het afstoten van het tourvervoer. 105-136 Volvo/Jonckheere In 1974-1975 stroomden er een nieuwe serie Jonckheere-bussen in; de 105-136 waren echter gebouwd op Volvo-chassis en vervingen uiteindelijk de laatste Monocontrols. Ook zouden ze qua populariteit de DAF's voorbijstreven. De 105-122 hadden een halfautomatische versnellingsbak van hetzelfde type als de monocontrols. De 123-136 hadden een volautomatische versnellingsbak waarvan de hoogste exemplaren speciaal bestemd waren voor de stadsdienst Zaandam, waarvoor de gemeente Zaanstad dan ook subsidie verleende. De overige exemplaren reden vooral op lijnen 96 en 97 en vormden jarenlang de hoofdinzet.
In 1982 werden de 105, 106, 110, 114 en de 118 voorzien van fietsaanhangers voor dienst op de nieuwe GVB-lijn 36F tussen Molenwijk en Surinameplein. Deze vier aanhangers waren gebouwd door de DAM te Appingedam, zelf ook een voormalig busbedrijf. De fietsbus werd echter geen succes en binnen de kortste keren werd lijn 36F opgeheven.
Vanaf 1987 werden er geruime tijd twee fietsbussen ingezet op lijn 97 bij een jaarlijkse fietstocht in de Zaanstreek.
De 120 kreeg een themabeschildering.
Met de komst van de CSA3's kwam het einde van de Jonkheere-bussen snel in zicht; als eerste kwam de 108 terzijde te staan wegens slechte onderhoudstoestand en kort daarna ook de 105. In 1986 kwamen de 109, 111, 117, 119 en de 121 buiten dienst te staan. In 1987 volgden de 106, 107, 110, 112-114, 116, 118, 122 en 128. In de zomer van 1987 reden alleen nog maar de 115, 120, 123-127 en 129-136.