thumb|Nijvel: Sint-Gertrudiskerk, voormalige abdijkerk De Abdij van Nijvel is een voormalig klooster in Nijvel, Waals-Brabant, waarvan de monialen de regel van Sint-Benedictus volgden. De abdij werd in 640 gesticht door de Pepiniden en kende een langdurige bloei, totdat zij tijdens de Franse Revolutie werd opgeheven. De voormalige abdijkerk, de Sint-Gertrudiskerk, staat bekend om haar romaanse architectuur en functioneert thans als parochiekerk.
Geschiedenis De eerste halve eeuw van het bestaan van de abdij is goed gedocumenteerd. De abdij werd gesticht in 640 door Sint-Amandus en Itta of Ida van Nijvel, de weduwe van Pepijn van Landen en haar dochter Gertrudis van Nijvel, de eerste abdis. Deze stichting had ook als doel de familiale bezittingen te bewaren en de machtspositie van beide vrouwen te consolideren. De abdij lag in een groot domein en ook na hun dood bleef het klooster in handen van de Pepiniden.
De abdij werd in 650 of 651 een dubbelklooster (waar twee gemeenschappen woonden: een voor mannen en een voor vrouwen). Dit gebeurde na de komst van een groep Ierse monniken onder leiding van Foillan. Zij werden opgevangen door Gertrudis en Ida. Een deel van de monniken kon een eigen abdij stichten in Fosses-la-Ville op een domein van de Pepiniden. Een ander deel bleef in Nijvel en elke gemeenschap kreeg een eigen kerk. Bij de dood van Gertrudis werd zij al snel als heilige vereerd. Alain Dierkens in Patrick Périn, L'art mérovingien, permanences et innovations, Feuillets de la cathédrale de Liège, 25-26, 1996, p. 10
Vast staat dat het zeker vanaf 877 een vrouwenstift was. (1998) Norm und Wirklichkeit religiöser Frauengemeinschaften im Frühmittelalter. Die Institutio sanctimonialium Aquisgransensis des Jahres 816 und die Problematik der Verfassung von Frauenkommunitäten, p. 154, (Veröffentlichungen des Max-Planck-Institus für Geschichte (Göttingen) In de huwelijksoorkonde van keizerin Theophanu wordt de abdij genoemd als onderdeel uitmakend van de door keizer Otto II gedane schenking aan de Byzantijnse prinses Theophanu. Bij de plaatsen Walcheren, Wichelen en de Abdij van Nijvel horen dan gezamenlijk volgens de oorkonde 14.000 boerderijen.
Tijdens de hoge middeleeuwen stond de benedictijnenabdij van Nijvel als rijksabdij rechtstreeks onder het gezag van de Duitse keizer. In de loop van de 11e eeuw ging de voogdij over aan de graven van Leuven, voorvaderen van de hertogen van Brabant. Sluiting De Franse troepen verdreven de zusters en verklaarden hun bezittingen verbeurd. In 1795, tijdens het abbatiaat van moeder Marie-Félicité-Philippine van der Noot, werd de abdij opgeheven, waardoor de monastieke gemeenschap al haar rechten verloor en de abdis werd afgezet.
Archeologisch onderzoek Deze abdij is een van de weinige uit de Merovingische tijd waarvan de topografie door archeologen is onderzocht. Hierbij kwam aan het licht dat er drie kerken aanwezig waren, elk georiënteerd op het oosten maar met elk hun eigen functie: de Onze-Lieve-Vrouwekerk, centraal gelegen, waarin liturgische diensten werden gehouden van het vrouwenklooster. Deze relatief grote had een schip met drie beuken waarvan de middelste 14 op 6 meter mat. Het koor met abside had een diameter van 5,5 meter. de Sint-Pauluskerk, ten noorden, voor de diensten van het mannenklooster. Het schip van deze kerk bestond uit één beuk van 10 op 7 meter en het rechthoekige koor mat 3 op 3,5 meter. de Sint-Petruskerk, een kleine zaalkerk van 23 op 6,8 meter, ten zuiden, zonder koor en gebouwd als grafkerk. Nadat Gertrudis hier werd begraven verdrong haar verering die van Petrus en kreeg de crypte geen nieuwe begrafenissen. Deze kerk ligt aan de basis van de grote romaanse basiliek, de huidige Sint-Gertrudiskerk
Lijst van abdissen De abdissen hadden de religieuze en politieke leiding over Nijvel, de stad die rond hun abdij was gegroeid: (1848), Notice historique sur la ville de Nivelles, et sur les abbesses qui l'ont successivement gouvernée depuis sa fondation jusqu‛à la dissolution de son chapitre - Lees op Google Books. Gearchiveerd op 1 december 2021.
Tijdens 17e eeuw kregen de abdissen van Nijvel de titel van prinses of vorstin van het Heilig Roomse Rijk: 1668-1705: Madeleine-Thérèse de Noyelle 1705-1724: Maria-Françoise de Berghes (Huis Glymes) 1724-1743: Caroline (Charlotte) de Berlaimont 1743-1774: Ursule-Antoinette de Berlo de Frandouaire 1774-1795: Marie-Félicité-Philippine van der Noot
Zie ook Sint-Gertrudiskerk (Nijvel)
Literatuur Jean-Jacques Hoebanx, L'abbaye de Nivelles, des origines au XIV siècle, 1952, 511 p.
Nijvel Categorie:Bouwwerk in Nijvel Nijvel Categorie:Voormalig klooster in Wallonië Nijvel Categorie:Hertogdom Brabant