Het Wereldmuseum Amsterdam (tussen 1950 en 2023 bekend als Tropenmuseum), gesticht in 1864 als Koloniaal Museum, is een Nederlands volkenkundig museum aan de Linnaeusstraat in Amsterdam. Het heeft een grote verzameling etnografische artefacten uit tropische en subtropische gebieden, vooral uit de voormalige Nederlandse overzeese gebiedsdelen. Het maakte tot 2014 deel uit van het Koninklijk Instituut voor de Tropen, tegenwoordig is het museum onderdeel van het Nationaal Museum van Wereldculturen.
Geschiedenis thumb|Openingsceremonie van het Koloniaal Instituut in de lichthal van het huidige Tropenmuseum in aanwezigheid van koningin Wilhelmina in 1926
In 1864 werd het Koloniaal Museum opgericht in Haarlem door Frederik Willem van Eeden en kreeg in 1871 onderdak in Paviljoen Welgelegen. Tot 1901 was Van Eeden directeur van dit museum alsook van het eveneens daar gehuisveste Museum voor Kunstnijverheid. Het museum kreeg ruimtegebrek en er werd besloten om via de Vereeniging Koloniaal Instituut een museumgebouw op te zetten in Amsterdam. Het instituutsgebouw werd ontworpen door architectenbureau Van Nieukerken uit Den Haag. Het museumgedeelte bood destijds plaats aan tentoonstellingsruimten van twee musea: het Handelsmuseum (onderdeel van de afdeling Tropische Producten van het instituut met een verzameling afkomstig uit het Koloniaal Museum in Haarlem) en het Volkenkundig Museum (onderdeel van de afdeling Volkenkunde, afkomstig uit het Ethnographisch Museum in Artis). De grondstoffencollectie van het Handelsmuseum is later overgenomen door Naturalis en Universiteit Wageningen.
Het museum viel een tijdlang onder het Ministerie van Koloniën en later ministerie van Buitenlandse Zaken, dat in 2011 besloot de subsidie per 1 januari 2014 te beëindigen. Veel personeel moest worden ontslagen en sluiting van het museum dreigde. In juni 2013 maakte het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap bekend dat een nieuwe subsidie zou kunnen worden verleend op voorwaarde dat het Tropenmuseum losgemaakt zou worden van het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT). Daarnaast werd de collectie van het KIT eigendom van het rijk en daarmee onderdeel van de rijkscollectie. De historische kaart- en bibliotheekcollectie werd als bruikleen van het rijk ondergebracht bij de bibliotheek van de Universiteit Leiden, de boeken van na 1950 werden geschonken aan de nieuwe bibliotheek van Alexandrië.
In 2014 fuseerde het museum met het Rijksmuseum Volkenkunde in Leiden en het Afrika Museum in Berg en Dal. Deze musea gingen verder als het Nationaal Museum van Wereldculturen.www.nrc.nl; 3 april 2014 Minister Bussemaker kende het Tropenmuseum in de nieuwe constructie met de volkenkundige musea in juni 2015 alsnog langdurige subsidie toe.Claudia Kammer: 'Bussemaker draait aantal forse bezuinigingen op cultuur deels terug'. In: Website NRC, 8 juni 2015
In 2023 kreeg het museum de naam Wereldmuseum Amsterdam doordat het museum en het Museum Volkenkunde in Leiden, het Afrika Museum in Berg en Dal en het Wereldmuseum in Rotterdam deel gingen uitmaken van het Nationaal Museum van Wereldculturen.
Verzet
In 1940 namen de nazi's ten behoeve van hun Grüne Polizei het Koninklijk Instituut voor de Tropen over, maar lieten het feitelijke Tropenmuseum daarbuiten, zodat dit open bleef. Gerard Tichelman was daar toen conservator en begon al snel met allerlei verzetswerk, dat leidde tot het drukken van illegale informatie en het opslaan van allerlei spullen zoals wapens en zenders. Ook werkte hij mee aan het toelaten van onderduikers, zoals de zoon van ex-premier Colijn, Henk Colijn. Slechts eenmaal werden bij een inval illegale spullen ontdekt, maar de rol van Tichelman bleef tijdens de oorlog geheim.
Collectie Het Wereldmuseum Amsterdam bevat zowel traditionele als moderne (kunst)objecten, geluidsfragmenten en videobeelden en geeft een beeld van zowel de levende tradities als van de geschiedenis van verschillende wereldculturen.
Kern van het Wereldmuseum Amsterdam vormen de samengevoegde collecties van het 19de-eeuwse Koloniaal Museum te Haarlem en de oude verzameling van het Ethnographisch Museum Artis.
De collectie die vanuit het Wereldmuseum Amsterdam werd toegevoegd aan die van het Nationaal Museum van Wereldculturen bestaat uit 153.000 voorwerpen en 210.000 historische foto's, plus nog eens zo'n 275.000 fotografieën die de voorselectie niet haalden, maar wel in huis zijn. Naast schilderijen omvat de verzameling een collectie textiel uit Indonesië en veel objecten uit Nieuw-Guinea en Suriname.
Tentoonstellingen (selectie) 1915-1915 - Oud-Javaansch en hedendaagsch Balisch Hindoeïsme 1952-1952 - Balische kunst uit eigen bezit 1953-1953 - Kon Tiki? Azië - Oceanië - Amerika 1954-1954 - Melanesische Kunst 1954-1954 - Wat rotsen vertellen, geheime tekens uit het verleden 1954-1955 - Kleur op doek. Hoe exotische weefsels worden gekleurd 1956-1956 - Centraal Amerika's onbekende schatten 1956-1956 - Asmat, Zuidwest Nieuw-Guinea 1956-1957 - 5000 Jaar Schrift en Schrijven 1957-1958 - Arts en medicijnman 1958-1958 - In de ban der voorouders 1961-1961 - Sahara 1962-1963 - Suriname 1963-1964 - Wonen in de wijde wereld 1966-1967 - Rijst, een dagelijkse zorg 1967-1968 - Van top tot teen 1968-1969 - India nu 1971-1971 - Sieraden uit islamitische landen en aangrenzende gebieden 1973-1973 - Anonieme kunstenaars uit een verre wereld 1974-1974 - Zambia in tekening 1975-1975 - Vrouw ben je 1975-1975 - Tantra 1980-1981 - Walter Spies en Balinese Kunst 1982-1982 - Tropenpost; beelden uit verre landen 1983-1983 - India in druk, een indruk van India 1983-1984 - 'De klepper klept niet meer'; lepra door de eeuwen heen 1985-1986 - Indigo: leven in een kleur 1987-1987 - Van totem tot lifestyle; Europese cultuur in ontwikkeling 1988-1989 - Jemen 1989-1990 - Wit over zwart. Beelden van Afrika en zwarten in de westerse populaire cultuur 1990-1991 - Sail in de tropen 1990-1991 - Het Tropenmuseum pakt uit: 125 jaar verzamelen 1991-1992 - Mexico Stad 1992-1993 - Adivasi. Het andere India 1993-1994 - Eeuwige Schoonheid; sieraden van oud-Javaans goud, 4e - 15e eeuw 1993-1994 - Lieve Lasten. Hoe kinderen gedragen worden 1994-1994 - Sinar Surya. Zonne-energie in Indonesië 1995-1996 - Verre vrienden van Jan Klaassen; poppenspel in Afrika en Azië 1996-1997 - Geweven Documenten, Indonesische weefsels verzameld door Georg Tillmann (1882-1941) 1998-1998 - Antropologica - 100 jaar studeren op culturen 1998-1999 - Indië omlijst. Vier eeuwen schilderkunst in Nederlands-Indië 2001-2002 - Abstracte Schilden/rkunst; de kunst van de verdediging 2001-2002 - Race naar de sneeuw 2002-2003 - Familieverhalen uit Zuid-Afrika: een groepsportret 2004-2004 - Warwick Freeman - sieraden 2004-2005 - Het Kwaad, All about Evil 2005-2006 - Licht en duisternis. De Surinaamse schilder Leo Glans (1911-1980) 2006-2007 - Knotsen! Schedelsplijters uit de Stille Zuidzee 2007-2008 - Bisjpalen - een woud van magische beelden 2008-2008 - Asmat, historische en hedendaagse fotografie 2008-2009 - De chocolade-expeditie 2009-2010 - Kunst van overleven. Marroncultuur uit Suriname 2010-2011 - Rood 2011-2012 - De Dood Leeft 2012-2012 - Dankzij de bruggen 2012-2013 - Onverwachte ontmoetingen: verborgen verhalen uit eigen collectie 2013-2014 - Zwart & Wit 2014-2015 - Soulmade - Jasper Krabbé meets Tropenmuseum 2015-2015 - Body Art 2015-heden - ZieZo Marokko 2015-2016 - The Sixties: A Worldwide Happening 2015-2016 - Secret Love: seksuele diversiteit in China 2016-2017 - De Boeddha 2017-2018 - Rhythm & Roots 2017-2018 - Aleppo 2017-2018 - Body Art 2017-2019 - Fashion Cities Africa 2017-2021 - Heden van het slavernijverleden 2018-heden (vaste expo) - Things That Matter 2018-2019 - Cool Japan: wereldwijde fascinatie in beeld 2019-2020 - What a Genderful World - met bijbehorende zesdelige podcast door onderzoeksjournalist en podcaster Zoë Papaikonomou
Literatuur Collectienota 2008-2012: Collecting at cultural crossroads: Collection policies and approaches (2008-2012) of the Tropenmuseum (KIT Bulletin 381). Amsterdam: KIT Publishers, 2008. Daan van Dartel (ed), Tropenmuseum for a change!: Present between past and future. A Symposium report (KIT Bulletin 391). Amsterdam: KIT Publishers, 2009. David van Duuren, 125 jaar verzamelen: Tropenmuseum Amsterdam. Amsterdam: KIT, 1990. Huub Jans , Koninklijk Instituut voor de Tropen. Honderdzestig meter Mauritskade. Amsterdam: Stafbureau In- en Externe Relaties KIT, 1976. Huub Jans en Hans van den Brink, Tropen in Amsterdam: 70 jaar Koninklijk Instituut voor de Tropen. Amsterdam: KIT, z.j. J. Woudsma, Een markant gebouw in Amsterdam-Oost. Het Koninklijk Instituut voor de Tropen. Amsterdam: KIT Publishers, 2004.
Samenwerking met Wikipedia Als een van de eerste kennisinstellingen in Nederland werkte het Wereldmuseum Amsterdam samen met Wikipedia. Tussen 2009 en 2015 werden 50.000 foto's uit de collectie van het Tropenmuseum ingebracht in Wikimedia Commons.Wikimedia Commons (11 sept. 2015): Images from the Tropenmuseum: 49.235 afbeeldingen
Externe links Officiële website Koninklijk Instituut voor de Tropen Tropenmuseumcollectie bij Geheugen van Nederland Website van Wereldmuseum Amsterdam
Categorie:Rijksmonument in Amsterdam Categorie:Bouwwerk in Amsterdam-Oost