Herman Rudolf (Rudy) Kousbroek (Pematang Siantar, 1 november 1929 - Leiden, 4 april 2010) was een Nederlands schrijver, dichter, journalist, vertaler en vooral essayist (P.C. Hooft-prijs 1975 voor essayistiek). Samen met auteurs als Hugo Claus, Lucebert en Gerrit Kouwenaar behoorde Kousbroek tot de groep der Vijftigers. Met Remco Campert gaf hij het tijdschrift Braak uit. Natuurwetenschappelijk en empirisch denken gingen bij Kousbroek samen met een door het surrealisme gevormde kijk op de wereld, die de plaats inneemt van de door hem verworpen metafysica.Kousbroek, Rudy, Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren (DBNL) Kousbroek is de auteur van vele speelse, kritische beschouwingen en, in zijn latere jaren, van korte essays naar aanleiding van foto's. Zijn grote dierenliefde spreekt uit veel van deze publicaties. Kritisch hoofdwerk is waarschijnlijk Het Oostindisch kampsyndroom, over de koloniale mentaliteit, de Japanse bezetting en de verwerking van het verlies van Nederlands-Indië.
Biografie Rudy Kousbroek werd in 1929 geboren op het eiland Sumatra, deel van het toenmalige koloniale rijk Nederlands-Indië. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zaten hij en zijn ouders in een Jappenkamp opgesloten. Na repatriëring maakte hij zijn gymnasiumopleiding af in Amsterdam, waar hij vriendschap sloot met Remco Campert. Hij ging in dezelfde stad wis- en natuurkunde studeren, maar brak die studie af om naar Parijs te vertrekken, waar hij trouwde met de Amerikaanse schrijfster Ethel Portnoy en onder meer werkte voor de UNESCO en als freelance cultureel correspondent voor het weekblad Vrij Nederland en voor het Algemeen Handelsblad. Hij keerde aan het begin van de jaren zeventig terug naar Nederland en vestigde zich in Den Haag. Hij werd redacteur van het Cultureel Supplement van NRC Handelsblad. Vanaf begin 1979 woonde hij weer enkele jaren in Parijs. In de jaren negentig keerde hij definitief terug naar Nederland en de laatste jaren, tot aan zijn dood, woonde hij in Leiden. Voor de Europese Parlementsverkiezingen 2004 en de Tweede Kamerverkiezingen 2006 was hij 'lijstduwer' op de lijst van de Partij voor de Dieren.
Kritiek Rudy Kousbroek kreeg kritiek op zijn opvattingen over de jappenkampen en de Japanse onderdrukking, met name door zijn interpretatie van de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog en de manier waarop hij zich uitte over de ervaringen van de Nederlandse burgers in het voormalig Nederlands-Indië. Kousbroek stelde in enkele van zijn essays en interviews dat de herinneringen aan de oorlogsjaren, waaronder de ervaringen van Nederlanders in de jappenkampen, te veel werden gekarakteriseerd door slachtofferschap en dat de gruwelen die de Nederlanders in Nederlands-Indië hadden meegemaakt wellicht niet in verhouding stonden tot de gruwelen die Nederlanders onder de Duitse wreedheden hebben ervaren.
Zijn opmerkingen werden als insensitief en bagatelliserend ervaren door sommige critici, vooral door overlevenden van de jappenkampen en hun families, die de verschrikkingen van de Japanse bezetting als traumatisch ervoeren. Zeer kritisch over de opvattingen van Kousbroek op dit punt was de schrijver en polemist Jeroen Brouwers.Zie onder meer: Jeroen Brouwers, Hamerstukken, Uitgeverij Atlas, 2010, p. 307-352.
Onderscheidingen miniatuur|Uitreiking P.C. Hooft-prijs door minister Til Gardeniers-Berendsen op het Muiderslot. Het heeft de zo recalcitrante Kousbroek niet ontbroken aan erkenning. In 1969 ontving hij de Essayprijs van de gemeente Amsterdam voor Revolutie in een industriestaat. In 1975 kreeg hij ook de P.C. Hooft-prijs voor het gehele essayistische oeuvre, die echter pas in september 1978 werd uitgereikt door minister Gardeniers. In 2005 kreeg hij de Jan Hanlo Essayprijs voor zijn foto-essays. In 1972 hield hij de eerste Huizingalezing in Leiden, waarvan de titel luidde: 'Ethologie en cultuurfilosofie'. In 1994 kende de Rijksuniversiteit Groningen hem een eredoctoraat in de wijsbegeerte toe (met Lolle Nauta als erepromotor).
Kousbroeklezing Na zijn overlijden werd als eerbetoon door NRC Handelsblad, de toenmalige Uitgeverij Augustus en De Gids, in samenwerking met de Rode Hoed, tien maal de Rudy Kousbroeklezing georganiseerd met achtereenvolgens deze sprekers: 2011 - K. Schippers 2012 - Ian Buruma 2013 - Tijs Goldschmidt 2014 - Maxim Februari 2015 - Tommy Wieringa 2016 - Ionica Smeets 2017 - Maarten Asscher 2018 - Mensje van Keulen 2019 - Theo Jansen 2023 (oorspronkelijk 2020, uitgesteld wegens Corona) - Adriaan van Dis
Privé Kousbroek trouwde in 1951 met de Amerikaans-Nederlandse schrijfster Ethel Portnoy (1927-2004), die hij in Parijs ontmoet had en met wie hij twee kinderen kreeg: een dochter Hepzibah Kousbroek (1954-2009), die ook als vertaler en schrijfster werkzaam was; en een zoon, Gabriël Kousbroek (1965), beeldend kunstenaar. Het huwelijk eindigde in een echtscheiding.
Zijn tweede vrouw was de Ierse schrijfster en sinologe Sarah Hart, met wie hij een dochter kreeg.
Bibliografie 1951 - Tien variaties op het bestiale (poëzie) 1953 - De begrafenis van een keerkring (poëzie) 1968 - Revolutie in een industriestaat (bewerking en uitbreiding van een serie artikelen voor Vrij Nederland onder het pseudoniem Leopold de Buch, verschenen als tweede deel in één bundel samen met de reportages "De verbeelding aan de macht" van de Parijse correspondent van de Volkskrant, Bob Groen) 1969 - de aaibaarheidsfactor 1969 - Anathema's 1 1970 - Het avondrood der magiërs 1970 - Anathema's 2 1970 - Het gemaskerde woord. Anathema's 1, 2 en 3 1971 - Een kuil om snikkend in te vallen 1971 - Anathema's 3 1973 - Ethologie en cultuurfilosofie - Huizingalezing 1978 - Een passage naar Indië 1978 - Stijloefeningen (vertaling van Exercices de style van Raymond Queneau) 1978 - De Aaibaarheidsfactor, gevolgd door Die Wacht am IJskast (uitgebreide herdruk van de aaibaarheidsfactor, 1969) 1979 - Anathema's 4, De waanzin aan de macht 1981 - Vincent en het geheim van zijn vaders lichaam (in 1975 en 1976 als feuilleton verschenen in NRC Handelsblad, onder het pseudoniem Fred Coyett) 1983 - Wat moet ik zeggen en Hoe zeg ik het in het Kats, in samenwerking met het Kats-Nederlands Instituut, uitgegeven door uitgeverij de Harmonie Amsterdam. Met een voorwoord uit Katwijk resp. Chatou, december 1980. Bewerkt door Rudy Kousbroek (oud-doc. Instituut voor Vergelijkende Taalwetenschappen te Katwijk) en Sarah Hart (Ecole des Hautes Etudes Fëlinistique, Chatou, Frankrijk) 1984 - De logologische ruimte 1984 - Anathema's 5. Het meer der herinnering 1985 - Het rijk van Jabeer. Getransformeerde sprookjes (met bijdrage van Joost Roelofsz.) 1987 - Lief Java 1987 - Nederland: een bewoond gordijn (boekenweekessay) 1988 - Een zuivere schim in een vervuilde schepping (over het werk van Konstantínos Kaváfis) 1988 - Dagelijkse wonderen (budgetboek-serie) 1988 - Anathema's 7, De onmogelijke liefde 1989 - Morgen spelen wij verder 1989 - De archeologie van de auto 1990 - Einsteins poppenhuis, Essays over filosofie 1 1990 - Het Paleis in de verbeelding 1990 - Lieve kinderen hoor mijn lied 1992 - Anathema's 6, Het Oostindisch kampsyndroom 1993 - Anathema's 8, De vrolijke wanhoop 1993 - Varkensliedjes 1995 - Terug naar Negri Pan Erkoms 1997 - Hoger honing 1998 - Verloren goeling 2000 - In de tijdmachine door Japan 2003 - Opgespoorde wonderen: fotosynthese (fictie; fotografie) 2003 - Die Winterreise (audio-boek, verhalen) 2003 - Dierentalen en andere gedichten (poëzie) 2005 - Verborgen verwantschappen: fotosynthese (fictie; fotografie) 2005 - Het Oostindisch kampsyndroom (vijfde, uitgebreide druk) 2006 - De archeologie van de auto (uitgebreide herziene uitgave) 2007 - Het raadsel der herkenning: fotosynthese 3 (fictie; fotografie) 2009 - Medereizigers; over de liefde tussen mensen en dieren 2009 - Machines en emoties, briefwisseling tussen Willem Frederik Hermans, Rudy Kousbroek en Ethel Portnoy tussen 1955 en 1978, becommentarieerd en ingeleid door Willem Otterspeer 2010 - Anathema's 9, Restjes 2010 - Opgespoorde wonderen: de fotosyntheses verzameld (fictie; fotografie - bevat naast Opgespoorde Wonderen (2003) tevens Verborgen verwantschappen en Het raadsel der herkenning) 2011 - Het Meisjeseiland, samengesteld door Marja Roscam Abbing en Wout Woltz, ingeleid door Hans Ree 2017 - Seks, natuurlijk, maar vooral orde. Brieven aan Gerard Reve, redactie Sarah Hart en Lien Heyting, voorwoord door Tijs Goldschmidt
Externe links
Categorie:Nederlands dichter Categorie:Nederlands essayist Categorie:Nederlands journalist Categorie:Nederlands vertaler Categorie:Nederlands-Indische literatuur