Rhönradturnen is een onderdeel van de gymnastiek. Het is een vorm van turnen waarbij atleten gebruik maken van een rhönrad.
Geschiedenis Duitsland is de bakermat van deze gymnastiek-discipline. Sinds 1995 is het rhönradturnen ook een internationale wedstrijdsport, met de oprichting van het Internationaler Rhönradturnverband (IRV) en de organisatie van de eerste officiële Wereldkampioenschap rhönradturnen in het Nederlandse Den Helder.
Subdisciplines
Rechtuit(rollen) miniatuur|Rechtuit Bij het rechtuitrollen rolt het rad in een rechte baan op beide hoepels. Naargelang van de stand van de turner rolt het rhönrad van links naar rechts voor- of achterwaarts. Er zijn 2 verschillende soorten elementen. De turn(st)er kan in het rad staan (centrale elementen) Op het rad zitten, steunen of liggen (decentrale elementen). Sinds 1997 worden de oefeningen bij de senioren op muziek uitgevoerd.
Spiralen miniatuur|Spiralen Bij het spiralen rolt het rad op slechts één hoepel, waarbij het rad een cirkel beschrijft. Door verschillende technieken kan het rad in grote of kleine en verticale spiraal worden gedraaid. Bij een grote spiraal is dit een ruime cirkel - 2x groter dan de omtrek van het rad - en maakt het rad een hoek van minimaal 60 graden met de grond. Bij een kleine spiraal is deze cirkel kleiner dan de omtrek van het rad en ligt het rad veel vlakker - en maakt een maximale hoek van 30 graden met de grond. De verticale spiraal is een beweging rotatie van het rad om de verticale as waarbij de hoek met de vloer iets kleiner dan 90 graden is.
Sprong miniatuur|Sprong De jongste subdiscipline binnen het rhönradturnen is sprong, waarbij een rollend rhönrad als springtoestel wordt gebruikt. Hierbij zet de turn(st)er eerst het rad in beweging, maakt vervolgens een aanloop en zweeft aan tot steun, spreidzit of stand op het rad. Ten slotte volgt de afsprong: bijvoorbeeld een overslag of een salto.
Puntencode (2023+) In de puntencode staat precies beschreven hoe de routines worden gejureerd. Op het wereldkampioenschap 2022 in Sønderborg presenteerde de IRV een grote update voor de puntencode. Sinds 2023 is er een nieuw jureersysteem.
De score van elke discipline (behalve rechtuit op muziek) wordt op de volgende manier berekend. Bij rechtuit(rollen) met muziek wordt het gemiddelde van de uitvoering en de artistieke indruk toegevoegd in plaats van alleen de uitvoering:
Moeilijkheidsgraad (max 10,0) + Uitvoering (max 10,0) - Neutrale aftrek = max 20, punten
De moeilijkheidsscore bestaat uit maximaal 8,0 punten voor de moeilijkheidsgraad van de elementen en 2,0 (0,2*10) voor het vervullen van structuurgroepen. De uitvoeringsscore wordt berekend door 0,1 (kleine aftrek), 0,3 (middel), 0,5 (groot) of 1,0 (val / hulp van coach) van de 10,0 af te halen. De neutrale aftrek is aftrek die gegeven wordt als turnsters foutjes maken die gaan over de regels bij een turnwedstrijd.
Rechtuit De moeilijkheidsscore gaat van A (0,2), B (0,4) C (0,6) tot D (0,8). Bij rechtuit tellen de 8 moeilijkste elementen (moeilijkheidsscore) die een turn(st)er doet, dus maximaal 6,4 (8*0,8), die gaat samen met de structuurgroepen, dat voor maximaal 2,0 (10*0,2) punten kan zorgen, zorgt dit voor een maximaal aantal punten van 8,4 (6,4+2,0)(moeilijkheidsgraad) + 10,0 (Uitvoering) = 18,4.
Spiralen De moeilijkheidsscore gaat van A t/m E (1,0). Bij spiralen tellen ook de 8 moeilijkste elementen (moeilijkheidsscore), dus maximaal 8,0 (8*1,0). Met de structuurgroepen, dat maximaal 2,0 (10*0,2) punten is, kom je uit op een maximaal aantal punten van 10,0 (8,0+2,0)(moeilijkheidsgraad) + 10,0 (uitvoering) = 20,0.
Sprong Bij sprong gaat het iets anders dan bij rechtuit en spiralen. Elke sprong (overslag, salto, etc.) heeft een eigen waarde. De waardes (moeilijkheidsscore/-graad) gaan van 0,0 tot 10,0. Bij sprong kan je dus een maximale score behalen van 10,0 (moeilijkheidsgraad) + 10,0 (uitvoering) = 20,0.
Internationale verspreiding van het rhönradturnen Naast in Duitsland, waar het rhönradturnen is ontstaan, wordt deze wedstrijdsport onder andere beoefend in andere Europese landen, zoals België, Denemarken, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk en Zwitserland. Belangrijkste IRV-leden buiten Europa zijn Israel, Japan en de Verenigde Staten van Amerika.
Rhönradturnen in Nederland Het rhönrad in Nederland is vooral bekend geworden door de sportpedagoog Rein Bloem, die het rad wilde gebruiken voor sportopleidingen op de Christelijke Academie voor Lichamelijke Opvoeding in Arnhem. Bloem (1905-2011) heeft tot zijn 100e verjaardag in het rhönrad zijn rondjes gedraaid. De rhönradturnvereniging van zijn woonplaats Oosterbeek is vernoemd naar Rein Bloem: RTV Rein Bloem.
In 1990 nam Peter de Jong het initiatief om het rhönrad onder te brengen bij het toenmalige Koninklijk Nederlands Christelijk Gymnastiek Verbond (KNCGV). Sinds 2000 is rhönradturnen dan ook een van de gymnastiekdisciplines binnen de Koninklijke Nederlandse Gymnastiek Unie (KNGU). Inmiddels zijn in Nederland ruim 20 verenigingen die de mogelijkheid bieden deze sport te beoefenen.
In 2011 promootte Boy Looijen de sport door middel van het programma Holland's Got Talent, waarin hij tweede werd. Sindsdien treedt hij op met zijn vrouw Laura Stullich over de hele wereld met zijn rhönraderen onder de artiestennaam Wheel Sensation. Hierdoor is de sport veel bekender geworden in Nederland en zijn er vele nieuwe verenigingen bijgekomen.
Het KNGU organiseert jaarlijks nationale wedstrijden (groepswedstrijden en Nederlandse kampioenschappen) en districtswedstrijden.
Rhönradturnen in België De enige verenigingen in België die op dit moment rhönradturnen als wedstrijdsport beoefenen zijn de turnverenigingen van Eupen en Gympuls Essen.
Lijst van internationale wedstrijden Naam, volgende editie (locatie / datum)
Austrian Open: Salzburg (Oostenrijk) / 23 november 2024 Danish Open: Sønderborg (Denemarken) / 9 november 2024 Belgian Open, Eupen (België) / nog onbekend Team World Cup: Leipzig (Duitsland) / 1 juni 2025 Wereldkampioenschappen: Göttingen (Duitsland), 29 juni tot 5 juli 2026
Rhönrad in shows Naast turnwedstrijden wordt het rhönrad ook gebruikt in (acrobatische) shows. Zo had de show Quidam van het Canadese acrobatische circus Cirque du Soleil een rhönrad act en is het rhönrad een vast onderdeel van de acrobatische voorstellingen van het Nederlandse Acrobatic Wheel Sensation.