Het arrondissement Antwerpen is een van de drie administratieve arrondissementen van de provincie Antwerpen, zie ook de drie administratieve arrondissementen van de provincie Antwerpen. Het arrondissement heeft een oppervlakte van 984,02 km² en telde 1.082.705 inwoners op 1 januari 2026.
Het gerechtelijk arrondissement Antwerpen is tevens het kiesarrondissement bij de provincieraadsverkiezingen. Sinds 2023 is het onder de naam Regio Antwerpen ook een van de vijftien Vlaamse referentieregio's.
ToponymieAntwerpen (district)#toponymie Het toponiem "Antwerpen" verwijst naar de hoofdplaats van dit arrondissement, de stad Antwerpen. De naam is etymologisch en archeologisch te verklaren uit de naam die gegeven werd aan de plaats van de eerste nederzetting bij de ‘anda werpum’, wat eigenlijk Germaans is voor ‘aangeworpen gronden’ (in een bocht van de rivier).
Een 15e-eeuwse sage vertelt dat in het land van de Schelde omstreeks het begin van onze tijdrekening een reus, Druon Antigoon, heerste, die van elke schipper een zware tol eiste. Wanneer deze weigerde te betalen, werd hem de hand afgehakt. Een Romeinse krijger, Silvius Brabo, bevocht, overwon en doodde de reus, hakte zijn hand af en wierp hem in de Schelde. Het bevrijde volk noemde de stad Antwerpen (van handwerpen).
Geschiedenis Het arrondissement Antwerpen ontstond in 1800 als eerste arrondissement in het departement Twee Neten. Het bestond oorspronkelijk uit de kantons Antwerpen, Boom, Berchem, Brecht, Ekeren en Zandhoven.
In 1923 verhuisden de toenmalige gemeenten Burcht en Zwijndrecht van het arrondissement Sint-Niklaas naar het arrondissement Antwerpen met het oog op de uitbreiding van de haven van Antwerpen en de bouw van woonwijken. Op 1 januari 2025 is de gemeente Zwijndrecht opnieuw in Oost-Vlaanderen opgenomen door het ontstaan van de fusiegemeente Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht.
Het arrondissement was tot 2014 zowel een bestuurlijk als een gerechtelijk arrondissement. In 2014 is het gerechtelijk arrondissement Antwerpen opgegaan in het grotere gerechtelijk arrondissement Antwerpen (inclusief de voormalige gerechtelijk arrondissementen Mechelen en Turnhout).
Geografie Topografie Het arrondissement Antwerpen ligt grotendeels binnen de Vlaamse Ruit en bevindt zich op de ABC-as. Het territorium van het arrondissement bestrijkt de noordelijke en westelijke gemeenten van de provincie Antwerpen. Van Essen in het noorden tot Rumst in het zuiden en van Bornem in het westen tot Malle in het oosten. De hoofdplaats is Antwerpen. Het arrondissement heeft sinds 1 januari 2025 (verlies van gemeente Zwijndrecht) een oppervlakte van 980,07 km².
Hydrografie In het zuiden van het arrondissement ligt in de gemeente Rumst de samenvloeiing van de Nete en de Dijle, die vanaf dat punt samen de Rupel vormen. Te Schelle mondt deze uit in de Schelde.
De Schelde vormt de grens tussen de arrondissementen Antwerpen en Sint-Niklaas. Naast de Rupel monden op het arrondissementele grondgebied ook nog de Potvliet, de Edegemsebeek (Hemiksem) en het Schijn (via het Lobroekdok) in de Schelde.
Het oorsprongsgebied van de Grote Schijn bevindt zich in een moerassig weiland halverwege de Trappistenabdij van Westmalle. Ze stroomt verder langs en door Zoersel, Oelegem, Schilde, Wijnegem, Wommelgem, Deurne en Borgerhout. Ter hoogte van Wommelgem mondt de Koude Beek uit in de rivier. Vanuit Schoten en Wijnegem komen de Kleine Schijn''' ; vanuit Schilde de Kleinebeek en de Zwanebeek, vanuit Wommelgem ook nog de Diepenbeek, de Rollebeek en de Dorpsloop.
Pedologie De pedologie stelt dat de bodem van het arrondissement voornamelijk bestaat uit natte en droge zand- en lemig-zandgronden, natte leemgronden, historische polders en overdekte pleistocene gronden. Alle vijf worden ze gerekend tot de Podzolgronden (askleurige bodems).
Stratigrafie De stratigrafie stelt dat de gesteenten in het arrondissement zich tijdens diverse tijdsvakken vormden. Zo stamt de streek rond Antwerpen uit het plioceen. De haven van Antwerpen bevindt zich dan weer in een streek gevormd in het holoceen. De streek van de zuidelijke randgemeenten stamt uit het mioceen en de streek van de noordelijke gemeenten ten slotte uit het pleistoceen.
Lithologie De lithologie stelt dat de bodem uit klei uit het tertiair in het zuiden van het arrondissement bestaat, uit Polderklei en rivieralluvia in het noorden en uit zand uit het tertiair en pleistoceen in het centrum.
Geografische streken Het arrondissement ligt bijna geheel in de geografische streek Kempen. Enkele van de meest zuidelijke gemeenten behoren tot de Groentestreek.
Urbanisatiegraad Het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen deelt de stad Antwerpen in als grootstedelijk gebiedhttps://web.archive.org/web/20110512173902/http://www2.vlaanderen.be/ruimtelijk/grup/00150/00195_00001/index.html. De agglomeratie van de stad strekt zich ± uit over het ganse arrondissement en de forensenwoonzone strekt zich zelfs tot ver daarbuiten uit. Voorts worden de gemeenten Kontich en Edegem en de stad Mortsel als specifieke economische knooppunten genoemd.
Bestuurlijke indeling Antwerpen Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente District AdministratiefNiveau Antwerpen Antwerpen 30 9 BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie GemeentebestuurDistrictscollege RaadEuropees ParlementKamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad Gemeenteraad DistrictsraadKiesomschrijvingNederlands KiescollegeKieskring AntwerpenAntwerpenAntwerpen630 9Verkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads- Districtsraads-
Provinciedistricten Antwerpen
Kantons Antwerpen Boom Brasschaat (gerechtelijk) Brecht (kieskanton) Kapellen Kontich Ranst Schilde (gerechtelijk) Zandhoven
Gemeenten Aartselaar Antwerpen (stad) Boechout Boom Brasschaat Brecht Edegem Essen Hemiksem Hove Kalmthout Kapellen Kontich Lint Malle Mortsel (stad) Niel Ranst Rumst Schelle Schilde Schoten Stabroek Wijnegem Wommelgem Wuustwezel Zandhoven Zoersel
Stadsdistricten Antwerpen Berchem Berendrecht-Zandvliet-Lillo Borgerhout Borsbeek Deurne Ekeren Hoboken Merksem Wilrijk
Deelgemeenten Aartselaar Boechout Boom Brasschaat Brecht Broechem Edegem Emblem Essen 's-Gravenwezel Halle Hemiksem Hoevenen Hove Kalmthout Kapellen Kontich Lint Loenhout Massenhoven Mortsel Niel Oelegem Oostmalle Pulderbos Pulle Ranst Reet Rumst Schelle Schilde Schoten Sint-Job-in-'t-Goor Sint-Lenaarts Stabroek Terhagen Viersel Vremde Waarloos Westmalle Wijnegem Wommelgem Wuustwezel Zandhoven Zoersel
Aangrenzende arrondissementen
Demografie Evolutie van het inwonertal Inwoneraantal x 1000
Bron:NIS - Opm:1806 t/m 1970=volkstellingen; vanaf 1980= inwoneraantal per 1 januari Op 1 januari 2025 verlies van de gemeente Zwijndrecht aan het arrondissement Sint-Niklaas
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden Jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 100,51994 100,61995 100,61996 100,51997 100,61998 100,41999 100,42000 100,42001 100,42002 100,82003 101,42004 101,82005 102,22006 102,92007 103,62008 104,42009 105,32010 106,22011 107,62012 108,82013 109,62014 110,12015 110,72016 111,42017 112,12018 112,72019 113,32020 114,02021 114,22022 114,72023 116,22024 117,22025 116,02026 116,7
Cultuur Dialect Globaal genomen worden de dialecten uit het arrondissement ingedeeld onder het BrabantsNederlandse dialecten#Indelingskaart. Daarnaast vallen de dialecten verder onder te verdelen als Kempen-Brabants en meer bepaald de subgroep van de "heirbaan-dialecten" (de dialecten die ontstonden langs de heirbaan richting Dordrecht)Brabants#Indeling. Het echte Antwerps is een typisch stadsdialect, dat duidelijk te onderscheiden is van de dialecten uit het omliggende gebiedAntwerps.
Evenementen De Sinksenfoor, een jaarlijks terugkerende kermis, een van de grootste van het land, op de Antwerpse gedempte zuiderdokken.
De Zomer van Antwerpen, een geheel van evenementen die jaarlijks plaatsvinden in de zomermaanden te Antwerpen Bloemencorso Loenhout, de grootste bloemencorso van België. Elke tweede zondag van september in Loenhout. Immaterieel erfgoed.
Kleine Bloemenstoet Wommelgem, een bloemencorso te Wommelgem Mano Mundo, een festival in De Schorre te Boom Tomorrowland, een dance-evenement in De Schorre te Boom Schoolrock, een festival in het Sint-Rita College te Kontich Sfinks, een wereldmuziekfestival te Boechout Puntpop, een festival te Wuustwezel Rock@Edegem, een festival in Edegem Hove Live, een festival in het gemeentepark te Hove Internationaal Volksdansfestival Edegem, een volksdansfestival te Edegem Wereldfestival van Folklore Schoten, een volksdansfestival te Schoten Calamartes Festival, een cultuurfestival in Antwerpen
Uitgaan Verleden Zillion, een discotheek te Antwerpen Koninklijke Vlaamse Opera, De voormalige opera van Antwerpen Club X, een discotheek te Wuustwezel 't Kruispunt, een underground-jeugdhuis te Edegem
Heden Stadsschouwburg Antwerpen, schouwburg te Antwerpen Arenbergschouwburg, een schouwburg te Antwerpen Fakkeltheater, een theater te Antwerpen Vlaamse Opera te Antwerpen Koninklijk Ballet van Vlaanderen te Antwerpen Sportpaleis, een evenementenhal te Antwerpen deSingel, een evenementenhal te Antwerpen Trix, een concertzaal te Antwerpen die vroeger bekendstond als Hof Ter Loo Petrol, een club te Antwerpen Schelda'pen, een autonoom alternatief jeugdcentrum te Antwerpen Café D'Anvers, een club te Antwerpen Red and Blue, te Antwerpen Club Cube, een club op het Eilandje te Antwerpen Den Almoezenier Lintfabriek, een underground-jeugdhuis te Kontich
Media ATV, de regionale televisiezender van de regio Antwerpen Gazet van Antwerpen, een Vlaamse landelijke krant met regionale edities waaronder drie stadsedities. Radio Minerva, de oudste lokale radio van Antwerpen en volgens CIM-metingen eveneens de populairste. Radio Centraal, een lokale radio. O radio, een lokale radio Crooze.FM, een lokale radio
Streekproductenhttps://www.streekproduct.be/producten/index.phtml?start=18®ionID=1. Gearchiveerd op 7 oktober 2017. Antwerpse handjes, chocolade of koekjes in de vorm van een handje uit Antwerpen * Koffiekoeken Congolaiskes Bollekes van Brouwerij De Koninck te Antwerpen Oude Antwerpse genever, graanjenever van 38° van “De Poldenaar” Antwerpse koffie Amberes van Koffie Verheyen Antwerps gerookt paardenvlees Antwerpse kalfsrol Witte pensen Filet d'Anvers Candico kandijsuiker Ingelegde haring van Poolster Trappist van Westmalle Kontichse Specfour, een gebakje met speculoos en kokos
Religie en levensbeschouwing Rooms-katholieke kerk De meeste parochies van het arrondissement Antwerpen liggen in het bisdom Antwerpen. Uitzondering hierop vormen de parochies van de gemeenten Burcht en Zwijndrecht die tot het bisdom Gent behoren.
Anglicaanse kerk De Anglicaanse Kerk heeft 1 gemeente in het arrondissement Antwerpen en organiseert haar erediensten in de Sint-Bonifaciuskerk. Antwerpen is de zetel van het aartsdekenaat Noordwest-Europa, dat België, Nederland en Luxemburg omvat en deel uitmaakt van het bisdom Europa van de Kerk van Engeland.
Orthodoxe kerk