Noli me tangere is een Latijnse zin die "raak me niet aan" of "houd me niet vast" betekent. Het is de Latijnse vertaling van de woorden die volgens Johannes 20:11-17 door Jezus gesproken worden tegen Maria Magdalena, wanneer ze Hem herkent na zijn verrijzenis. De originele zin werd geschreven in Koinè-Grieks en luidt: , mê mou haptou.Zie "Touch Me Not" by Gary F. Zeolla of Griekse spreekwoorden. Volgens Jacques Derrida betekent het eerder "niet aan mij vastklampen".
De scène die Maria Magdalena afbeeldt wanneer ze Jezus herkent, kent een uitgebreide iconografische traditie in de christelijke kunst van de late oudheid tot op heden.Zie G. Schiller, "Ikonographie der christlichen Kunst", vol. 3, Auferstehung und Erhöhung Christi, Gütersloh 2 1986, , p. 95-98, pl. 275-297; Art. Noli me tangere, in: "Lexikon der christlichen Ikonographie", vol. 3 Allgemeine Ikonographie L-R, Rom Freiburg Basel Wien 1971, , col. 332-336.
De Bijbeltekst De tekst uit Johannes 20 gaat als volgt:
Het evangelie zegt het niet, maar tussen vers 16 en 17 moet Maria Magdalena het gebaar hebben gemaakt om hem te omhelzen.
Dit is de scène die schilders ons tweeduizend jaar lang hebben overgeleverd met de naam "Noli me tangere", waar Jezus, glorieus en verrezen, vaak wordt afgebeeld in een paars gewaad, als symbool van vergoten bloed en glorie (paars is de kleur van de keizers). Maria Magdalena wordt traditioneel afgebeeld met lang haar, omdat zij werd gelijkgesteld met de vrouw in Lucas 7:36-50 die met haar haren de voeten van Jezus droogde. In de achtergrond vinden we vaak het (rotsgraf) terug, al dan niet met de beide engelen.
Dit is een van de meest vertegenwoordigde iconen van de cyclus van de Opstanding, samen met die van het "ongeloof van Thomas" en het "Emmaüsmaal".
Mogelijke interpretatie Interpretaties evolueren mee met de tijdsgeest.
Volgens Maurice Zundel, geeft Jezus hiermee aan dat - zodra de opstanding is voltooid - de band tussen de mens en zijn persoon niet langer fysiek moet zijn, maar een band van hart tot hart moet zijn. "Hij moet deze kloof tot stand brengen, zij moet begrijpen dat de enige mogelijke weg door het geloof is, dat handen de persoon niet kunnen bereiken en dat het van binnenuit is, van binnenuit alleen, dat men Hem kan benaderen.
Beeldende kunsten 11e eeuw miniatuur uit het Evangeliarium van Otto III, Abdij van Reichenau (c. 1000), Bayerische Staatsbibliothek, Munchen
14e eeuw Giotto di Bondone in de Scrovegni-kapel, Padua (1303) Duccio di Buoninsegna, tempera op panelen, 51 x 57 cm , Museo dell'Opera del Duomo, Siena (c. 1310) Noli-me-tangere-kistje in het Mariaschrijn in de Dom van Aken (1356)
15e eeuw Fra Angelico (1441), San Marco Museum, Florence
16e eeuw Fra Bartolommeo (c.1506) Noli me tangere, Titiaan (c.1514), olieverf op doek, 110,5 cm × 91,9 cm, National Gallery (Londen) Hans Holbein de Jonge (1526-1528), olie op eik, Royal Collection Trust, Windsor Castle Londen Antonio da Correggio (c.1525), Museo Nacional del Prado Giulio Romano (eerste helft 16e eeuw), Museo Nacional del Prado Battista Franco (1537), Casa Buonarroti Lavinia Fontana (1581), Ufizzi Galerij, Florence
17e eeuw Jan Breughel de Jonge en Hendrick Van Balen, c.1630, Mariemont Pedro de Orrente (1580-1645) (eerste helft 17e eeuw), Museo Nacional del Prado Nicolas Poussin (c. 1657), olieverf op paneel, 47 x 39 cm, Museo Nacional del Prado
18e eeuw Anton Raphael Mengs, c. 1770, Museo Nacional del Prado.
19e eeuw Aleksandr Ivanov, 1835 Maurice Denis, 1895, olieverf op karton, project voor een glasraam, Musée départemental Maurice Denis, Saint-Germain-en-Laye
Galerij
Romans Noli Me Tangere,, boek van de Filipijnse nationale held José Rizal Noli me tangere, Roman, Andrea Camilleri, Els van der Pluijm (vertaler),
Referenties
Categorie:Latijnse uitdrukking Categorie:Uitdrukking ontleend aan het Nieuwe Testament Categorie:Christelijke kunst