Deze lijst van laboratoriumbepalingen in bloed bevat de meest verrichte laboratoriumbepalingen in bloed. Let wel: De lijst bevat lang niet alle bepalingen De lijst bevat lang niet alle indicaties Laboratoriumuitslagen moeten worden geïnterpreteerd in samenhang met de voorgeschiedenis van de patiënt en met de bevindingen van ander onderzoek. Normaalwaarden zijn niet absoluut; ze verschillen van laboratorium tot laboratorium en waarschijnlijk van patiënt tot patiënt.De hier gegeven normaalwaarden zijn grotendeels ontleend aan het Farmacotherapeutisch Kompas; papieren editie 2005; recente versie 2011: De gegeven waarden zijn de normaalwaarden (of max/min waarden) voor volwassenen. Niet zelden gelden voor kinderen, bejaarden, nierpatiënten, leverpatiënten, zwangeren, dikke of juist magere patiënten en bij medicijngebruik andere waarden. Afwijkingen geven meer klachten als ze plotseling ontstaan. Voorbeeld: als een Hb-waarde (hemoglobine) plotseling naar 5 zakt vanuit de normaalwaarde, dan zal de patiënt zich beroerd voelen en mogelijk instemmen met een transfusie. In Afrika zijn er echter hele volksstammen met zo'n Hb. Er vindt bij hen bij chronisch zuurstofgebrek een chemische verschuiving in de rode bloedcel plaats die daardoor meer zuurstof mee kan nemen.
Voorvoegsels: k = kilo (103) m = milli (10−3) µ = micro (10−6) n = nano (10−9) p = pico (10−12) f = femto (10−15)
Naam Meting Wordt gedaan in Indicatie Bijzonderheden Normaalwaarden OpmerkingALAT Alanine-aminotransferase-activiteit Serum Verdenking schade leverparenchym De naam leverfunctie is strikt genomen onjuist M: < 50 E/L V: < 40 E/L 50 - 100 lichte schade; 100 - 200 matige schade; > 200 verdenking leverontsteking; verhoging ook bij spierletsel Albumine Albumine (bloedeiwit) Serum Verdenking eiwitgebrek, bijvoorbeeld bij nefrotisch syndroom Albumine is het osmotisch actieve eiwit, tekort geeft oedeem 35 - 55 g/L Alkalische fosfatase (AF) Fosfatase activiteit serum bij hoge pH Serum Botziekten, zoals m. Paget; (activiteit osteoblasten); galwegobstructie Bij kinderen en zwangeren hoog in verband met groei < 125 Ammoniak Plasma Leverinsufficiëntie. (Soms ook bij gebruik valproaat) Wordt in de darm gevormd, lever hoort het om te zetten in ureum 10 - 45 mmol/L Dadelijk in zilverpapier gewikkeld naar lab brengen. Amylase Meting hoe snel zetmeel wordt afgebroken tot suikers (= amylase activiteit) Serum; urine Pancreatitis: alvleesklierontsteking (ook bij speekselklierontsteking) Amylase is een spijsverteringsenzym dat aan speeksel en darmsap wordt toegevoegd. Normaalwaarden verschillen per laboratorium. Bij een acute pancreatitis kan duizend(en) keren over de normaalwaarde heen gegaan worden. APTT Activated partial thromboplastin time Vol bloed Bloedstollingsproblemen; controle therapie heparine 30 - 40 seconden Voor controle antistol zie bij INR ASAT Aspartaat-aminotransferase-activiteit Serum Levercelbeschadiging; spierbeschadiging; hartinfarct na ca. 24 uur. Vaak samen bepaald met ALAT: indien ALAT hoger lever indien ASAT hoger spier. < 45 Bij hartinfarct na 24 uur sterke verhoging; bij acute hepatitis sterk verhoogd. Bezinking BSE; bezinkingssnelheid erytrocyten; de snelheid dat de bloedcellen in een buis bloed naar de bodem zakken. Vol bloed Aspecifiek teken van ontsteking; stijgt na enkele dagen Vaak samen met bloedbeeld 4 - 8 mm in het eerste uur. Licht verhoogd bij elke ontsteking, bijvoorbeeld verkoudheid; sterk verhoogd (bijvoorbeeld 100) wijst op een hoog fibrinogeen (infectie) of een hoog gammaglobuline; het laatste door een auto-immuunziekte (bijvoorbeeld spierreuma) of de ziekte van Kahler. Bilirubine Bilirubine Serum (urine) Ernstige obstructie van de galwegen, of bloedafbraak Eventueel kan het geconjugeerde bilirubine apart bepaald worden. < 17 µmol/L; Ontstaat bij bloedafbraak. Via lever naar gal na conjugatie. Bij pasgeborenen is lichte geelzucht ten gevolge van bloedafbraak normaal, maar ernstige schadelijk. De normaalwaarden voor baby's verschilt met de leeftijd < 100 tot < 275 Bij ergere gevallen kan worden overgegaan tot een wisseltransfusie waarbij het bloed van de baby door donorbloed wordt vervangen Bloedgasanalyse pH; pCO2; pO2 Vol bloed; uit slagader of haarvaten Ademhalingsmoeilijkheden; zuur-base-evenwicht (bijvoorbeeld verzuring) Saturatie, bicarbonaat en base-excess kunnen worden berekend pH: 7,35 - 7,45 pCO2: 4,7 - 6,4 kPa pO2: 10,0 - 13,3 kPa Mengen met heparine, luchtdicht vervoeren en zo spoedig mogelijk bepalen. Bloedingstijd Tijd dat een krasje blijft bloeden 1 - 4 minuten CA 15-3 Eiwit borstkankercellen Serum Behandeling uitgezaaide tumor vervolgen Verloop is belangrijker dan de waarde < 30 Calcium Calcium Serum (urine) Vitamine D gebrek, bijschildklierstoornissen Hoogte afhankelijk van onder andere albumine 2,10 mmol/L < N < 2,55 mmol/L Chloride Chloride Serum Elektrolyt, anion Anion gap = Na+ - (Cl− + HCO3−) 96 - 107 mmol/L Evaluatie elektrolyten. Cholesterol totaal Cholesterol totaal Serum Risico-analyse hart-vaatziekten Afhankelijk van andere risicofactoren < 5 mmol/L; < 6, < 7 mmol/L CK; CKMB Creatinekinase Serum Vaststellen spierletsel; hartinfarct (CKMB specifiek voor hartinfarct) M: < 100 E V: < 170 E Stijgt bij hartinfarct na ca. 6 uur. Verhoging kan ook door fysieke inspanning. Cortisol Cortisol Plasma Bijnierschorshormoon Wisselt over de dag 8 uur: 150 - 700 nmol/L 17 uur: 100 - 400 nmol/L 24 uur: < 100 nmol/L Te laag bij de ziekte van AddisonTe hoog bij de ziekte van Cushing; wordt sterk beïnvloed door stress. CRP C-Reactive protein Serum Ontstekingseiwit Stijgt binnen een dag na begin infectie < 10 mg/L Snelle diagnostiek begin en eind infectie Creatinine Creatinine Serum (urine) Afbraakproduct spierweefsel; wordt uitgescheiden door de nieren. Geeft informatie over de nierfunctie (met name de klaring) V: < 70 - 100 µmol/L M: < 80 - 125 µmol/L Normaalwaarde is afhankelijk van de hoeveelheid spierweefsel en andere eigenschappen D-Dimeer Citraatplasma Stollingsproduct N < 500 ng/L Stijgt bijvoorbeeld bij longembolie en diffuse intravasale stolling Erytrocyten Aantal rode bloedcellen per volume Vol bloed Wordt gebruikt om bijvoorbeeld anemie te evalueren: MCV berekenen. M 4,3 - 6,0 × 1012 per liter Ferritine Ferritine Serum Eiwit bindt de ijzervoorraad M: 25-250 µg/L V: 20-150 µg/L Laag ferritine bij ijzergebrek Fibrinogeen Stollingweiwit 2 - 4 g/L Bij ontstekingsprocessen verhoogd. FSH Follikelstimulerend hormoon Serum Hypofysehormoon dat testikels/eierstokken stimuleert Of V postmenopauzaal is; of hypogonadisme bij man secundair is Volwassen vrouwen afhankelijk van de cyclus < 15 U/L, mannen < 7 U/L Foliumzuur Foliumzuur Serum Vitamine B11 Evaluatie bloedarmoede > 2,7 nmol/L Fosfaat Fosfaat Serum Gestoord bij nierproblemen; en bij afwijkingen calcium 0,9 - 1,5 mmol/L In samenhang bezien met calcium Gamma GT Gamma-glutamyltransferase Serum Verhoogd bij galwegobstructie M: < 45 E/L V: < 35 E/L Gevoelig voor inname alcohol en hepatotoxische medicatie. Glucose Bloedsuiker Vol bloed cap veneus plasma Vooral bij diabetes mellitus Curve en op lange termijn HbA1c voor controle op de instelling Nuchter cap 3,5 - 5,6 mmol/LNuchter veneus 4,0 - 6,4 mmol/L Hoogte bloedsuiker afhankelijk van tijdstip na eten GlycHb HbA1c Vol bloed Percentage Hb dat verzadigd is van glucose 4 - 6% (in ieder geval lager dan 7%) NB erytrocyten leven 100 dagen. HDL Cholesterol "Gunstige cholesterol" Serum M: 0,9 - 1,7 mmol/L V: 1,1 - 2,0 mmol/L Hematocriet Ht Fractie van vol bloed die uit bloedcellen bestaat M: 0,41 - 0,51 L/L V: 0,36 - 0,47 L/L Hemoglobine Hb Vol bloed Zuurstof-transporterend, ijzerhoudend eiwit M: 8,5 - 11 mmol/L V: 7,5 - 10 mmol/L Homocysteïne Homocysteïne Serum Vitamine B12 gebrek op weefselniveau < 15 µmol/L (N) Hoog bij vitamine B12-gebrek IJzer Serumijzer Serum M: 14 - 35 mmol/L V: 10 - 25 mmol/L Onbetrouwbare maat; ferritine is beter Immunoglobulines A,D,E,G,M; korte en lange ketens Serum Kalium Kalium, eventueel met natrium Serum (eventueel bloedplasma) Electrolyt Te laag bij diuretica; te hoog bij kaliumsparende diuretica (triamtereen), ACE-remmers, nierfunctiestoornissen; beide bij behandeling ontregelde diabetes. 3,7 mmol/L - 5,9 mmol/L Lactaat Melkzuur Vol bloed Lactaat/pyruvaatratio 0,5 - 1,7 mmol/L Ratio: < 15 LD (LDH) Lactaatdehydrogenase Serum Enzym speelt een rol in spier, hart, lever. iso-enzymen: 1=hart; 2-3=erytrocyten; 5=lever 134 - 225 U/L Verhoogd bij weefselschade en levercelbeschadiging; bij hartinfarct na 72 uur. Leukocyten Witte bloedlichaampjes Vol bloed Eventueel ook differentiëren Totaal: 4,0 - 10,0 × 109/L neutrofielen 2,0 - 7,20 × 109/L eo's, baso's lymfo's 1,0 - 4,0 × 109/L Hoog neutrofielen (met staven en linksverschuiving) bacteriële infectie;hoog lymfocyten virale infectie Lipase Lipase Serum Spijsverteringsenzym geproduceerd door pancreas 20 (30) - 140 (180) U/L Verhoogd bij pancreatitis MCV Mean corpuscular volume Vol bloed Verhouding van Ht en aantal erytrocyten 82 - 98 fL Bloedarmoede met laag MCV duidt o.a. op ijzergebrek; normaal MCV duidt o.a. op verlaagde nierfunctie, acuut trauma, of maligniteit; hoog MCV duidt o.a. op vit B12 of foliumzuurgebrek Natrium Natrium Serum (urine) Elektrolyt Meestal bepaald samen met kalium 135 - 145 mmol/L Verhoogd bij hypertone dehydratie; verlaagd bij bepaalde metabole/endocriene stoornissen, diuretica gebruik enzovoort Parathormoon PTH Bijschildklierhormoon Hormoon verhoogt calciumgehalte Plasma In kader calciumstofwisseling; na operatie (bij)schildklier Normaal ca. 2 - 7 pmol/L; bij hoog < 4 Prolactine Hypofysehormoon: prolactine Serum Normaal functie bij zogen Verhoogd door sommige geneesmiddelen, hypofysetumor en andere M: 100 - 300 mU/L V: 200 - 500 mU/L Prostaatspecifiek antigeen PSA Serum Duidt op ontsteking van of tumor in de prostaat Afhankelijk van leeftijd: 60 jaar < 3,5 µg/L 80 jaar < 6,5 µg/L BPH ca 8; carcinoom sterk verhoogd. Protrombinetijd TT INR Vol bloed Controle antistolbehandeling Onbehandeld 0,9 - 1,3 Behandeling: afhankelijk van indicatie, bij boezemfibrilleren 2,5 - 3,5 Reticulocyten Reticulocyten Vol bloed Jonge erytrocyten; snelheid van productie 0 - 2% Plotselinge verhoging bij aanslaan behandeling bloedarmoede Testosteron Mannelijk geslachtshormoon Serum 12 - 35 nmol/L Bij dysfunctie testikels of hypofyse, controle behandelingen TSH Thyreoïdstimulerend hormoon Serum Hypofysehormoon dat de schildklier stimuleert. 0,5 - 3,9 mU/L Te laag bij hyperthyreoidie, te hoog bij hypothyreoïdie Thyroxine (vrij) F T4 Serum Schildklierhormoon 9 - 24 pmol/L T4 laag en TSH hoog: primaire hypothyreoïdie; T4 laag en lage TSH: secundaire hypothyreoïdie; T4 laag en TSH normaal geneesmiddel interactie; T4 hoog en TSH laat primaire hyperthyreoïdie, enzovoorts Totaal eiwit + eventueel spectrum Eiwitspectrum Serum 55 - 75 g/L Optelsom van albumine, alfa-, beta- en gammaglobuline; een spectrum noemen we de chromatografie waarbij deze uit elkaar worden gerafeld. TIJBC Totale ijzerbindingscapaciteit Serum 0 55 - 75 g/L Hoog bij ijzergebrek. Transferrine Transferrine Serum IJzertransporterend eiwit 60 - 80 g/L Hoog duidt op ijzergebrek Triglyceriden Triglyceriden Serum Vet; in samenhang met cholesterol bezien 1,3 - 2,7 g/L Vooral bij bepaalde erfelijke aandoeningen Trombocyten Bloedplaatjes Volbloed Functie bij de bloedstolling 150 - 400 × 109 Trombopenie; trombocytose Troponine Troponine Serum Verschilt per laboratorium Sneldiagnostiek myocardinfarct. Ureum Ureum Serum Afvalproduct aminestofwisseling; uitgescheiden door nier 1,8 - 6,4 mmol/L Nierfunctieonderzoek Urinezuur (Uraat) Serum Afvalproduct DNA en RNA stofwisseling V: 0,12 - 0,34 mmol/L M: 0,20 - 0,42 mmol/L Verhoogd bij jicht. Vitamine B12 Cyanocobalamine Plasma 150 - 700 pmol/L Voor deficiëntie-diagnostiek serum holotranscobalamine (Actief B12) bepalen.
Externe links Referentiewaarden - Saltro, 2022
Zie ook Lijst van laboratoriumbepalingen in urine
Categorie:Geneeskunde laboratoriumbepalingen in bloed Categorie:Klinische chemie