Anne-Louise Germaine Necker, barones van Staël-Holstein, met als roepnaam Germaine de Staël ook bekend onder de naam Madame de Staël (uitspraak: ) (Parijs, 22 april 1766 – aldaar, 14 juli 1817), was een Frans-Zwitsers romanschrijfster, essayiste en filosofe. Ze organiseerde een literaire salon in Parijs en (al of niet noodgedwongen) in het Zwitserse Coppet. Zij werd uitgewezen door Napoleon Bonaparte en reisde daardoor rond in Europa. De Staël bouwde intellectuele contacten en sloeg – als reactie op het Franse rationalisme – een brug met de Duitse romantiek. Madame de Staël was in politiek opzicht gematigd vooruitstrevend en bewonderde het Engelse parlementaire systeem, dat zij als voorbeeld zag voor Frankrijk. Hoewel zij als vrouw geen politieke macht kon hebben, beschikte ze over aanzienlijke invloed, genoeg om in 1814 naast Engeland en Rusland ironisch een soort "supermacht" genoemd te worden.Craiutu, A. (2012) A Virtue for Courageous Minds: Moderation in French Political Thought, 1748-1830, p. 158, 294. De Staël mengde politiek en liefde.
Biografie Jeugd Germaine Necker was de dochter van de bankier Jacques Necker, afkomstig uit Genève, een miljonair die het driemaal tot minister van Financiën van Lodewijk XVI bracht. Haar moeder, Suzanne Curchod, de dochter van een dominee, gezelschapsdame, ooit verloofd met Edward Gibbon voedde haar op met de ideeën van Jean-Jacques Rousseau. Al op jonge leeftijd maakte Germaine in de salon van haar moeder kennis met de schrijvers en filosofen van de Verlichting: onder anderen Diderot, d'Alembert, Buffon, Jean-François Marmontel, Friedrich Melchior Grimm en Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre. Beide ouders waren calvinistisch, maar van een vrijzinnig soort. Het sociale leven van haar ouders leidde tot een enigszins verwaarloosde en wilde Germaine, die niet buigen wilde voor de eisen van haar moeder, op haar dertiende overspannen raakte, en zich op haar vader richtte.
thumb|left|250px|Germaine Necker in 1780
Nadat haar vader in 1781 voor de eerste keer een gedrukte begroting liet zien, inzicht gaf in de geldverslindende activiteiten van het hof, vervolgens zijn ontslag indiende als minister, toen hij niet werd benoemd in de Raad van State,Flake, O. (1968) De Franse Revolutie, p. 11. verlieten de Neckers het drukke leven van Parijs; haar familie betrok het gehuurde kasteel de Beaulieu aan het Meer van Genève, niet ver van Lausanne.https://web.archive.org/web/20130113045130/http://www.artbrut.ch/en/21049/beaulieu-castle-lausanne De familie zou er gedurende enkele jaren verblijven. Germaine reisde zelf in die periode rond, vooral in het zuiden van Frankrijk. In 1785 keerde Necker terug naar de omgeving van Parijs. Germaine Necker hervatte ondertussen haar literaire werk. In 1786 liet zij Sophie ou les Sentiments secrets, een drama in verzen, anoniem uitgegeven.
Huwelijk thumb|250px|Baron Erik Magnus Staël von Holstein
Germaine Necker was door haar fortuin een gewilde huwelijkspartner en velen dongen naar haar hand. De voorkeur van haar ouders voor een protestant beperkte haar keuze. Er was enige tijd sprake van belangstelling van William Pitt de Jongere, de Britse toekomstige premier, maar ze wilde hem niet. In 1786 huwde ze de 37-jarige Zweedse ambassadeur in Parijs, Erik-Magnus, baron van Staël-Holstein in de huiskapel van de ambassade. Zelf was ze nog maar twintig. Er was weinig affectie tussen Germaine Necker en haar man, maar het huwelijk was voor beide partijen voordelig: hij kreeg via zijn vrouw het nodige geld en zij kreeg als vrouw van de ambassadeur meer aanzien. Germaine overschaduwde haar echtgenoot met haar intellectuele capaciteiten. Op tactische wijze nam zij de salon van haar moeder over; zij leerde nieuwe minnaars als Talleyrand en Louis Marie de Narbonne-Lara kennen.Soboul, A. (1979) De Franse Revolutie I, p. 187. Tussen 1787 en 1797 zou Germaine vier kinderen krijgen, waarvan alleen het eerste aan De Staël wordt toegeschreven.
Eerste literaire stappen in revolutionaire tijden Mme de Staëls literaire carrière begon in 1788 openlijk met Lettres sur les ouvrages et le caractère de J.J. Rousseau. Het was een loftuiting op Jean-Jacques Rousseau, de Zwitsers-Franse wegbereider van de Romantiek en kritiek op zijn echtgenote. Zij gaf duidelijk blijk van haar talent, alsmede van haar steun voor de toenmalige constitutionele stroming in de politiek. Mogelijk was zij betrokken bij de derde benoeming van haar vader als minister van Financiën, die in 1789 in de problemen zou raken. De Staël was op 4 en 5 mei 1789 aanwezig bij de opening van de Franse Staten-Generaal.
thumb|250px|Het château de Coppet, dat bewoond werd door Jacques Necker en Madame de Staël
Haar vader, Jacques Necker, die wel een kundig financier was, maar in die tijd van ongekende politieke en culturele woelingen besluiteloos of niet behendig genoeg was als politicus, had zowel bij de revolutionairen als bij de koning alle steun verloren. Zijn horloge liep achter volgens de Graaf de Mirabeau.Op 11 juli 1789 werd hij gedwongen Parijs te verlaten. Voor de stotterende Camille Desmoulins was het de aanleiding om de volgende dag in een park bij het Louvre tot revolutie op te roepen. . Necker vertrok in 1790 met zijn vrouw voorgoed naar Coppet. Mme de Staël bleef in Parijs. Zoals zovelen uit de gegoede burgerij en de adel stond Mme de Staël aanvankelijk vrij positief tegenover de Franse Revolutie, hoewel ze het excessieve geweld en de aanval op persoonlijk eigendom aan de kaak stelde. Haar positie als ambassadeursvrouw werd steeds belangrijker als persoonlijke bescherming, toen het revolutionaire geweld escaleerde. De dag voor de septembermoorden ontvluchtte zij Parijs, samen met onder anderen de revolutionaire schrijver en journalist Jean Lambert Tallien, die niet lang daarna een aanval zou doen op Robespierre. Of Mme de Staël ooit echt in levensgevaar was, valt niet te achterhalen; haar eigen verslag hiervan is te bloemrijk om helemaal waar te zijn. Zeker is dat ze haar diplomatieke status gebruikte om enkele van haar vrienden tegen revolutionaire vijanden te beschermen, waardoor zijzelf ook risico’s liep.
Salons te Coppet en te Parijs thumb|250px|Benjamin Constant
Mme de Staël vluchtte naar Coppet, waar ze de grondslag legde voor haar succesvolle salon door haar vrienden en medevluchtelingen, de Émigrés, om zich heen te verzamelen. In 1793 bezocht ze Engeland, waar ze zich vestigde in Surrey en het centrum vormde waar andere gematigd liberale emigranten zoals Talleyrand, Narbonne en de markies de Jaucourt zich bij aansloten. In de zomer van dat jaar keerde ze terug naar Coppet, bezocht Belle van Zuylen en schreef er een pamflet over de terechtstelling van koningin Marie Antoinette, Réflexions sur le procès de la reine. Na haar tweede bezoek aan Belle van Zuylen ontmoette ze in 1794 Benjamin Constant bij Lausanne, met wie zij een stormachtige liefdesrelatie begon. Ze dineerden toen bij haar vriendin en zijn nicht de schrijfster Constance de Cazenove d'Arlens. Constant chanteerde haar met een zelfmoordpoging. Na de val van Robespierre en het einde van zijn Terreur was voor haar de weg naar Parijs weer open. Er volgde een felle briefwisseling met Belle, toen Benjamin met Germaine in mei naar Parijs vertrok.Rebels en beminnelijk. Brieven van Belle van Zuylen-Madame de Charrière (1740-1805) aan Constant d'Hermenches, James Boswell, Benjamin Constant en anderen 1760-1805. Uitgezocht, ingeleid en vertaald door Simone Dubois. Amsterdam, Arbeiderspers, 1971 / 1979. p. 177-178.
In 1795 opende ze in de Zweedse ambassade in de Rue du Bac een salon. Er werd van haar gezegd dat ze 's ochtends Jacobijnen op bezoek kreeg, 's avonds Émigrés en bij het diner alle anderen.Craiutu, A. (2012) A Virtue for Courageous Minds: Moderation in French Political Thought, 1748-1830, p. 175-176. In overeenstemming met de nieuwe Franse Grondwet van 1795 zou een tweekamerstelsel worden geïnstalleerd: een Raad van Vijfhonderd en een Raad van Ouden. De royalisten verloren hun positie na de Opstand van 13 Vendémiaire. Ze pleitte voor een legale reactie op de revolutie en verzette zich tegen fanatisme. Baron de Staël werd door de Zweedse regent Karel XIII van Zweden in 1795 opnieuw benoemd als ambassadeur in Frankrijk, toen het Directoire aan de macht kwam. Mme de Staël was vanwege haar status als ÉmigréCraiutu, A. (2012) A Virtue for Courageous Minds: Moderation in French Political Thought, 1748-1830, p. 172. verdacht bij de machthebbers en moest in oktober de wijk nemen. Ze heropende haar salon in Hôtel de Salm-Dyck. Ze werd een opvallende persoon in de Parijse 'beau monde', en moest constateren dat Napoleon niet gevoelig was voor haar charmes. Niettemin kon Germaine sympathie voor Napoleon opbrengen toen hij de Republiek Venetië ophief.
In 1797 werd haar man teruggeroepen naar Zweden en leefden zij officieel gescheiden.Baron de Staël zou in 1802 overlijden op doorreis in Poligny een plaatsje aan de Frans-Zwitserse grens, met haar aan zijn zijde. In dat jaar werd haar vierde kind Albertine geboren; de vader was Benjamin Constant.Flake, O. (1968) De Franse Revolutie, p. 210. Madame de Staël zou zorgen dat Talleyrand werd voorgesteld aan Paul Barras en opgenomen werd als minister van Buitenlandse Zaken.
thumb|250px|Hôtel de Salm-Dyck
In deze periode publiceerde zij De l’influence des passions (1796) en De la littérature considérée dans ses rapports avec les institutions sociales (1800). Dit laatste werk is een belangrijk essay over literatuurgeschiedenis, dat wil zeggen de invloed van de religie, zeden en wetten op de literatuur.Soboul, A. (1979) De Franse Revolutie I, p. 483. Het is een van haar bekendste werken.
De invloed van Mme de Staël in deze periode was vrij groot. Zo nam zij het om politieke en persoonlijke redenen op tegen Napoleon. Mme de Staël had voorkeur voor een "gematigde" republiek.Craiutu, A. (2012) A Virtue for Courageous Minds: Moderation in French Political Thought, 1748-1830, p. 186. De ideeën van de luidruchtige barones irriteerden Napoleon, die inmiddels weinig waardering meer voor haar kon opbrengen en haar de oorlog verklaarde. Constant werd niettemin in het Tribunaat benoemd.
Conflict met Napoleon Rond 1800 had zich een conflict ontwikkeld tussen Mme de Staël en de eerste consul van het driemanschap, Napoleon Bonaparte. Beiden waren sterke persoonlijkheden die een grote invloed hadden, zij het van zeer verschillende orde. Volgens Mme de Staël was Napoleon een man zonder gevoel, die rationeel en strategisch dacht.Craiutu, A. (2012) A Virtue for Courageous Minds: Moderation in French Political Thought, 1748-1830, p. 187. Zij verwierf de bescherming van verscheidene personen, zeer tegen de zin van Napoleon. Bovendien verdacht de keizerlijke politie haar ervan samen te spannen met de generaals Moreau en Jean-Baptiste Bernadotte, de latere koning Karel XIV Johan van Zweden.
Verbanning thumb|left|250px|Madame de Staël en haar dochtertje Albertine, geschilderd door Marguerite Gérard rond 1805