Barsoom is een reeks science fantasy-verhalen bedacht door de Amerikaanse schrijver Edgar Rice Burroughs. De naam is afgeleid van de benaming die de planeet Mars in deze verhalen heeft. De verhalen uit de reeks spelen zich af op Mars.
De verhalen combineren sciencefiction met fantasy (en dan met name sword and sorcery). Centraal staat het personage John Carter: een Amerikaanse soldaat die per ongeluk op Mars belandt en daar terechtkomt in een oorlog tussen de verschillende Martiaanse rassen. De reeks wordt daarom ook wel de John Carter of Mars-serie genoemd, hoewel John Carter niet in alle verhalen meedoet.
Het eerste verhaal uit de reeks, Under the Moons of Mars, verscheen in 1912 als pulpverhaal. In de jaren erop volgden nog tien andere verhalen. De serie heeft meerdere sciencefictionschrijvers uit de 20e eeuw geïnspireerd.
Achtergrond De meeste verhalen uit de reeks worden verteld vanuit het perspectief van een enkel personage, maar er zijn ook verhalen in de derde persoon. De meeste boeken zijn romans, maar de laatste twee delen zijn bundels van korte verhalen. De eerste drie boeken draaien om John Carter en de Martiaanse prinses Dejah Thoris. De daaropvolgende vier boeken hebben andere personages in de hoofdrollen. In de laatste delen is John Carter weer de hoofdpersoon.
De bewoners van Mars hebben in de verhalen zeer geavanceerde technologie uitgevonden en naar aardse maatstaven wonderlijke uitvindingen gedaan waaronder vliegmachines, maar hun cultuur bestaat uit voortdurend oorlog voeren, wat de planeet tot een woestenij heeft gemaakt. De (menselijke) hoofdpersonen moeten zich vaak sterk aanpassen om in deze naar hun maatstaven onbeschaafde cultuur te overleven.
Zoals de meeste verhalen van Burroughs zijn de boeken uit de Barsoom-reeks geschreven als verslag of reisverhaal van iets dat de verteller meegemaakt heeft. De verhalen bevatten ook omschrijvingen van de Martiaanse cultuur. Verder spelen verloren beschavingen, verlaten steden, en rijken geregeerd door een tiran of dictator een belangrijke rol.
Burroughs was mogelijk ook een van de eerste 20e-eeuwse schrijvers die een kunsttaal bedacht voor zijn verhalen; de Martianen spreken het door hem bedachte Barsoomian.
Verhalen Burroughs begon in de tweede helft van 1911 met het schrijven van de Barsoom-reeks en produceerde tussen 1911 en 1914 1 volume per jaar. Tussen 1921 en 1941 volgden nog zeven verhalen. Het eerste verhaal verscheen aanvankelijk in het tijdschrift The All-Story onder de titel Under the Moons of Mars (1912), en werd in 1917 in boekvorm uitgebracht onder de titel A Princess of Mars (1917). Het laatste boek was een novelle met de titel Skeleton Men of Jupiter, die werd gepubliceerd in Amazing Stories in februari 1943.
Nr. Titel Gepubliceerd als vervolgverhaal Gepubliceerd als roman Fictieve verteller Jaar in de roman 1 A Princess of Mars februari–juli 1912, All-Story oktober 1917, McClurg John Carter 1866–1876 2 The Gods of Mars januari–May 1913, All-Story september 1918, McClurg John Carter 1886 3 The Warlord of Mars december 1913-maart 1914, All-Story september 1919, McClurg John Carter 1887–1888 4 Thuvia, Maid of Mars april 1916, All-Story Weekly oktober 1920, McClurg derde persoon 1888~1898 5 The Chessmen of Mars februari–maart 1922, Argosy All-Story Weekly november 1922, McClurg derde persoon 1898~1917 6 The Master Mind of Mars juli 15, 1927, Amazing Stories Annual maart 1928, McClurg Ulysses Paxton 1917 7 A Fighting Man of Mars april–september, 1930, Blue Book mei 1931, Metropolitan Tan Hadron 1928 8 Swords of Mars november 1934-april 1935, Blue Book februari 1936, Burroughs John Carter 1928~1934 9 Synthetic Men of Mars januari–februari 1939, Argosy Weekly maart 1940, Burroughs Vor Daj 1934~1938 10 Llana of Gathol maart–oktober 1941, Amazing Stories maart 1948, Burroughs John Carter 1938~194011 John Carter of Mars: John Carter and the Giant of Mars (door John Coleman Burroughs) januari 1941, Amazing Stories juli 1964, Canaveral derde persoon 1940John Carter of Mars: Skeleton Men of Jupiter februari 1943, Amazing Stories John Carter 1941–1942
Burroughs’s Mars Achtergrond Burroughs baseerde zijn versie van Mars, of Barsoom zoals deze door de Martianen genoemd wordt, op inmiddels achterhaalde wetenschappelijke ideeën dat Mars mogelijk ooit leven bevatte. Met name de theorieën van Percival Lowell en Giovanni Schiaparelli dienden voor Burroughs als inspiratiebron. Lowell zag Mars namelijk als een planeet die mogelijk ooit net zo was als de aarde en dus zeer waarschijnlijk leven bevatte, maar die door ouderdom langzaam aan het afsterven was; een theorie die eerder ook al door H.G. Wells was gebruikt voor zijn boek The War of the Worlds.
In de reeks krijgt hoofdpersoon John Carter te horen dat Mars ongeveer een miljoen jaar geleden inderdaad een planeet gelijk aan de aarde was. Inmiddels zijn echter de oceanen opgedroogd waardoor water schaars is geworden en zijn natuurlijke grondstoffen steeds lastiger te verkrijgen. Doordat hun wereld stervende is, wordt het voor de Martianen steeds lastiger te overleven. Dit drijft hen tot oorlog en maakt dat hun cultuur langzaam steeds barbaarser wordt. Door het afsterven van plantleven wordt ook de atmosfeer van Mars niet langer natuurlijk in stand gehouden. De Martianen hebben daarom een geavanceerde machine gemaakt die de atmosfeer kunstmatig kan aanvullen. Deze staat in een gebouw dat is afgeschermd met sloten die alleen via een telepathische code geopend kunnen worden, en deze code is te allen tijde bij slechts twee Martianen bekend.
In veel opzichten is de Martianen beschaving geavanceerder dan aardse ten tijde dat de boeken geschreven werden. Zo hebben ze beschikking over luchtschepen (zowel voor persoonlijk transport als voor goederenvervoer en oorlogsvloten) die kunnen vliegen dankzij anti-zwaartekracht opgewekt met de stralen van de zon. Ook hebben ze vuurwapens die gebruikmaken van radiumkogels en is de geneeskunde al verder gevorderd dan op de vroege 20e-eeuwse aarde. In andere opzichten is het leven op Mars echter barbaarser dan dat op aarde. Slavernij komt nog altijd veelvuldig voor, huurmoordenaar wordt beschouwd als een eervol beroep, en ondanks dat ze ook vuurwapens kennen geven de meeste Martianen nog altijd de voorkeur aan zwaarden voor een op een gevechten.
Metrieke stelsels Burrough gaf de Martiaanse beschaving uit zijn boeken ook een eigen tijdrekening en metriek stelsel. Een dag op Mars (die volgens Burroughs 24 uur en 37 minuten duurt volgens Aardse tijdrekening) is verdeeld in 10 periodes genaamd Zodes. 1 Zode is weer verdeeld in 50 periodes genaamd Xats, en 1 Xat in 200 periodes genaamd Tals. 1 Tal staat ongeveer gelijk aan 1 seconde. Een Martiaans jaar is bijna 2 keer zo lang als een Aards jaar; 687 dagen (Padans). Een Martiaans jaar (een Ord) is onderverdeeld in 10 periodes genaamd Teean.
Het metrieke stelsel telt onder andere de volgende eenheden: Martiaanse eenheid Metrische eenheid 1 sofad 0,2967 meter 10 sofads = 1 ad 2,97 meter 200 ads = 1 haad 594,07 meter 100 haads = 1 karad 59,407 kilometer 2,709 haads 1609 meter (1 Britse mijl) 1,683 haads 1000 meter
Martianen thumb|Een vierarmige groene Martiaan. In Barsoom komen op Mars verschillende soorten Martianen en andere wezens voor. De Martiaanse rassen hebben in de meeste opzichten een humanoïde vorm, maar soms met extra ledematen. Ze planten zich voort via eieren en hebben een gemiddelde levensverwachting van 1000 jaar.
Alle Martianen zijn in staat telepathisch met elkaar en gedomesticeerde dieren te communiceren.
De verschillende rassen zijn: Rode Martianen: De dominante soort op Barsoom. Hun cultuur is georganiseerd in een systeem van meerdere keizerlijke stadstaten. Deze stadstaten beheersen de kanalen waarlangs het schaarse water verdeeld wordt over de planeet. Er heerst continue vijandigheid tussen de verschillende steden. Rode Martianen zijn een kruising tussen de oudere gele Martianen, witte Martianen en zwarte Martianen, waarvan nog kleine groepen bestaan in geïsoleerde samenlevingen. Deze kruisingen ontstonden toen de zeeën op Barsoom op begonnen te drogen en er behoefte ontstond aan een nieuw, sterker ras dat in de nieuwe omstandigheden kon overleven. De rode Martianen zijn zeer beschaafd en hebben een sterke erecode en gevoel voor eerlijkheid. Groene Martianen Het tweede meest voorkomende ras op Barsoom. Daar waar de meeste Martianen er feitelijk uitzien als mensen met alleen een andere huidskleur, hebben de groene Martianen wel een meer ‘buitenaards’ uiterlijk. Ze zijn groter dan de andere rassen, hebben vier armen, ogen aan de zijkanten van hun hoofd, en in veel tekeningen worden ze tevens afgebeeld met slagtanden. Ze leiden een nomadenbestaan en zijn erg oorlogszuchtig en barbaars. Groene Martianen hebben maar weinig interesse in zaken als liefde, vriendschap en familie. Zo worden de kinderen direct bij hun geboorte al gescheiden van hun ouders en gezamenlijk door de hele stam opgevoed om ze te training tot sterke krijgers. Hun cultuur bestaat uit een strikte hiërarchie met verschillende stamhoofden en clans. Ze zijn primitief ten opzichte van de rode Martianen. Zo kennen ze geen geschreven taal en kunst. Ze verplaatsen zich op getemde rijdieren genaamd Thoats en vechten met zwaarden. Gele Martianen Ook wel Okarians genoemd. Van hen werd aangenomen dat ze uitgestorven zijn, maar in The Warlord of Mars blijkt er nog een groep in leven in een geheime stad op de Noordpool van Mars. Ze zijn uitzonderlijk wreed en gebruiken slaven om het zware werk op te knappen. De mannen vallen vooral op door hun zware baardgroei. Witte Martianen Zij waren gedurende 500.000 jaar de dominante soort op Mars. Hun cultuur kende grootse steden met geavanceerde technologie, maar hierdoor werden ze al snel decadent en ‘overbeschaafd’. Ze waren onder andere zeer bedreven in het bevaren van de zeeën. Toen de oceanen op Barsoom begonnen op te drogen, spanden ze samen met de gele en zwarte Martianen om de Rode Martianen voort te brengen. Net als de gele Martianen wordt aanvankelijk aangenomen dat ze reeds uitgestorven zijn, maar drie groepen genaamd de Orovars, Therns en Lotharians blijken in de loop van de reeks nog te bestaan. Ze zijn zeer geavanceerd in telepathie. De Lotharians kunnen dit zelfs als wapen gebruiken. De Therns beschouwen zichzelf als superieur aan de andere Martianen, die ze onder andere als slaaf en voedselbron gebruiken. Zwarte Martianen Een ras van Martianen die volgens een legende de manen van Mars zouden bewonen. In werkelijkheid leven ze echter ondergronds nabij de zuidpool. Ze hebben een grote luchtmacht tot hun beschikking. Ze refereren aan zichzelf als “de eerst geborenen” omdat ze van mening zijn dat zij een uniek soort Martianen zijn. Ze aanbidden een godin genaamd Issus. In The Gods of Mars verslaat John Carter hun vloot. Kaldanes en Rykors De Kaldanes zijn een ras dat ernaar streeft om te evolueren naar een gedaante bestaande uit pure intellect en zonder lichamelijk bestaan. Hun lichaam bestaat uit vrijwel alleen maar een hoofd met zes korte benen en een paar scharen als handen. Ze zijn in staat te leven zonder zuurstof. De Rykors daarentegen zijn juist de perfecte lichamen zonder brein. Zij worden door de Kaldanes gebruikt als lastdieren en voedselbron. Kaldanes kunnen een parasitaire samenleving aangaan met de Rykors, waarbij de Kaldane de taak van het brein overneemt en de Rykor bestuurd alsof het zijn eigen lichaam is. Kangoeroemannen Een van de mindere rassen van Barsoom, zo genoemd vanwege hun kangoeroe-achtige staart en hun gave om over verre afstanden te springen. Ze zijn laf en hebben een lage morele code.
Fauna