thumb|Vrouwen die een Afghaanse boerka dragen. thumb|Een Saoedische vrouw die een nikab draagt. thumb|Duitse voetbal hooligans met gemaskerde gezichten tijdens een wedstrijd in de jaren negentig. In verschillende landen bestaat een wettelijk verbod op gezichtsbedekkende kleding, populair ook wel boerkaverbod genoemd.
Het dragen van gezichtsbedekkende kleding zoals een nikab of boerka wordt vaak geassocieerd met strikte opvattingen over het volgen van islamitische voorschriften. In landen waar de islam niet de dominante religie is, met name in de westerse wereld, ligt dit politiek en sociaal gevoelig. Terwijl de voorstanders van de kleding vinden dat het voldoen aan dit religieus voorschrift onder godsdienstvrijheid valt, wordt het door anderen vaak gezien als maatschappelijk beperkend en integratie-belemmerend. In sommige, vooral westerse, landen is gezichtsverhullende kledij op openbare plaatsen verboden. Een belangrijk argument daarvoor is de openbare veiligheid. In Marokko kwam het begin 2017 om veiligheidsredenen tot een onmiddellijk verbod op het fabriceren en verkopen van nikabs en boerka's.Volkskrant, 10 januari 2017, Marokko verbiedt productie en verkoop van boerka
Er is een praktisch verschil tussen enerzijds een boerka en een nikab en anderzijds andere kleding die als religieus symbool kan worden opgevat, zoals bepaalde hoofddoekjes: een boerka en een nikab maken de betrokkene vrijwel onherkenbaar en lenen zich daarom voor misbruik. Misdadigers kunnen zo de identificatie bemoeilijken. Het dragen van een boerka stuit ook op praktische bezwaren in beroepen waar het op menselijk contact aankomt. Om die redenen draagt de discussie over een boerkaverbod een ander karakter dan de discussie over een verbod op het dragen van hoofdbedekking om religieuze redenen.
Gezichtsbedekkende kleding en de islam In de Koran staat in soera 33:59 een tekst over verhullende overkleding.33 De Partijen Bijbel&Koran Onder islamitische schriftgeleerden zijn in hoofdlijnen drie opvattingen aangetroffen met betrekking tot gezichtsbedekkende kleding.Overwegingen bij een boerka verbod. Zienswijze van de deskundigen inzake een verbod op gezichtsbedekkende kleding (pdf), Den Haag, 2006, p. 25 Voorstanders, die vinden dat gezichtsbedekkende kleding behoort tot de verplichte voorschriften voor moslimvrouwen vanaf de huwbare leeftijd. Tegenstanders, die vinden dat gezichtsbedekkende kleding verboden is, omdat het niet tot de islamitische voorschriften behoort, maar een pre-islamitische gewoonte is of een nieuwe vorm van ketterij. Degenen die een middenpositie innemen en menen dat gezichtsbedekkende kleding niet verplicht is, maar ook niet onislamitisch, en dus is wel is toegestaan.
Buitenreligieuze toepassingen van gezichtbedekkende kleding Naast bivakmutsen (balaclava's) populair bij dieven en andere gewelddadige groepen, zijn er ook mensen die een zentai-kostuum willen dragen als een tweede huid om te spelen met een andere identiteit, sexy kleding, enz.
Wetten over gezichtsbedekkende kleding thumb|400px|Wetten over gezichtsbedekkende kleding in de wereld anno 2025: thumb|400px|Wetten over gezichtsbedekkende kleding in Europa anno 2025: Overzicht De volgende tabel levert een niet-uitputtend overzicht waarin de wettelijke restricties op gezichtsbedekkende kleding in Europese staten met elkaar worden vergeleken. Het Franse verbod op gezichtsbedekking uit 2010 wordt algemeen gezien als het meest strikt, aangezien het gezichtsbedekking verbiedt in vrijwel alle situaties in de openbare ruimte, in tegenstelling tot beperkte restricties in landen zoals Denemarken dat alleen dergelijke praktijken verbiedt in de context van openbare samenscholingen zoals demonstraties.
+ Wettelijke restricties op gezichtsbedekkende kleding in Europa Staat Sinds Restricties (voorbeelden) Situaties Uitzonderingen Noten België 2011 Boerka's, nikaabs en andere maskers In het openbaar (ongespecificeerd) Bevestigd door het EHRM in 2017 Bulgarije 2016 Boerka's, nikaabs en andere gezichtsbedekkende sluiers Overheidskantoren, scholen, culturele instellingen en openbare recreatieplaatsen Uitzonderingen zijn toegestaan voor werk- of gezondheidsredenen Nationaal verbod werd voorafgegaan door lokale verboden in steden Denemarken 2000 Capuchons, maskers, verf of iets dergelijks of objecten om het gezicht te bedekken Openbare samenscholingen Maskeren ter bescherming van het gezicht tegen het weer Geldt niet op Groenland of de Faeröer Duitsland 1985 Items geschikt en bedoeld om identificatie te hinderen Openbare openluchtsamenscholingen of andere openluchtevenementen of op weg erheen of in liften Bevoegde autoriteiten mogen uitzonderingen toestaan als de openbare veiligheid en orde niet bedreigd worden Frankrijk 2010 Boerka's, nikaabs, integraalhelmen, bivakmutsen, capuchons en andere gezichtsbedekkende sluiers Openbare plaatsen Integraalhelmen gedragen op motorfietsen Bevestigd door het EHRM in 2014 Italië 1975 Ieder masker of kledingstuk dat identificatie hindert In het openbaar (ongespecificeerd) Het verbod geldt niet in die gevallen waarin een beroep kan worden gedaan op een 'geldige reden' Het is niet duidelijk of religie een 'geldige reden' oplevert Nederland 2019Gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende kleding vanaf 1 augustus 2019 van kracht Rijksoverheid, Nieuwsbericht, 1 augustus 2019 Gezichtsbedekkende kleding (kleding die het gezicht geheel bedekt of waarbij alleen de ogen zichtbaar zijn) In de gebouwen van de overheid, de zorg, het onderwijs en in het openbaar vervoer Wel toegestaan als de gezichtsbedekking nodig is voor de beoefening van sport, het werk of bij evenementen en feesten Op andere plaatsen is gezichtsbedekking wel toegestaan, maar de politie kan iemand vragen deze af te doen voor identificatie Noorwegen 1995 Maskers (ongespecificeerd) Openbare evenementen zoals demonstraties, marsen, vergaderingen en dergelijke Deelnemers aan toneelstukken, maskerades en dergelijke zijn uitgezonderd Oostenrijk 2002, 2017 Boerka's, nikaabs, integraalhelmen of gezichtsbedekkende doeken Demonstraties, universiteiten, openbaar vervoer en rechtbanken Gezichtsbedekking nodig voor op werk Spanje 2013 Gezichtsbedekkingen (ongespecificeerd) Openbare demonstraties Zweden 2005 Gezichtsbedekkingen (ongespecificeerd) die identificatie bemoeilijken Openbare demonstraties waarin de openbare orde verstoord is of kan worden Niet van toepassing op religieus gemotiveerde gezichtsbedekking of wanneer demonstranten toestemming hebben gekregen voor gezichtsbedekking
België Algemeen verbod Sinds 2011 is het overal in België strafbaar om zich op publiek toegankelijke plaatsen te begeven met het gezicht geheel of gedeeltelijk bedekt of verborgen zodat men niet herkenbaar is.Artikel 563bis van het Strafwetboek, ingevoerd bij Wet van 1 juni 2011 tot instelling van een verbod op het dragen van kleding die het gezicht volledig dan wel grotendeels verbergt De drie voorziene uitzonderingsgronden (arbeidsreglementen, politieverordeningen naar aanleiding van feestactiviteiten, en 'andersluidende wetsbepalingen') lijken onvoldoende ruim om te verhinderen dat dit zogenaamde boerkaverbod op allerlei niet door de wetgever geviseerde situaties van toepassing is, zoals kerstmannen en sinterklazen, menselijke mascottes, dragers van stofmaskers en motorhelmen met ondoorzichtig vizier, straatkunstenaars, enz.Jogchum Vrielink, Saïla Ouald Chaib en Eva Brems, Boerkaverbod. Juridische aspecten van lokale en algemene verboden op gezichtsverhulling in België (pdf), NjW, 2011, p. 398 e.v.Eva Brems, Jogchum Vrielink en Saïla Ouald Chaib, "Uncovering French and Belgian Face Covering Bans" in: Journal of Law, Religion and State, 2013, nr. 1, p. 72 Ook het dragen van medische mondmaskers valt niet onder een uitzonderingsgrond, maar met name tijdens de coronacrisis van 2020 bleek dat het verbod op dit punt niet werd afgedwongen door de ordediensten.
België was na Frankrijk het tweede Europese land met een algemeen verbod op het dragen van onherkenbaar makende gezichtsbedekking. Op 31 maart 2010 keurde de kamercommissie van de Kamer van volksvertegenwoordigers unaniem het wetsvoorstel goed.België wil af van boerka en nikaab, BN/De Stem, 1 april 2010 Op 29 april 2010 volgde ook de plenaire Kamer met een vrijwel unanieme voorstem (op twee onthoudingen na).De Standaard online - Kamer keurt verbod op dragen boerka’s goed Dit kwam het land op internationale kritiekDe Standaard online - Raad van Europa tegen boerkaverbod en bedreiging van terroristische groepen te staan.De Standaard online - Arabische groepering dreigt met aanslagen in BelgiëHet Belang van Limburg - Terroristische groepering uit Pakistan bedreigt België Door de val van de regering raakte de wetsvoortgang evenwel in het gedrang. Daarom werd besloten het wetsvoorstel terug te stemmen in de plenaire kamer. Dit gebeurde op 28 april 2011.
Eerder, op 24 januari 2004, had senator Anke Van dermeersch van het Vlaams Belang een wetsvoorstel ingediend om het dragen van gelaatverhullende gewaden in openbare ruimten en op openbare plaatsen te verbieden. Dit was toen niet aangenomen.
Plaatselijke verboden Reeds vóór het algemeen verbod hadden tal van steden en gemeenten administratieve geldboetes gesteld op het dragen van gezichtsbedekkende kledij. Dit was onder meer het geval in Antwerpen, Maaseik, Gent, Sint-Truiden, Sint-Jans-Molenbeek en Lebbeke.
Een complexe samenloopregeling voorziet in een cascadesysteem, waarbij het algemeen strafrechtelijk verbod voorrang krijgt, maar ook gemeentelijke sancties toepassing kunnen vinden voor zover bepaalde procedurele voorwaarden vervuld zijn, onder meer om het ne bis in idem-beginsel veilig te stellen.
Rechterlijke toetsing In twee arresten heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens geoordeeld dat het Belgische verbod niet strijdig was met de grondrechten (godsdienstvrijheid, eerbiediging van het privéleven en vrijheid van meningsuiting).EHRM, Belkacemi en Oussar v. België, 11 juli 2017EHRM, Dakir v. België, 11 juli 2017 De eerste zaak had betrekking op de wet van 2011 en de tweede op een politiereglement van de zone Vesdre. In beide gevallen stelde het hof zich terughoudend op en zag het een eventueel verbod op integrale gezichtsbedekking als een 'samenlevingskeuze' die in de eerste plaats aan de wetgever toekomt. Het hof aanvaardde dat zo'n verbod in een democratische maatschappij noodzakelijk kan zijn om de interactie en communicatie tussen individuen te beschermen. De maatregel was proportioneel met het nagestreefde doel de voorwaarden van het 'samen leven' te bewaren.
Het hof volgde daarmee een eerder uitgezette lijn.EHRM, S.A.S. v. Frankrijk, 1 juli 2014
Nederland In Nederland is het volgens de Wet gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende kleding verboden om in het openbaar vervoer en in gebouwen en bijbehorende erven van onderwijsinstellingen, overheidsinstellingenhttps://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2019/07/25/gezichtsbedekkende-kleding-instructie-voor-rijksbeveiliging en zorginstellingen kleding te dragen die het gezicht geheel bedekt of zodanig bedekt dat alleen de ogen onbedekt zijn, dan wel onherkenbaar maakt. Veelgenoemde voorbeelden zijn een integraalhelm, een bivakmuts, een boerka of een nikaab. Uitgezonderd voor zover de kleding: wordt gedragen door cliënten, patiënten of hun bezoekers in residentiële delen van zorginstellingen noodzakelijk is ter bescherming van het lichaam in verband met de gezondheid of de veiligheid, noodzakelijk is in verband met eisen die aan de uitoefening van een beroep of de beoefening van een sport worden gesteld, of passend is in verband met het deelnemen aan een feestelijke of een culturele activiteit.
De wet is op 1 augustus 2019 in werking getreden. Er bestond aanvankelijk nog enige onduidelijkheid over hoe het verbod gehandhaafd diende te worden, met name de rol van burgers hierbij.
Geschiedenis